IV SA/Wa 2239/22 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-01-27	
Data wpływu	2022-11-02	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Agnieszka Wąsikowska /sprawozdawca/
Agnieszka Wójcik /przewodniczący/
Anita Wielopolska	
Symbol z opisem	6139 Inne o symbolu podstawowym 613	
Hasła tematyczne	Środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia	
Sygn. powiązane	III OZ 78/23	
Skarżony organ	Inne	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 572;  art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 w zw. z art. 77 par. 4 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 8 lit. a; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2008 nr 199 poz 1227;  art. 66; Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko
Dz.U. 2001 nr 62 poz 627;  art. 6 ust. 1 i 2; Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.
Dz.U. 2024 nr 0 poz 935;  art. 145 par. 1 pkt1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Wąsikowska (spr.), sędzia WSA Anita Wielopolska, Protokolant ref. Jagoda Słowik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2025 r. sprawy ze skarg K. z siedzibą w S., Stowarzyszenia Ekologicznego "E." z siedzibą we W., S. Organizacji Turystycznej N. z siedzibą w K., N. z siedzibą w S., D. z siedzibą w Berlinie, B. z siedzibą w P. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr DOOŚ-WDŚZOO.420.24.2020.aka.132 w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z [...] marca 2020 r., nr [...]; 2. zasądza od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz skarżących N. z siedzibą w S., D. z siedzibą w B., B. z siedzibą w P. kwotę 1611 (tysiąc sześćset jedenaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza na rzecz skarżących Stowarzyszenia Ekologicznego "E." z siedzibą we W., S. Organizacji Turystycznej N. z siedzibą w K. kwotę 1394 (tysiąc trzysta dziewięćdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska (dalej: GDOŚ, organ odwoławczy) decyzją z 16 sierpnia 2022 r., nr DOOŚ-WDŚZOO.420.24.2020.aka.132 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.), dalej: k.p.a., oraz art. 71 ust. 2 pkt 2 i 82 ust 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2022 r. poz. 1029, ze zm.), dalej: u.o.o.ś., po rozpatrzeniu odwołań: [...], [...], [...], [...]., [...], [...]., [...], [...]., [...] od decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w S. (dalej: RDOŚ, organ I instancji) z 18 marca 2020 r., znak: [...], o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia pod nazwą: 1B.2 Etap I i Etap II Prace modernizacyjne na O. w ramach Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej w [...] częściowo uchylił decyzję organu I instancji i orzekł w tym zakresie merytorycznie oraz umorzył postępowanie, w pozostałej zaś części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję RDOŚ (sentencja na stronach 1-26).

Organ odwoławczy wskazał, że decyzją z [...] marca 2020 r. [...] w związku z wnioskiem Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z [...] listopada 2017 r., działając na podstawie art. 71 ust. 2 pkt 2 u.o.o.ś., określił środowiskowe uwarunkowania realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia.

Przedmiotowa inwestycja polegać ma na modernizacji budowli regulacyjnych stanowiących budowle przeciwpowodziowe, poprzez rozbiórkę i przebudowę istniejących ostróg oraz budowę nowych, rozbiórkę istniejących tam podłużnych i budowę nowych oraz rozbiórkę istniejących umocnień i opasek brzegowych oraz budowę nowych, na łącznej długości około 54,4 km biegu rzeki O. granicznej. Analizowana inwestycja należy do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 65 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2016 r. poz. 71). Zatem, zgodnie z art. 71 ust. 2 pkt 2 u.o.o.ś., inwestycja ta wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Przywołane powyżej rozporządzenie z dniem 11 października 2019 r. zostało uchylone, jednak zgodnie z § 4 aktualnie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U z 2019 r., poz. 1839) do przedsięwzięć, w przypadku których przed dniem wejścia w życie rozporządzenia wszczęto i nie zakończono postępowania w sprawie decyzji w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Postanowieniem z [...] marca 2018 r., znak: [...], RDOŚ w S. stwierdził obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko oraz określił zakres raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

Po przeprowadzeniu weryfikacji przedłożonej dokumentacji, w tym raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko wraz z jego uzupełnieniami, organ odwoławczy uznał, iż wymaga ona dalszego uzupełnienia. W związku z tym GDOŚ wezwał inwestora kilkukrotnie do jego uzupełnienia. Pismami z 17 czerwca 2021 r., 9 września 2021 r., 9 listopada 2021 r. oraz 17 grudnia 2021 r. inwestor przedstawił odpowiedzi na kwestie podniesione przez organ odwoławczy. Po złożonych uzupełnieniach – zdaniem GDOŚ - raport spełniał wymogi wskazane w art. 66 u.o.o.ś. w stopniu umożliwiającym przeprowadzenie oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko oraz określenie środowiskowych uwarunkowań jego realizacji. Organ odwoławczy uznał, że raport był prawidłowy i bezpodstawne były podnoszone przez odwołujących zarzuty w zakresie wadliwości raportu.

Organ odnosząc się do kwestii lokalizacji i rodzaju przedsięwzięcia wskazał, że przedmiotowe przedsięwzięcie polegające na pracach modernizacyjnych budowli regulacyjnych na O. granicznej realizowane będzie w obrębie województwa [...] na terenie gmin C., C. i M. oraz województwa l. o na terenie gmin K. nad O., G. i S.. Na terenie województwa [...] pracami objęty będzie odcinek o długości ok. 32,5 km, natomiast na terenie województwa l. odcinek o długości ok. 21,9 km. GDOŚ zwracał uwagę, że O. objęta zakresem przedsięwzięcia jest silnie przekształcona przez człowieka. Obok naturalnych procesów transportu osadów i formowania koryta działają zjawiska wykorzystane w budownictwie hydrotechnicznym do regulacji rzeki.

Dalej GDOŚ wskazał, że analizowane przedsięwzięcie zaprojektowane zostało w oparciu o koncepcję przebudowy regulacyjnej rzeki O. granicznej, która została wykonana przez [...] w K. (BAW) w 2014 r., w realizacji którego udział brak [...] i [...] eksperci. Inwestycja została podzielona na dwa etapy, które organ w zaskarżonej decyzji opisał, odnosząc się do zakresu prac. Między innymi wyjaśnił, że celem planowanego przedsięwzięcia jest przywrócenie parametrów żeglowności, określonych wymogami technicznymi, umożliwiających poruszanie się po O. jednostek służących lodołamaniu, poprzez stopniowe pogłębianie się rzeki wywołane hydrauliką ostróg. W wyniku realizacji przedsięwzięcia, poprzez długofalowy, wieloletni proces zmian morfologicznych nastąpi zwiększenie głębokości koryta rzeki do 1,8 m. Nastąpi to w efekcie likwidacji lokalnych miejsc limitujących oraz spłaszczenia sinusoidalnego profilu podłużnego dna.

W zakresie oddziaływania przedsięwzięcia na wody powierzchniowe i podziemne, w tym na jednolite części wód oraz wyznaczone dla nich cele środowiskowe GDOŚ wskazał, że planowane przedsięwzięcie po stronie p. położone jest bezpośrednio na obszarze dwóch jednolitych części wód powierzchniowych, dalej: [...]: O. od N. do W. [...] oraz O. od W. do O. Z. [...]. Bezpośrednio poniżej [...]na terenie których realizowane będzie przedsięwzięcie znajduje się [...] O. od O. Z. j do P., natomiast bezpośrednio powyżej [...] O. od C. do N. [...]. W zasięgu obszaru realizacji inwestycji znajdują się także ujścia trzech [...]: W. od N. do ujścia [...], S. [...] oraz Kanał C. [...]. Ponadto obszar inwestycji będzie zlokalizowany w obszarze zlewni [...] Dopływ z [...] z L. [...] oraz zlewni [...] [...] do dopływu z [...] [...] (str. 3.18-3.23 raportu jednolitego).

W obszarze potencjalnego oddziaływania planowanej inwestycji, po stronie [...] znajdują się trzy [...]: O. [...], O. [...], O. [...]. [...]O. [...] położona jest na wysokości [...] O. od W. do O. [...] po stronie polskiej. [...] O. [...] położona jest natomiast na wysokości [...] O. od N. do W. [...]. [...] O. [...] z kolei położona jest na wysokości [...] O. od O. do P. [...] po stronie p.. Organ odwoławczy podkreślił, że wbrew zarzutom podniesionym przez stronę [...], w raporcie nie przeanalizowano oddziaływania inwestycji na inne [...] położone po stronie n., bowiem nie oddziałuje ona poza określony jej zakres. Nie wykazano także oddziaływania inwestycji na szerszy obszar. W decyzji GDOŚ wyjaśnił, że bezpośrednie oddziaływania dotyczą jedynie [...] położonych po stronie p., gdzie będą prowadzone roboty budowlane. Natomiast oddziaływania pośrednie mogą objąć także [...] położone na terenie N.. W tym zakresie odniósł się do kwestii zmiany dynamiki przepływu wód, wskazując na odsunięcie nurtu do środka koryta, modyfikacji koryta rzeki, zmiany i kierunku przepływu wody, czy zagadnienia dotyczącej zmiany poziomu zwierciadła wody. Kierując się poczynionymi ustaleniami GDOŚ wskazał, że zarzuty odwołujących dotyczące błędnej oceny długofalowych zmian w zakresie poziomu wody, drenażu terenów przyległych, dynamiki nurtu i transportu rumowiska są chybione.

Zdaniem GDOŚ mając na względzie ustalone fakty w raporcie, stwierdzić należy, że planowane przedsięwzięcie nie będzie oddziaływać ani na potencjał ekologiczny, ani na stan chemiczny [...] znajdujących się w zasięgu oddziaływania inwestycji, a zatem nie stanowi ono inwestycji mogącej wpłynąć na możliwość nieosiągnięcia wyznaczonego celu środowiskowego, tj. osiągnięcie dobrego potencjału ekologicznego oraz dobrego stanu chemicznego. W opinii GDOŚ, wnioskowana inwestycja nie będzie miała również wpływu na wskaźniki służące ocenie stanu jednolitej części wód podziemnych a planowane przedsięwzięcie nie wpłynie na możliwości nieosiągnięcia wyznaczonych dla omawianych [...] celów środowiskowych. W związku z tym nie jest potrzebne przeprowadzenie analizy odstępstw od osiągnięcia celów środowiskowych zgodnie z ramową dyrektywą wodną. Tym samym, mając na uwadze przedstawione w raporcie wyniki analiz wpływu inwestycji na środowisko gruntowo-wodne, nie sposób zgodzić się z zarzutami naruszenia art. 4 ust. 1 lit. a) podpunkty i), ii), iii), art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej, art. 66 pkt 1 i 2, art. 67 pkt 1 i pkt 2, art. 68 pkt 1-4, art. 63 ust. 1 pkt 1-4 ustawy - Prawo wodne oraz art. 81 ust. 3 u.o.o.ś.

Odnosząc się do zagadnienia oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko przyrodnicze, w tym na obszary [...], chronione gatunki zwierząt, roślin i grzybów oraz krajobraz GDOŚ wyjaśnił, że rozpatrywane przedsięwzięcie położone jest w kilku ostojach wchodzących w skład sieci [...]: Obszar mający znaczenie dla Wspólnoty L., Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków D., Obszar [...] U., Obszar mający znaczenie dla Wspólnoty D. [...] oraz Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków D.. Tereny te obejmują ochroną gatunki i siedliska związane z ekosystemem doliny O.. Ich dokładna charakterystyka obecna jest w rozdziale 3.2.3 raportu jednolitego. Zostały one objęte dokładną i szczegółową inwentaryzacją przyrodniczą. Jej wyniki, poza samym raportem są przedstawione w załączniku nr 14 do ww. opracowania. W ocenie organu odwoławczego pozwoliło to na dokonanie oceny sposobu, w jaki prace modernizacyjne będą wpływać na obszar [...]. Po wnikliwych analizach nie wskazano, aby inwestycja spowodowała znaczące negatywne oddziaływanie na przedmiotowe obszary, co potwierdza obszernie materiał dowodowy, przede wszystkim rozdział 10.8.4 raportu jednolitego. Znajdujące się obecnie w korycie O. siedliska przyrodnicze oraz stanowiska gatunków związane są z istnieniem systemu ostróg i pół międzyostrogowych. Ich modernizacja nie zmieni warunków środowiskowych, warunkujące dalsze ich występowanie w dobnie O.. Dalej GDOŚ wskazał, że zbadano dokładnie nie tylko wpływ na poszczególne gatunki i siedliska, ale uwzględniono także, wskazane przez skarżących, cele ochrony poszczególnych obszarów. Zostało to uwzględnione na stronach 10.204 - 10.349 raportu jednolitego. Nie odnotowano kolizji z celami ochrony obszarów [...]. Z ustaleniami opracowania w pełni zgadza się organ odwoławczy, który nie stwierdził, aby realizacja przedsięwzięcia powodowała groźbę nieosiągnięcia celu ochrony obszarów [...]. W tej części rozważań organ odniósł się do wpływu - związanego z zamuleniem rzeki i pracami budowlanymi prowadzonymi po obu jej stronach - na migracje ryb i okresy tarła, cele ochrony poszczególnych obszarów.

Zarzuty związane z naruszeniem przepisów dyrektywy siedliskowej, dotyczące: naruszenia jej art. 6 ust. 4, art. 6 ust. 4 w związku z art. 7 oraz art. 16, uzasadniane przez skarżących brakiem możliwości ograniczenia negatywnego oddziaływania na środowisko wodne, zdaniem GDOŚ, nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy. Realizacja przedsięwzięcia nie ma bowiem wpływu na sezonowość wezbrań, a także nie będzie powodować modyfikacji ich zasięgu. Nie wystąpi nasilony drenaż w obrębie równiny zalewowej, gdyż stan wód nie ulegnie istotnym zmianom, a zatem nie ma zagrożenia pogorszenia stosunków wodnych w obrębie siedlisk hydrogenicznych, na obu brzegach O.. Także – zdaniem GDOŚ - ograniczenie zjawisk lodowych na O. nie będzie oddziaływać znacząco negatywnie na przedmioty ochrony obszarów [...], w tym ziołorośli nadrzecznych (6430). Nie będą również kolidowały z celami ochrony dla przedmiotowego siedliska.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy powołując się na konkretne rozdziały raportu i jego załączników wyjaśnił wpływ przedsięwzięcia na siedliska przyrodnicze, jak i na poszczególne gatunki objętych oddziaływaniem inwestycji.

W zakresie oddziaływania na ichtiofaunę także – zdaniem GDOŚ - zebrano wystarczające i aktualne dane. Obecne są one nie tylko w treści samego raportu o oddziaływaniu na środowisko, ale również w dołączonym do niego załączniku 14. Sami odwołujący wskazują, że wprowadzono szeroki zakres działań minimalizujących i odtworzeniowych. Przewidywany zakres prac wskazuje na możliwość wystąpienia niekorzystnych czynników dla ichtiofauny na etapie jego realizacji, w tym również we wskazanym przez odwołujących środkowym biegu rzeki. Organ wskazał, co do tych czynników należy zaliczyć i zwrócił uwagę na ich krótkotrwałe i odwracalne oddziaływanie. GDOŚ uznał, że działania minimalizujące wskazane w decyzji będą wbrew twierdzeniom odwołujących – wystarczające i że nie pominięto w analizie wskazanych przez skarżących gatunków ryb. Wyjaśnił, że w tym zakresie zmienił znacznie decyzję organu I instancji, by zmniejszyć negatywne działania, potencjalne i wskazane szkody, by rozszerzyć zakres prac modernizacyjnych, odtworzeniowych. Do działań, które miałyby polepszyć stan środowiska wskazano m.in. na: monitorowane zarybianie, zabezpieczenie miejsca zagrożenia gniazdujących ptaków, właściwe dostosowanie prac budowlanych do okresów lęgowych ptaków, czy objęcie zwierząt nadzorem specjalistów.

Organ odwoławczy odniósł się także do kwestii postępującej erozji, które mogą wystąpić bez podjęcia odpowiednich działań zaradczych. Wskazał także na zakres emisji hałasu, gazów i pyłów do powietrza oraz gospodarki odpadami, jak i oddziaływanie na dobra materialne. Podjął analizie również realizację inwestycji w kontekście zmian klimatu. W tym ostatnim aspekcie uznał, że budowa infrastruktury regulującej nie będzie oddziaływać na zmiany klimatu.

GDOŚ w zaskarżonej decyzji zwrócił uwagę, że w dokumentacji sprawy przenalizowano również możliwy skumulowany wpływ modernizacji budowli regulacyjnych na O. granicznej z innymi przedsięwzięciami realizowanymi w zasięgu ich oddziaływania, co zostało zawarte w raporcie jednolitym na str. 6.1- 6.14. W obszarze tym planuje się: przebudowę mostu kolejowego i drogowego na O. w K. . (most kolejowy i drogowy), przebudowę mostu kolejowego w S. w gminie C., wykonanie miejsc postojowych (dalbowisk) dla lodołamaczy, prace z zakresu odbudowy zabudowy regulacyjnej na O. swobodnie płynącej powyżej ujścia N. L. oraz inne prace wchodzące w skład Projektu [...].

Przenalizowano również oddziaływanie skumulowane realizacji analogicznych budowli regulacyjnych na n. brzegu O. wynikające z realizacji umowy [...] o drogach wodnych. Oddziaływanie związane z pracami prowadzonymi po obu stronach rzeki wystąpi w zakresie wpływu na ichtiofaunę, elementy biologiczne i stan chemiczny wód, na strefę brzegową, ekosystemy zależne od wód oraz wody podziemne. Natomiast prace po stronie n. będą wykonywane z przesunięciem czasowym w stosunku do prac prowadzonych na p. brzegu O. i planowane są na rok 2027. Przesunięcie to zapewni minimalizację oddziaływania skumulowanego.

GDOŚ w zakresie zarzutów dotyczących pominięcia wniosków i uwag podnoszonych przez strony postępowania uznał za niezasadne. Zdaniem organu odwoławczego w sposób zgodny z prawem zapewnił udział społeczeństwa w postępowaniu.

Odnosząc się do uwag strony n. - co do braku przetłumaczenia raportu jednolitego na język n., co jest niezgodne z umową [...] o ocenach oddziaływania na środowisko; naruszenia umowy [...] o drogach wodnych wskutek rozbieżności w zakresie prac wskazanym w przywołanej umowie i wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedmiotowego przedsięwzięcia; różnicy w rozpoznaniu oddziaływania inwestycji na sieć obszarów [...] po stronie [...], czy kwestie wniosku o ponowne przeprowadzenie postępowania transgranicznego – GDOŚ wskazał na ich bezzasadność i niejasność. Organ zwrócił uwagę, że w trakcie trwania całego postępowania GDOŚ zapewnił stronom, zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a., czynny udział w każdym stadium postępowania, jak również odpowiednie terminy do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Strony w toku całego postępowania administracyjnego mogły składać uwagi i wnioski, które organ prowadzący postępowanie jest zobligowany rozpatrzeć tak samo jak zarzuty przedstawione w odwołaniu. Z uprawnienia tego skorzystali także skarżący przedkładając w toku postępowania odwoławczego dalsze uwagi do decyzji RDOŚ w S.. Wraz z uzupełnieniem odwołań strony przedłożyły dodatkowe opracowania i dowody.

GDOŚ nie podzielił przedstawionych przez odwołujących w uzupełnieniach odwołań oraz dołączonych do nich zarzutów.

Odnosząc się zagadnienia postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 u.o.o.ś. w pierwszej kolejności GDOŚ wskazał, że O. na odcinku pomiędzy ujściem [...] (km 542,400) przy [...] m. R. a rozgałęzieniem z [...] przy m. W. (km 704,100) na długości ok. 160 km stanowi granicę pomiędzy [...] a [...]. Tym samym analizowane przedsięwzięcie obejmujące odcinek O. od ok. km 581,000 do ok. km 683,000 realizowane będzie w bezpośrednim sąsiedztwie granicy państwowej.

Zdaniem GDOŚ, RDOŚ w S. po przenalizowaniu karty informacyjnej przedsięwzięcia, stwierdził, że istnieje możliwość jego transgranicznego oddziaływania na środowisko. Postanowieniem z [...] listopada 2017 r., RDOŚ w S. na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 i 4 u.o.o.ś. wydał postanowienie o konieczności przeprowadzenia postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko.

Organ odwoławczy wyjaśnił uwzględniając zarzuty strony [...], że pismem z 23 stycznia 2018 r. GDOŚ wystosował pismo do strony [...] o możliwym znaczącym transgranicznym oddziaływaniu na środowisko przedmiotowego przedsięwzięcia. Natomiast strona n. pismem z 21 lutego 2018 r. zadeklarowała udział w postępowaniu w sprawie transgranicznego oddziaływania. Następnie pismem z 20 września 2018 r., GDOŚ przekazał stronie [...] (stronie narażonej) stosowne materiały z prośbą o przeprowadzenie konsultacji społecznych, wyłożenie dokumentacji do publicznej wiadomości na okres 30 dni i przekazanie stanowiska w przedmiotowej sprawie. Pismem z 2 lipca 2019 r., GDOŚ przekazał stronie [...] zaktualizowany raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, dokumenty odnoszące się do uwag i wniosków wniesionych podczas konsultacji społecznych oraz wniósł o przedstawienie stanowiska odnośnie przekazanych materiałów oraz wyłożenie ich do wglądu społeczeństwa. W ramach prowadzonych konsultacji uwagi i wnioski złożyło społeczeństwo oraz organy administracyjne strony [...]. Potem pismem z 30 października 2019 r., GDOŚ przekazał Generalnej Dyrekcji Dróg Wodnych i Żeglugi w M. przetłumaczone na język [...] odpowiedzi na uwagi złożone podczas konsultacji transgranicznych.

Organ odwoławczy wskazując na udział aktywny udział strony [...], wskazał, że 17 stycznia 2020 r. na terenie p. przeprowadzone zostały międzyrządowe konsultacje transgraniczne w formie spotkania ekspertów, ich przedmiotem było potencjalne znaczące oddziaływanie transgraniczne planowanej inwestycji i środki redukowania lub eliminowania tego oddziaływania oraz wyjaśnienie spornych zagadnień dot. realizacji inwestycji. Podczas spotkania strona polska i strona n. przedstawiły odmienne stanowiska w sprawie prawidłowości przyjętego modelu matematycznego, a co za tym idzie zaprognozowania występowania znaczącego oddziaływania na bezpieczeństwo przeciwpowodziowe, jak również kwestii ochrony wód i przyrody po [...] stronie obszaru objętego projektem. Strona polska mając na uwadze rozbieżne stanowiska zaproponowała przeprowadzenie uzgodnionego przez obie strony monitoringu po zakończeniu realizacji przedsięwzięcia, który pozwoli na zbadanie rzeczywistego wpływu na środowisko. GDOŚ zwrócił uwagę, że postulat ten został uwzględniony w zaskarżonej decyzji RDOŚ w S., gdzie w pkt. B.III nałożono na inwestora obowiązek wykonania monitoringu i uzgodnienia jego zapisów ze stroną [...]. Spotkanie zakończyło się uzgodnieniem i podpisaniem protokołu z konsultacji wraz ze wskazaniem rozbieżności w stanowiskach obu stron.

Odnosząc się do zarzutu stron n. naruszenia umowy [...] z 2006 r. poprzez wadliwe tłumaczenie na język [...] dokumentacji sprawy GDOŚ wyjaśnił, że w pierwszej kolejności należy zauważyć, że wskazany w odwołaniu art. 2 ust. 1 umowy [...] z 2006 r. jest jedynie przepisem ogólnym, który nakłada na umawiające się strony jedynie obowiązek powiadamiania się o wszystkich planowanych działalnościach określonych w art. 1 ust. 1 niniejszej umowy niezwłocznie po uzyskaniu informacji o takiej działalności. Przepis ten nie reguluje, ani kwestii tłumaczenia, ani jakości takiego tłumaczenia. Poza tym Konwencja z E. nie reguluje kwestii obowiązku tłumaczenia dokumentacji przez Stronę pochodzenia. Jedynie umowy bilateralne zawierane pomiędzy stronami, doprecyzowujące zapisy Konwencji z E., mogą wyznaczać ramy prawne zobowiązujące stronę pochodzenia do tłumaczenia określonego zakresu niezbędnej dokumentacji na język strony narażonej na potrzeby prowadzenia postępowania transgranicznego w sprawie oceny oddziaływania na środowisko. Dalej GDOŚ wyjaśnił, że [...] wymóg tłumaczenia przez stronę pochodzenia stosownych dokumentów na język urzędowy strony narażonej zawarły w art. 11 umowy [...] z 2006 r. oraz w art. 20 Umowy między [...] i [...] w zakresie ocen oddziaływania na środowisko i strategicznych ocen oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym, sporządzonej w N. dnia 10 października 2018 r., która wraz z wejściem w życie ustawy ratyfikującej dnia 8 lipca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 1083) uchyliła umowę bilateralną z 2006 r. Mając na uwadze fakt, że postępowanie transgraniczne w sprawie oceny oddziaływania na środowisko dla przedmiotowego przedsięwzięcia toczyło się na podstawie przepisów umowy bilateralnej z 2006 r., analizie należy poddać art. 11 tejże umowy, który w całości jest dedykowany kwestiom związanym z zapewnieniem tłumaczenia na język strony narażonej.

GDOŚ zwrócił też uwagę, że Strona n. nie skorzystała z prawa przysługującego jej na mocy art. 11 ust. 2 umowy [...] z 2006 r., co oznacza, że w toku prowadzonej procedury transgranicznej nie poinformowała strony p. , iż rzekomo wadliwie przetłumaczona dokumentacja uniemożliwia zajęcie jej stanowiska w sprawie, a co za tym idzie strona [...] nie poszukiwała rozwiązania kwestii dotyczących wadliwie przetłumaczonej dokumentacji.

Odnosząc się do zarzutu, że analizy przedstawione w raporcie nie zostały oparte na wiedzy i aktualnych podstawach naukowych oraz podważenia wyników ekspertyz stanowiących integralną części raportu jednolitego (załącznik 25, 26 i 29), organ odwoławczy wskazał, że raportowi przypisuje się szczególną wartość dowodową. GDOŚ nie podzielił argumentacji skarżących w tym zakresie, zgromadzona w przedmiotowej sprawie dokumentacja została zatem przyjęta jako podstawowy dowód w postępowaniu w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Odnosząc się do kwestii wariantowości inwestycji, GDOŚ wyjaśnił, że jak wynika z dokumentacji sprawy wybór wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego inwestor przeprowadził wielotorowo. Realizacja inwestycji ma na celu walkę ze zjawiskiem zatoru lodowego powodującą wystąpienie powodzi. Analizy wykazały, że najracjonalniejszym wariantem osiągnięcia zamierzonego celu jest wykorzystanie lodołamaczy i istniejącej zabudowy regulacyjnej, która jednak wymaga modernizacji, z uwagi na zły stan techniczny. W koncepcji BAW zidentyfikowano sześć wariantów. Organ wyjaśnił na czym polega racjonalny warianty alternatywny oraz wskazał na różnice w oddziaływaniu pomiędzy rozpatrywanymi wariantami, jak również zwrócił uwagę na rozważenia różnych rozwiązań alternatywnych realizacji inwestycji. Wskazując na powyższe uznał zarzuty w powyższym zakresie za bezpodstawne.

W dalszej części GDOŚ też podniósł, że celem przedsięwzięcia jest przywrócenie parametrów żeglowności O. umożliwiające poruszanie się lodołamaczy, co pośrednio może przyczynić się do poprawy warunków dla żeglugi śródlądowej. Wskazano, że nie wystąpi negatywny wpływ na stabilizację koryta O., gdyż założeniem projektu jest stopniowe jego pogłębiane w długofalowym i wieloletnim procesie.

Odnosząc się do kwestii sprzeciwu Ministerstwa Środowiska B. realizacji inwestycji w projektowanym kształcie oraz zarzutu próby przeprowadzenia projektu użeglowienia O., który jest niezgodny z prawem unijnym, pod pretekstem ochrony przeciwpowodziowej, GDOŚ wyjaśnił, że w trakcie postępowania związanego z wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach organ nie ocenia zasadności realizacji inwestycji. Rolą organu rozstrzygającego w sprawie uwarunkowań środowiskowych jest ocena dopuszczalności objętej wnioskiem inwestycji pod względem wymagań i uwarunkowań środowiskowych. Organ prowadzący postępowanie administracyjne zmierzające do wydania omawianej decyzji, nie jest uprawniony do dowolnego określania lokalizacji, kształtu i zakresu planowanej do realizacji inwestycji. Tym samym niezasadny jest zarzut naruszenia umowy [...] o drogach wodnych poprzez objęcie decyzją prac niewymienionych w tej umowie, gdyż GDOŚ jest związany żądaniem strony zawartym we wniesionym podaniu i nie jest uprawniony do ingerencji w jego zakres. Końcowo w tym zakresie organ odwoławczy wyjaśnił, że zarówno RDOŚ w S., jak i GDOS jako organy polskiej administracji rządowej oraz inne organy administracji państwowej wydające akty administracyjne są uprawnione do działania wyłącznie w granicach prawa obowiązującego na terytorium [...] w sprawach dotyczących terytorium państwa polskiego. Swoimi aktami administracyjnymi nie mogą ingerować w suwerenność innych państw, nie są również uzależnione od decyzji organów innych państw. Analogiczna sytuacja dotyczy organów administracyjnych [...]. Tym samym zarzuty podnoszone przez odwołujących nie mogą mieć wpływu na przedmiotowe postępowanie prowadzone przez GDOŚ oraz warunki realizacji przedsięwzięcia nałożone niniejszą decyzją.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego postępowania w sprawie oceny oddziaływania skutków realizacji niektórych planów i programów na środowisko, czyli tzw. strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, projektu Krajowego Programu [...], wyjaśniono, że wykonanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedmiotowego przedsięwzięcia nie jest uzależnione od przeprowadzenia oceny strategicznej dla ww. Programu, gdyż szczegółowe warunki realizacji przedsięwzięcia polegającego na pracach modernizacyjnych na O. granicznej określa decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach.

Ustosunkowując się z kolei do zarzutu braku nałożenia obowiązku przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wskazano, że jest on bezpodstawny. Organ odwoławczy wyjaśnił, że informacje o planowanym przedsięwzięciu przedstawione przez inwestora pozwoliły na zidentyfikowanie jego oddziaływania na poszczególne komponenty środowiska, zdrowie ludzi i dobra materialne oraz pozwoliły określić działania mających na celu unikanie, zapobieganie oraz ograniczanie negatywnych oddziaływań.

Ustosunkowując się ponadto do zarzutu rozpoczęcia prac budowlanych na podstawie nieostatecznej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach GDOŚ wyjaśnił, że decyzja ta poprzedza uzyskanie innych decyzji w procesie inwestycyjnym, nie posiada charakteru bezpośredniej wykonalności i samodzielnie nie stanowi podstawy do rozpoczęcia realizacji inwestycji. Określa ona jedynie zgodność zamierzenia inwestycyjnego z przepisami prawa w zakresie ochrony środowiska. Na podstawie samej decyzji środowiskowej realizacja przedmiotowej inwestycji nie jest możliwa.

Odnosząc się natomiast do wniosku odwołujących o niezwłoczne wstrzymanie prac oraz wskazanie osób odpowiedzialnych za nadzorowanie prawidłowego wykonywania zaskarżonej decyzji GDOŚ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 136a u.o.o.ś. wojewódzki inspektor ochrony środowiska, jako organ powołany m.in. do kontroli przestrzegania przepisów o ochronie środowiska, jest wyposażony zarówno w kompetencje kontrolne, jak i egzekucyjne, przestrzegania warunków, wymogów oraz obowiązków określonych w decyzjach o środowiskowych uwarunkowaniach. GDOŚ nie posiada podstaw prawnych do nadzorowania prawidłowego wykonywania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Organ odwoławczy nie uwzględnił też zarzutów dotyczących naruszenia art. 15 i art. 136 § 1 k.p.a, wyjaśniając, że na etapie postępowania odwoławczego może prowadzić własne postępowanie uzupełniające. Zdaniem GDOŚ uzupełnienie raportu przez inwestora (pisma z 17 czerwca 2021 r. oraz z 17 grudnia 2021 r.) mimo że objętościowo obszerne, w żaden sposób nie zmieniło zakresu przedmiotowego przedsięwzięcia, nie wiązało się ze zmianą lokalizacji inwestycji, zmianą parametrów technicznych i technologicznych, ani zmianą rodzaju zaproponowanych do podjęcia działań mających na celu minimalizację negatywnych oddziaływań przedsięwzięcia na środowisko. Treść uzupełnienia uszczegółowiała informacje przedstawione wcześniej w raporcie, w celu doprecyzowania przez organ odwoławczy warunków określonych w decyzji organu pierwszej instancji. Tym samym nie można było uznać, jak twierdzą odwołujący, że raport jednolity stanowi nowy raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

Odnosząc się do wniosków stron i społeczeństwa o przekazanie przetłumaczonej na język n. ujednoliconej wersji raportu o oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, GDOŚ wyjaśnił dodatkowo, iż obowiązek dotyczący zapewnienia dostępu do procedur odwoławczych w postępowaniu dotyczącym ocen oddziaływania na środowisko określa art. 9 ust. 2 konwencji z Aarhus i jednocześnie art. 11 dyrektywy 2011/92/UE w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko. Natomiast zgodnie z art. 27 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.) językiem urzędowym w [...] jest język p. . Podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium [...] mają obowiązek dokonywać czynności urzędowych w języku p.. Natomiast umowa [...] o ocenach oddziaływania na środowisko nie reguluje warunków prowadzenia postępowania odwoławczego, tylko zasady i tryb postępowania w sprawach transgranicznego oddziaływania na środowisko prowadzonego w ramach pierwszointancyjnego postępowania. Z tych względów organ odwoławczy uznał za niezasadny jest zarzut wykluczenia stron n. z postępowania odwoławczego, z uwagi na brak udostępnienia przetłumaczonego raportu jednolitego, co uniemożliwiło im sporządzenie fachowych opinii obejmujących szczegółowe zagadnienia objęte tym dokumentem. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że wbrew przywołanym twierdzeniem, strony n. przedłożyły w toku postępowania odwoławczego liczne opinie i ekspertyzy, które zostały także wskazane w niniejszej decyzji.

Wyjaśniono także w decyzji, że w momencie wydania decyzji odwoławczej decyzja organu pierwszej instancji staje się wykonalna, a nadany rygor natychmiastowej wykonalności wygasa. Z powyższych względów GDOŚ nie orzekł w zakresie nadania decyzji RDOŚ w S. z [...] marca 2010 r. rygoru natychmiastowej wykonalności, bowiem kwestia ta stała się bezprzedmiotowa z dniem wydania niniejszej decyzji.

Odnosząc się zarzutu podającego w wątpliwość prawidłowość powołania przez GDOŚ A. S. do pełnienia obowiązków RRDOŚ w S., co ma w konsekwencji prowadzić do oceny, że A. S. nie była prawidłowo umocowana do wydania skarżonej decyzji, w pierwszej kolejności organ rozważył, czy powyższe determinuje konieczność wyłączenia się GDOŚ i kierowanego przez niego urzędu od rozpoznania odwołania. Organ odwoławczy powołując się na art. 25 k.p.a., wyjaśnił, że nie zaszła w sprawie żadna z przesłanek uzasadniająca wyłączenie GDOŚ od rozpoznawania tej sprawy. W procedurze wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, określonej w ustawie ooś, GDOŚ pełni funkcję organu wyższego stopnia w stosunku do regionalnych dyrektorów ochrony środowiska. Z kolei Kpa nie przewiduje sugerowanego przez skarżącą wyłączenia urzędu. Przechodząc do przedstawionego przez skarżących zagadnienia prawidłowości powołania A. S. na stanowisko p.o. RDOŚ w S. wskazano, że GDOŚ nie jest właściwy do orzekania w tej kwestii w ramach rozpatrywanego odwołania. GDOŚ nie jest właściwy do orzekania w sprawach prawidłowości powoływania do pełnienia obowiązków organu administracji.

Na powyższą decyzję GDOŚ skargi wnieśli: [...] z siedzibą w S. (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt IV SA/Wa 2239/22), [...] z siedzibą we W., [...] z siedzibą w K. (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt IV SA/Wa 2240/22), [...], [...]. z siedzibą w B., [...]. z siedzibą w P. (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt IV SA/Wa 2241/22).

[...] zaskarżonej decyzji zarzucił, że:

- została wydana bez prawidłowego ustalenia stanu faktycznego istniejącego w dacie jej wydania. Na przełomie lipca i sierpnia 2022 r. na całej długości O., w tym na odcinku na którym przewidywana jest realizacja przedsięwzięcia, doszło do katastrofy ekologicznej przejawiającej się masową śmiercią ryb i innych organizmów wodnych. Spowodowało to zmianę stanu środowiska rzeki O., sprawiając że osiągnięcie celów środowiskowych dla O. oddaliło się i najprawdopodobniej będzie wymagać nie przewidywanych wcześniej działań renaturyzacyjnych. Organ odwoławczy wydał decyzję 16 sierpnia 2022 r., opierając się tylko na dokumentacji sporządzonej wcześniej, a pomijając zaistniałe na przełomie lipca i sierpnia zmiany stanu środowiska. Może mieć to znaczenie merytoryczne dla rozstrzygnięcia. Istnieje bowiem potrzeba podjęcia działań odtwarzających właściwy stan środowiska. Takie działania postuluje np. [...] ([...]);

- nie odnosi się do podniesionego w odwołaniu zarzutu wydania decyzji pierwszej instancji przez osobę do tego nieuprawnioną, a decyzji pierwszej instancji zarzucam, że została wydana przez osobę do tego nieuprawnioną;

- organ wydał decyzję nie rozstrzygając uprzednio otrzymanego wniosku o wstrzymanie wykonalności decyzji pierwszej instancji, a także że nie rozważył zarzutu podniesionego w odwołaniu. Wprawdzie jest faktem, że w momencie wydania decyzji drugoinstancyjnej, rygor natychmiastowej wykonalności dla decyzji pierwszej instancji staje się bezprzedmiotowy. Jednak, stanowisko organu drugiej instancji oznacza, że prawidłowości nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nie można by w ogóle poddać kontroli instancyjnej, co uchybia zasadzie dwuinstancyjności postępowania;

- nie odniósł się wyczerpująco do zagadnienia: 1) ograniczenia erozji brzegów wskutek realizacji przedsięwzięcia. Decyzje obu instancji analizują tylko zagadnienie erozji wgłębnej koryta rzeki, ale nie analizują zagadnienia erozji brzegów, 2) potencjalnego ograniczenia zjawisk lodowych, które mogą być jednym z czynników integralności obszaru [...], 3) kumulacji oddziaływania przedsięwzięcia z oddziaływaniem przyszłych prac bagrowniczych. Zdaniem Strony niewystarczające jest oparcie się tylko na deklaracji inwestora, że zakres tych prac będzie minimalizowany.

Pozostali skarżący: 1[...]z siedzibą w S., 2. [...]. z siedzibą w B., 3. [...] z siedzibą w P. oraz (w oddzielnej skardze – zarzuty analogiczne w zakresie pkt I-II, V-IX) 4. [...] z siedzibą we W. i 5. [...] z siedzibą K. wszyscy reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika –

zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

I. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 77 § 4 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, niezebraniu w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności braku uwzględnienia przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, że na przełomie miesięcy lipca i sierpnia 2022 r. doszło do katastrofy ekologicznej w środowisku przyrodniczym rzeki O., która pozostaje faktem notoryjnym, była znana Organowi z urzędu, a jej wystąpienie uczyniło całkowicie nieaktualnymi ustalenia poczynione przez Organ co do faktycznej podstawy rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie,

II. art. 3 ust. 1 pkt 8 lit a) u.o.o.ś., polegające na zaniechaniu weryfikacji aktualności dokumentu pt. Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko 1.B.2 Etap I i Etap II prace modernizacyjne na O. granicznej w ramach Projektu [...] r. oraz nowej wersji tego dokumentu pt. "Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko "1.B.2 Etap I i Etap II prace modernizacyjne na O. granicznej w ramach [...]r., mimo wystąpienia katastrofy ekologicznej w rzece O., na skutek czego doszło do wydania decyzji na podstawie dokumentów pozbawionych waloru rzetelności oraz prawdziwości i jako takich nie mogących służyć do ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie;

III. art. 4 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1-2 Umowy między Rządem [...] a [...] w zakresie ocen oddziaływania na środowisko i strategicznych ocen oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym, podpisanej w N. dnia 10 października 2018 r. (Dz.U. z 2021 r., poz. 330, dalej jako: "Umowa-2018") w zw. z art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm.) w zw. z art. 8 § 1-2 w zw. z art. 9 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., polegające na odmówieniu przez Organ przetłumaczenia Raportu-2021, na skutek czego Skarżący zostali w praktyce pozbawieni możliwości sporządzenia fachowych opinii obejmujących szczegółowe zagadnienia objęte dokumentem, który ma kluczowe znaczenie przy ocenie transgranicznego oddziaływania na środowisko. Przesądziło to o faktycznym wykluczeniu Skarżących z postępowania wbrew ich woli z powodu niemożliwości zaprezentowania stanowiska w skomplikowanych technicznych i przyrodniczych kwestiach objętych Raportem-2021, których nie byli w stanie przedstawić w zrozumiałym języku ekspertom w kraju pochodzenia - [...];

IV. art. 11 ust. 1 pkt 2 Umowy [...] a [...] o realizacji Konwencji o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym z dnia 25 lutego 1991 r., podpisanej w N. dnia 11 kwietnia 2006 r. (Dz.U. z 2007 r., nr 232, poz. 1709; dalej jako: Umowa-2006") w zw. z art. 8 § 1-2 w zw. z art. 9 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., polegające na odmówieniu przez Organ przetłumaczenia Raportu-2021, na skutek czego Skarżący zostali w praktyce pozbawieni możliwości sporządzenia fachowych opinii obejmujących szczegółowe zagadnienia objęte dokumentem, który ma kluczowe znaczenie przy ocenie transgranicznego oddziaływania na środowisko. Przesądziło to o faktycznym wykluczeniu Skarżących z postępowania wbrew ich woli z powodu niemożliwości zaprezentowania stanowiska w skomplikowanych technicznych i przyrodniczych kwestiach objętych Raportem-2021, których nie byli w stanie przedstawić w zrozumiałym języku ekspertom w kraju pochodzenia - [...];

V. art. 6 ust. 3 w zw. z ust. 4 dyrektywy siedliskowej, polegające na błędnym założeniu jakoby prace podejmowane po polskiej stronie O. nie miały doprowadzić do znaczącego pogorszenia stanu środowiska w rozumieniu art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, na skutek czego - w sposób nieuprawniony - uznano w decyzji GDOŚ, że zamierzenie pozostaje zgodne z wymogami ochrony siedlisk bez konieczności podejmowania decyzji o odstępstwie zgodnie z art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej;

VI. Art. 9 Konstytucji RP w zw. z art. 1 Układu między [...] a [...] o wytyczeniu ustalonej i istniejącej [...] granicy państwowej, podpisanego w Z. dnia 6 lipca 1950 r. (Dz. U. z 1951 r., nr 14, poz. 106; dalej: "Układ-1950") w zw. z art. 1 i 2 Traktatu między [...] a [...] o potwierdzeniu istniejącej między nimi granicy, podpisanego w W. dnia 14 listopada 1990 r. (Dz. U. z 1992 r., nr 14, poz. 54; dalej: "Traktat-1990") w zw. z art. 1 pkt 1 Umowy między Rządem [...] a Rządem [...] o wspólnej poprawie sytuacji na drogach wodnych na pograniczu [...] (ochrona przeciwpowodziowa, warunki przepływu i żeglugi), podpisanej w W. dnia 27 kwietnia 2015 r. (M.P. z 2015 r., poz. 1273; dalej: "Umowa o ochronie przeciwpowodziowej-2015"), polegające na zaakceptowaniu prowadzenia prac tylko na jednym brzegu granicznej rzeki O., na skutek czego nastąpi stopniowa zmiana przebiegu granicy miedzy [...] a [...] ponieważ nie dokonano oceny wpływu zmiany prądów rzecznych na możliwy przebieg koryta rzeki po wykonaniu prac wyłącznie na polskim brzegu O., chociaż konsekwencję zmiany prądów rzecznych stanowi stopni owe przesuniecie talwegu na rzece O., który wyznacza granice państwowa;

VII. Art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej, polegające na doprowadzeniu w wyniku realizacji decyzji GDOŚ do utraty wartości typów siedlisk przyrodniczych uzależnionych od wód gruntowych, w szczególności typu siedliska priorytetowego - [...]:

VIII. art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej, polegające na braku dokonania oceny wyjątków lub odstępstw na podstawie tego przepisu;

IX. art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej, polegające na nieistnieniu nadrzędnego interesu publicznego, o którym mowa w tym przepisie.

Wobec powyższych zarzutów wniesiono:

I. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. - o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji;

II. na podstawie art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. - wnoszę o uchylenie w całości decyzji RRDOŚ;

III. na podstawie art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 142 k.p.a. – o uchylenie w całości postanowienia GDOŚ z 26 maja 2022 r. w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych;

IV. - V. na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. - o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów prywatnych:

- pt. [...]"/ "Szczególne narażenie gatunków ryb w obszarze prac w etapie I projektu [...] "[...]", autorstwa [...], na okoliczność zaistnienia katastrofy ekologicznej w rzece O. i konieczności przeprowadzenia na nowo inwentaryzacji przyrodniczej realizowanej inwestycji, ponieważ dowód ten zawiera informacje niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości a jego przeprowadzenie nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie i okazało się konieczne już po wydaniu decyzji GDOŚ;

- pt. "[...]" / "Postępowanie dotyczące transgranicznych skutków dla środowiska planowanego projektu [...] pod nazwą "1[...]". Szczególne narażenie gatunków ryb i siedlisk przyrodniczych wymienionych w załącznikach I i II do Dyrektywy siedliskowej podczas nagłego śnięcia ryb i śmierci małży w O. granicznej, szczególnie w obszarze robót prowadzonych w ramach fazy I i II wyżej wymienionego projektu", autorstwa [...] na okoliczność zaistnienia katastrofy ekologicznej w rzece O. i konieczności przeprowadzenia na nowo inwentaryzacji przyrodniczej realizowanej inwestycji, ponieważ dowód ten zawiera informacje niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości a jego przeprowadzenie nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie i okazało się konieczne już po wydaniu decyzji GDOŚ.

VI. na podstawie art. 86f ust. 1 o.o.ś. w zw. z art. art. 61 § 3 p.p.s.a. – wniesiono o wstrzymanie w całości wykonania decyzji;

VII. na podstawie art. 200 p.p.s.a. - o zasądzenie od Organu na rzecz każdego ze Skarżących kosztów postępowania sądowego, wraz z kosztami uiszczonych opłat od pełnomocnictw oraz kosztami zastępstwa procesowego.

Z uwagi na skomplikowany charakter sprawy oraz konieczność przeprowadzenia drobiazgowej analizy obszernego materiału zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym oraz sądowoadministracyjnym, wniesiono o zasądzenie od Organu na rzecz każdego ze Skarżących kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej przewidzianej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).

W uzasadnieniu skargi Strona skarżąca przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania, w tym zagadnienie dotyczące postępowania w sprawie odmowy wstrzymania natychmiastowego wykonania decyzji RDOŚ. Strona wskazała, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 14 czerwca 2022 r. (sygn. akt IV SA/Wa 103/22), uchylił postanowienie GDOŚ z [...] czerwca 2021 r. w sprawie odmowy wstrzymania natychmiastowego wykonania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach - 2020 oraz postanowienie GDOŚ z [...] listopada 2021 r., którym GDOŚ utrzymał swoje wcześniejsze postanowienie.

Na podstawie nieostatecznej decyzji RDOŚ, Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w S. - Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie (dalej jako: "Inwestor") wystąpił do właściwych organów z wnioskiem o wydanie zezwolenia na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych. W dniu 7 września 2021 r. Wojewoda Z. wydał decyzję nr [...] o pozwoleniu na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych dla zamierzenia pn.: "[...]". Z kolei w dniu 10 września 2021 r. Wojewoda L. wydał trzy decyzje o pozwoleniu na realizację inwestycji pn.: "[...]", "[...]." oraz "[...]".

Mimo licznych argumentów przemawiających za wadliwością decyzji RDOŚ - Inwestor przystąpił do rzeczywistej realizacji planowanych przedsięwzięć, chociaż nie zakończyło się jeszcze postępowanie odwoławcze prowadzone przez GDOŚ. Pełnomocnik podniosła, że okoliczność tę potwierdzają w sposób jednoznaczny dokumenty, które wymieniła w skardze. Poza tym Strona wskazała, że treść decyzji GDOŚ potwierdza również rozpoczęcie prac na podstawie nieostatecznej decyzji RDOŚ.

Odnosząc się do zarzutów skargi, Strona wskazała, że wystąpienie katastrofy ekologicznej w rzece O. stanowiło przed wydaniem decyzji GDOŚ fakt notoryjny. Sytuacja zanieczyszczenia wód rzeki O. i dewastacja znajdujących się w niej siedlisk gatunków chronionych była bowiem szeroko przedstawiana w środkach masowego przekazu (pełnomocnik podała przykładowe linki pojawiających się w środkach masowego przekazu dot. katastrofy ekologicznej). Strona skarżąca podkreśliła, że okoliczność ta znana była Organowi również z urzędu. Poza tym również Skarżący zdecydowali się na formalne zwrócenie uwagi Organu na te okoliczność, co nastąpiło w piśmie z 12 sierpnia 2022 r. Załączone opinie do skargi potwierdzają zaistnienie katastrofy ekologicznej w obszarze objętym decyzjami. Strona zacytowała ich fragmenty zwracając szczególnie uwagę, że zmiany w środowisku, które nastąpiły w wyniku katastrofy miały znaczny wpływ na stan ochrony gatunków ryb (odniesiono się do konkretnych gatunków) i należy rozważyć, że czy istnieją warunki dla reprodukcji populacji umożliwiające zachowanie lub odtworzenie właściwego stanu ochrony. Zdaniem Skarżących wszystkie założenia i wnioski z dokumentacji oceniającej skutki dla środowiska przedsięwzięcia nie są już aktualne i muszą po katastrofie środowiskowej zostać ponownie ustalone. Należy koniecznie przeprowadzić zaktualizowaną ocenę oddziaływania na środowisko rozbudowy łącznie z nową bądź zaktualizowaną odpowiednią oceną skutków dla terenu z punktu widzenia celów ochrony (ocena skutków dla specjalnego obszaru ochrony siedlisk, art. 6 ust. 3 zdanie 1 Dyrektywy siedliskowej); do tego momentu wszelkie działania budowlane muszą zostać zatrzymane.

Pełnomocnik Skarżących wskazała ponownie, że stan faktyczny sprawy - tj. stan środowiska - został w decyzji RDOŚ, a następnie GDOŚ ustalony na podstawie dokumentów: Raportu – 2019 i Raportu - 2021. Z oczywistych względów dokumenty te obejmowały inwentaryzacje przyrodniczą, która stanowi podstawę ustalenia stanu faktycznego sprawy, sprzed wystąpienia katastrofy ekologicznej (przełom lipca i sierpnia 2022 r.). Zdaniem Skarżących w rozpatrywanej sprawie nie nastąpiła weryfikacja przez Organ rzetelności i prawdziwości Raportu-2019 oraz Raportu-2021 w sposób wymagany w tym zakresie. Skoro - mimo wystąpienia katastrofy ekologicznej w rzece O. - w rozpatrywanej sprawie doszło do zaniechania weryfikacji aktualności danych zawartych w Raportach, to decyzja GDOŚ została wydana na podstawie dokumentów pozbawionych rzetelności i prawdziwości, co przesadza o naruszeniu przez Organ obowiązku weryfikacji raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, który ustanowiony został w art. 3 ust. 1 pkt 8 lit a) o.o.ś.

Odnosząc się do kwestii odmowy przetłumaczenia dokumentów na język [...], w tym Raportu-2021, Skarżący wskazali, że w rzeczywistości zostali pozbawieni możliwości sporządzenia fachowych opinii obejmujących szczegółowe zagadnienia objęte dokumentem, który ma kluczowe znaczenie dla przeprowadzenia transgranicznej oceny oddziaływania na środowisko. Przesądza to o faktycznym wykluczeniu ich z postępowania wbrew ich woli z powodu niemożliwości zaprezentowania stanowiska w skomplikowanych technicznych i przyrodniczych kwestiach objętych Raportem-2021, których nie byli oni w stanie przedstawić w zrozumiałym języku ekspertom w kraju pochodzenia - [...].

Skarżący podkreślili, że - wbrew stanowisku Organu - w niniejszej sprawie zastosowanie winny znaleźć przepisy Umowy-2018 (art. 26 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1). Zdaniem Strony nie powinno wzbudzać wątpliwości, że Raport-2021 stanowi zupełnie podstawową dokumentację, która umożliwia Stronie narażonej ocenę potencjalnego znaczącego negatywnego transgranicznego oddziaływania na środowisko i zajęcie merytorycznego stanowiska w tym zakresie. Zwłaszcza, że Raport – 2021 stanowi w rzeczywistości "nowy raport" w sprawie, (problematyka oceny transgranicznej również została w nim uwzględniona: "Oceny wariantów alternatywnych i oceny w sytuacji utrzymywania się negatywnych oddziaływań nie przeprowadzono, ponieważ ocena właściwa nie wykazała znaczącego transgranicznego oddziaływania na przedmioty ochrony obszarów [...] pod warunkiem wdrożenia w trakcie jego realizacji zaprojektowanych działań minimalizujących (zob. np. s. 18.104 Raportu-2021)).

Strona podniosła, że zarówno Umowa-2018, jak i Umowa-2006 winny być interpretowane w świetle zasad obowiązujących w postępowaniu administracyjnym, które wyrażone zostały w art. 8, art. 9 i art. 10 k.p.a.

Pełnomocnik wskazała, że po pierwsze, analiza Raportu-2021 konieczna jest z uwagi na umożliwienie Skarżącym zidentyfikowania negatywnego transgranicznego oddziaływania na środowisko i zajęcie stanowiska co do poruszonych w nim zagadnień. Odmowa dokonania tłumaczenia Raportu-2021 pozostaje zatem w sprzeczności z art. 4 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 Umowy- 2018 bądź art. 11 ust. 1 pkt 2 Umowy-2006. Po drugie, przetłumaczenie Raportu-2019 ustanowiło praktykę w zakresie konieczności tłumaczenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Odmowa przetłumaczenia jego uzupełnienia (tj. Raportu- 2021) pozostaje zatem w sprzeczności z - wyrażoną art. 8 § 2 k.p.a. - zasadą takiego samego rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Po trzecie, odmowa przetłumaczenia Raportu-2021 jest sprzeczna z art. 9 k.p.a., który ustanawia obowiązek Organu do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych rozpatrywanej sprawy (art. 4 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 Umowy-2018 bądź art. 11 ust. 1 pkt 2 Umowy-2006). Po czwarte, brak przetłumaczenia Raportu-2021 przesądził o faktycznym wykluczeniu Skarżących (mimo ich formalnego udziału) z toczącego się postępowania, na skutek czego doszło do naruszenia ich prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. art. 10 § 1 k.p.a.), ponieważ nie byli oni w stanie przedstawić Raportu- 2021 w zrozumiałym języku ekspertom w kraju pochodzenia - [...]. W świetle obowiązujących przepisów nie ma też żadnych podstaw normatywnych do twierdzenia Organu, jakoby obowiązek dokonywania tłumaczeń dotyczył wyłącznie postępowania przed organem I instancji. Zatem na organie odwoławczym ciąża te same, co na organie pierwszej instancji, obowiązki w zakresie wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zgromadzenia pełnego materiału dowodowego.

Strona wskazała także, że GDOŚ wspominając na s. 95-96 decyzji o stosowaniu konwencji sporządzonej w [...] dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska oraz Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko - pomija jednak milczeniem kluczową dla rozstrzygnięcia w tej sprawie okoliczność, że w relacjach [...] z pierwszeństwa stosowania korzystać będzie Umowa-2018 bądź Umowa-2006, ponieważ mają one charakter umów bilateralnych.

Dodatkowo Strona zwróciła uwagę, że powyżej umotywowane naruszenie przez Organ obowiązujących przepisów pozostaje również sprzeczne ze stanowiskiem zaprezentowanym w odpowiedzi Komisji Europejskiej na pytanie priorytetowe. W ocenie Komisji Europejskiej, w przypadku stosowania procedury oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do dużych projektów transgranicznych - w celu zapewnienia skutecznego udziału społeczeństwa - zaleca się w szczególności przetłumaczenie odpowiedniej dokumentacji dotyczącej oddziaływania na środowisko na języki urzędowe zainteresowanych stron, na które projekt będzie miał wypływ.

Mając na względzie powyższe uwagi, zdaniem Strony, w sprawie bezzasadne jest stanowisko organu, który uznał, że strony n. przedłożyły w toku postępowania odwoławczego liczne opinie i ekspertyzy, które zostały także wskazane w niniejszej decyzji.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów, Skarżący wskazali, że zarówno decyzja RDOŚ, jak i decyzja GDOŚ opierają się na błędnych założeniach, jakoby prace podejmowane po polskiej stronie O. nie miały doprowadzić do znaczącego pogorszenia stanu środowiska w rozumieniu art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, na skutek czego - w sposób nieuprawniony - uznano w nich, że projekt jest zgodny z wymogami ochrony siedlisk bez konieczności podejmowania decyzji o odstępstwie zgodnie z art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej. Strona w tym zakresie podniosła, że wprawdzie pogorszenie stanu środowiska zostało uwzględnione w decyzji RDOŚ i decyzji GDOŚ, a także w Raporcie- 2019 i Raporcie-2021, jednak dokumenty te zakładają, że utrata wartości przyrodniczych będzie jedynie tymczasowa, a siedliska i gatunki powrócą do stanu pierwotnego po pewnym okresie pogorszenia. Z takiego założenia wynika więc, że oddziaływanie nie może zostać uznane za znaczące. Dlatego też w decyzji RDOŚ i decyzji GDOŚ uznano, że projekt pozostaje zgodny z wymogami ochrony siedlisk, bez konieczności podejmowania decyzji o odstępstwie zgodnie z art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej. Zdaniem Strony założenia organów pozostają jednak błędne. Zaplanowane i realizowane prace, w szczególności modernizacja ostróg, będą bowiem wywoływały znaczące negatywne skutki nie tylko o tymczasowym, lecz także trwałym charakterze. Nawet tymczasowe pogorszenie stanu środowiska ma charakter znaczący. Skoro realizowane przedsięwzięcie mogło zostać zatwierdzone jedynie w ramach decyzji o odstępstwie na podstawie art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej, lecz taka decyzja o odstępstwie nie została wydana, to decyzja RDOŚ i decyzja GDOŚ pozostają niezgodne z prawem, co przesądza o konieczności ich uchylenia.

Pełnomocnik wskazała, że każde naruszenie, które może zagrozić realizacji celu ochrony jest znaczące. Nie jest przy tym istotne, w jakim stopniu lub z jaką intensywnością został naruszony cel ochrony. Kwestie zakresu bądź intensywności mogą być brane pod uwagę jedynie w kontekście oceny wyjątków lub odstępstw w rozumieniu art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie nie dokonano oceny takich wyjątków lub odstępstw.

Nadto Strona wskazała, że w dokumentacji, na której opierają się organy nie ma wiarygodnych badań ani danych dotyczących odtworzenia siedliska typu [...] (na co Strona zwracała już uwagę w treści załącznika do pisma Skarżących z 14 kwietnia 2022 r. pt. [...].)" ).

Dalej Strona wskazała, że prowadzenie prac tylko na jednym brzegu rzeki O. doprowadzi do stopniowej zmiany przebiegu granicy państwowej między [...]a [...]. Do tej kwestii GDOŚ nie odniósł się w zaskarżonej decyzji, pomimo, że zarzut ten został już sformułowany w piśmie Skarżących z 14 kwietnia 2022 r. Zdaniem Strony przewidziane w decyzji GDOŚ rozpoczęcie i prowadzenie prac tylko na jednym brzegu granicznej rzeki O. będzie prowadzić do stopniowej zmiany przebiegu granicy miedzy [...] a [...] ponieważ nie dokonano oceny wpływu zmiany prądów rzecznych na możliwy przebieg koryta rzeki po wykonaniu prac wyłącznie na [...] chociaż konsekwencję zmiany prądów rzecznych stanowi stopniowe przesuniecie talwegu na rzece O., który wyznacza granicę państwową.

Istotne zagadnienie zmiany przebiegu granicy państwowej nie zostało objęte Raportem-2019 ani Raportem-2021. Z kolei w decyzji GDOŚ nie wspomniano nawet o tym zarzucie. Oznacza to, że Organ nie rozpatrzył w żaden sposób szczegółowo umotywowanej okoliczności (także za pomocą ekspertyzy), która może stanowić potencjalny punkt sporny w relacjach międzynarodowych [...] i [...].

Odnosząc się do kolejnych zarzutów skargi pełnomocnik podniosła, że realizacja zamierzenia w sposób przewidziany w decyzji GDOŚ będzie stanowić naruszenie art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej, ponieważ doprowadzi do utraty wartości trzech typów siedlisk przyrodniczych uzależnionych od wód gruntowych, które znajdują się w specjalnych obszarach ochrony siedlisk. Problematyka ta została poddana szczegółowej analizie w załączniku do pisma procesowego Skarżących z 14 kwietnia 2022 r. O utracie wartości typów siedlisk przyrodniczych uzależnionych od wód podziemnych ([...]) przesądza okoliczność, że wykonywane prace prowadzą (i mają prowadzić) do pogłębienia koryta rzeki, względnie kanału żeglugowego. W wyniku dokonanego pogłębienia dochodzi jednak do obniżenia poziomu wód gruntowych na terenach przyległych do O.. Wskazane powyżej skutki nie zostały uwzględnione ani w decyzji RDOŚ, ani w decyzji GDOŚ. Tymczasem, skoro oddziaływań tych nie da się w sposób oczywisty wykluczyć, to wymagane było ich zbadanie z punktu widzenia zgodności z przepisami dyrektywy siedliskowej. Wbrew stanowisku Organu, w ramach postępowania administracyjnego zagadnienie to zostało pominięte.

Pełnomocnik skarżących zwróciła też uwagę, że prowadzenie prac budowlanych na wyłącznie na polskim brzegu O. powoduje zwiększenie ryzyka powodzi. W postępowaniu administracyjnym nie przeprowadzono bowiem analizy skutków wykonania prac budowlanych wyłącznie na polskim brzegu w przypadku nastąpienia powodzi. Zagadnienie to zostało natomiast przeanalizowane w dokumencie dołączonym do pisma Skarżących z 14 kwietnia 2022 r. pt. "[...]/’ z dnia 17 marca 2022 r., który został przygotowany przez dra inż. Ingo Schanudera z Uniwersytetu Technicznego w Wiedniu (dalej: "Opinia dot. rozbudowy-UTW"; w aktach administracyjnych). Nie można w szczególności wykluczyć, że realizacja inwestycji po stronie [...] doprowadziłby w przypadku powodzi do większych strat po stronie [...], która nie została jeszcze zabudowana.

W rozpatrywanej sprawie zaszła – zdaniem Pełnomocnika - również konieczność uchylenia w całości postanowienia GDOŚ z [...] maja 2022 r. w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych. W postanowieniu dowodowym GDOŚ odmówił przeprowadzenia wnioskowanych przez Skarżących licznych dowodów. Po pierwsze, pozbawione uzasadnienia jest stanowisko Organu, jakoby "Skarżący nie przywołali żadnych okoliczności, które wymagałyby uzyskania wiadomości specjalnych w celu weryfikacji raportu i były niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego", ponieważ odwoływali się oni do szeregu opracowań eksperckich znajdujących się w aktach administracyjnych, które złożono wraz z pismami Skarżących z 12 kwietnia 2022 r. oraz z 14 kwietnia 2022 r. W opracowaniach tych wskazywane zostały szczegółowe kwestie wymagające przeprowadzenia specjalistycznych analiz w celu wyjaśnienia istniejących wątpliwości (zob. pisma [...] z 25 kwietnia 2022 r. oraz z 26 kwietnia 2022 r.). Po drugie, od chwili uzyskania wiedzy o zaistnieniu katastrofy ekologicznej w rzece O. - w celu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy - Organ zobowiązany był do uchylenia swojego postanowienia dowodowego i przeprowadzenia wnioskowanych dowodów, ponieważ zmianie uległ stan faktyczny, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 2 grudnia 2022r. Sąd na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a. połączył sprawy do wspólnego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia sprawy IV SA/Wa 2239/22, IV SA/Wa 2240/22 i IV SA/Wa 2241/22 oraz postanowił prowadzić je pod sygnaturą akt IV SA/Wa 2239/22.

Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 9 grudnia 2022 r., IV SA/Wa 2239/22 orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 7 marca 2023 r., III OZ 78/23 oddalił zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wniesione przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie oraz Dyrektora Generalnego Ochrona Środowiska.

Postanowieniem z 27 grudnia 2022 r. Sąd zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na złożenie wniosku o zmianę decyzji z 16 sierpnia 2022 r., nr DOOŚ- WDŚZOO.420.24.2020.aka. 132 przed wniesieniem na nią skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Jednocześnie Sąd wskazał, że był zobligowany do zawieszenia postępowania sądowego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania dotyczącego zmiany decyzji GDOŚ z [...] sierpnia 2022 r.

W piśmie z 18 stycznia 2023 r. [...] przedstawiła stanowisko w sprawie, wskazując na informacje dotyczące ochrony przeciwpowodziowej, które zdaniem Skarżącej są istotne w sprawie i powinny zostać uwzględnione.

W piśmie z 26 stycznia 2023 r. pełnomocnik: 1. [...]., 2. [...], 3. [...] poinformowała, że "inwestor nie respektuje postanowienia Sądu I instancji udzielającej zabezpieczenia" i prowadzi prace budowlane na O..

Pismem z 9 września 2024 r. 1. [...], 2. [...], 3. [...] reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wystąpili o podjęcie zawieszonego postępowania, wskazując decyzja w sprawie zmiany decyzji GDOŚ z [...] sierpnia 2022 r. została wydana.

Po trzykrotnym wezwaniu organu odwoławczego o udzielenie informacji, na jakim etapie postępowania jest postępowanie w sprawie zmiany decyzji środowiskowej, GDOŚ poinformował, że 27 maja 2024 r. wydana została przez GDOŚ decyzja umarzająca postępowanie w sprawie zmiany decyzji GDOŚ z [...] sierpnia 2022 r. z uwagi na cofnięcie wniosku przez Wody Polskie. Ostatecznie w piśmie z 25 października 2024 r. organ wyjaśnił, że od decyzji GDOŚ z [...] maja 2024 r. nie wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ani skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Decyzja stała się ostateczna [...] sierpnia 2024 r. i prawomocna 30 sierpnia 2024 r.

Wobec tych ustaleń Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 5 listopada 2024 r. podjął zawieszone postępowanie i zarządził wyznaczenie terminu rozprawy uwzględniając czas doręczenia korespondencji (wezwanie na rozprawę) wszystkim podmiotom.

Termin rozprawy został wyznaczony na 27 stycznia 2025 r.

Jako uczestnik postępowania - [...] reprezentowany przez radcę prawnego w piśmie z 30 grudnia 2024 r. przedstawił swoje stanowisko w sprawie.

Uczestnik wskazał, że zaskarżona decyzja zawiera istotne naruszenia, które uzasadniają wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Wskazano, że organ dopuścił się:

I. naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy:

1. art. 15 i art. 138 § 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie w zw. z art. 136 § 1 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie, co polegało na obszernym uzupełnieniu raportu środowiskowego w ramach postępowania odwoławczego i (zaledwie) uchyleniu decyzji RDOŚ w części i orzeczeniu co do istoty sprawy, w obliczu faktu, że:

a) w ramach postępowania przed RDOŚ złożono nieprawidłowy (wadliwy) raport środowiskowy, który jest kluczowym dokumentem eksperckim w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji środowiskowej, a który to raport w niniejszej sprawie został w istotnym (obszernym) zakresie uzupełniony dopiero na etapie postępowania odwoławczego przed Organem, przez co wprowadzone do raportu środowiskowego nowe i obszerne ustalenia, informacje oraz zmiany były przedmiotem weryfikacji tylko jednego organu, przez co kompletnie wyłączona została dwuinstancyjności postępowania administracyjnego;

b. Organ sam przyznawał, że postępowanie pierwszoinstancyjne zawierało istotne wady, tzn. Organ w swoim piśmie z 23 lipca 2021 r. (stanowiącym odpowiedź Organu na ponaglenie Uczestnika na przewlekłe prowadzenie postępowania odwoławczego) sam przyznał, że raport środowiskowy nie spełnia wymogów Ustawy a jego uzupełnienia są niezwykle obszerne - cyt.: "zawiera 638 stron tekstu oraz 34 strony załączników graficznych"' (kopia karty w załączeniu);

c) postępowanie odwoławcze prowadzone było przez istotnie ponadprzeciętny okres, tj. przez okres około 2.5 roku, co ewidentnie świadczy o znacznym nakładzie pracy Organu, a który to nakład prac zdecydowanie wykraczał poza "zwykły'" charakter weryfikacji Decyzji RDOŚ, a jego wynikiem była modyfikacja postępowania RDOŚ i Decyzji RDOŚ w zakresie naruszającym zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego;

2. art. 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a także art. 66 ust. 1 pkt. 4-10 i art. 66 ust. 2 u.o.o.ś. poprzez ich niezastosowanie oraz:

a. kompletne pominięcie wpływu przedsięwzięcia na środowisko oraz przyrodę po niemieckiej stronie O.., w tym obszarów [...] na terenie N.;

b. wydanie Decyzji na podstawie dokumentacji, która dotyczyła wyłącznie skutków przedsięwzięcia po polskiej stronie O. z pominięciem istotnego aspektu niniejszej sprawie jakim jest oddziaływanie transgraniczne (na brzeg i terytorium N.);

c. wydanie Decyzji na podstawie błędnego raportu o odziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko oraz zaniechanie przeprowadzenia badań na podstawie aktualnego stanu wiedzy i metodologii naukowej, w szczególności zaniechanie przeprowadzenia obliczeń dwuwymiarowych i zamiast tego posłużenie się modelowaniem numerycznym;

d. przyjęcie błędnego założenia, że największy wpływ przedsięwzięcia będzie występować na etapie budowy, podczas gdy to właśnie wynik wykonania przedsięwzięcia (przeprowadzenie budowy) będzie mieć długotrwały charakter i wpływ na środowisko;

e. kompletne zignorowanie faktu skażenia O. (fakt notoryjny) w okresie lipiec – sierpień 2022 r. i ewentualnego wpływu lub koleracji z przedsięwzięciem;

3. art. 8 § 1, art. 10 § 1, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 85 ust. 2 u.o.o.ś. poprzez sporządzenie bardzo ogólnego uzasadnienia, które zawiera wybiórcze i jednostronne argumenty (stanowiska) Organu względem zarzutów zgłaszanych przez strony w ramach konsultacji oraz w odwołaniach od Decyzji RDOŚ, przez co Uczestnik nie jest w stanie logicznie zweryfikować z jakich powodów jej zastrzeżenia nie zostały uwzględnione, co również uniemożliwia prawidłową kontrolę działalności administracji publicznej;

II. naruszenia prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy:

4. art. 3 ust. 1 umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem [...] o wspólnej poprawie sytuacji na drogach wodnych na pograniczu [...] (ochrona przeciwpowodziowa, warunki przepływu i żeglugi), podpisanej w W. dnia 27 kwietnia 2015 r. (Monitor Polski z 2015, poz. nr 1273) [dalej jako Umowa [...]] poprzez jego niezastosowanie i dopuszczenie realizacji przedsięwzięcia poza ustalonym w Umowie [...] obszarem, tzn. poza miejscami limitującymi, podczas gdy obie strony ([...]) wyraźnie zaznaczyły w załączniku do Umowy [...], które miejsca wymagają stosownej interwencji - oznacza to więc, że miejsca niewymienione w załączniku do Umowy [...] nie wymagają przeprowadzenia prac objętych Decyzją, a tym samym przedsięwzięcie nie powinno ich dotyczyć;

5. art. 4 ust. 1 lit. a) cyfry i), ii), iii) Dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej, a także art. 66 pkt 1 i 2, art. 67 pkt 1 i 2, art. 68 pkt 1-4, art. 63 ust. 1 pkt 1-4 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne i art. 81 ust. 2 u.o.o.ś. poprzez ich niezastosowanie polegające na zaaprobowaniu w ecyzji przedsięwzięcia, które będzie mogło mieć dewastacyjny wpływ na stan wód powierzchniowych, w tym także po n. stronie O.;

6. art. 6 ust. 2 i 3 Dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory, a także art. 2 ust. 1 pkt. 1-5,7,9 ust. 2 pkt. 1,2,4-6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 o ochronie przyrody (Dz. U. z 2022 r., poz. 916 ze zm.) poprzez ich niezastosowanie polegające na zaaprobowaniu w Decyzji przedsięwzięcia, które będzie mogło mieć dewastacyjny wpływ na siedliska przyrodnicze i siedliska gatunków, w tym także po [...] stronie O..

Powyższe – zdaniem Uczestnika – dowodzi, że zarówno decyzja GDOŚ, jak i decyzja RDOŚ zostały wydane z naruszeniem prawa i należy je uchylić.

Pismem z 24 stycznia 2025 r. (piątek) o godz. 14.45 radca prawny B.R. przesłał drogą mailową pismo wraz z pełnomocnictwem (dokumenty nie były podpisane kwalifikowanym podpisem), w którym wniósł w imieniu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie o odroczenie rozprawy wyznaczonej na poniedziałek, z uwagi na fakt, że "(...) stosowne pełnomocnictwo do reprezentowania Zainteresowanego otrzymał dopiero w dniu dzisiejszym. Niestety nie jest w stanie ze względu na inne obowiązki zawodowe stawić się przed Wysokim Sądem w najbliższy poniedziałek". Jednocześnie wskazał, że przesyła skan pisma wraz z załącznikami, które w dniu dzisiejszym zostały wysłane pocztą tradycyjną na adres Sądu.

Następnie dzień później 25 stycznia 2025 r. w sobotę wpłynął kolejny raz ww. wniosek o odroczenie rozprawy drogą elektroniczną podpisany kwalifikowanym podpisem przez K. B. – wspólnika kancelarii ww. wymienionego B. R..

Na rozprawie w dniu 27 stycznia 2024 r. stawili się:

- profesjonalny pełnomocnik [...], [...], [...], [...], (załączono pełnomocnictwo);

- profesjonalny pełnomocnik Uczestnika postępowania (załączono pełnomocnictwo);

- w trakcie rozprawy stawił się także profesjonalny pełnomocnik Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, (załączono pełnomocnictwo);

- na sali rozpraw stawiła się również publiczność.

W imieniu [...], jak i GDOŚ nikt się nie stawił, o terminie poinformowani prawidłowo.

Na rozprawie Sąd postanowił nie uwzględnić wniosku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 25 stycznia 2025 r. (sobota) złożonego przez r. pr. B. R. wniesionego przez r. pr. K. B. o odroczenie terminu rozprawy.

Poza tym Sąd postanowił w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. dopuścić dowody z opinii załączonych do skargi [...], [...], [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a., stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja GDOŚ z 16 sierpnia 2022 r., która częściowo zmieniła i pozostałym zakresie utrzymała w mocy postanowienia decyzji RDOŚ w S. z [...] marca 2020 r. dotyczącą środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia pod nazwą: [...] modernizacyjne na O. Granicznej w ramach Projektu [...].

W pierwszej kolejności trzeba podkreślić, że decyzja środowiskowa ma na celu określenie środowiskowych uwarunkowań realizacji inwestycji, w tym wskazanie zagrożeń jakie mogą wystąpić w związku z tą realizacją oraz sposobów przeciwdziałania tym zagrożeniom oraz ma na celu ustalenie przesłanek, które chronią środowisko.

Decyzja środowiskowa jest podejmowana w postępowaniu administracyjnym związanym z oceną oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, a jej podstawy materialne, procesowe i kompetencyjne regulują przepisy art. 71-87 ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 022 r., poz. 1029, dalej: u.o.o.ś.).

W ramach postępowania w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia ustala się i ocenia m.in. bezpośredni i pośredni wpływ przedsięwzięcia na środowisko, zdrowie i warunki życia ludzi, dobra materialne, zabytki, wzajemne oddziaływanie między elementami, o których mowa wyżej, dostępność do złóż kopalin oraz możliwości i sposoby zapobiegania i ograniczania negatywnego oddziaływania na środowisko, a także wymagany zakres monitoringu (art. 62 u.o.o.ś.). Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa wyłącznie wpływ planowanego przedsięwzięcia na środowisko i wymagania, jakie powinny być spełnione, by zminimalizować skutki negatywnego wpływu na środowisko czynników dla niego szkodliwych. Ocena oddziaływania na środowisko jest więc szczególną procedurą mającą na celu ocenę skutków realizacji danego przedsięwzięcia na środowisko i jego elementy, decydującą o możliwości realizacji przedsięwzięcia.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 8 lit a) u.o.o.ś., przez pojęcie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko rozumie się postępowanie, w ramach którego dokonywana jest w pierwszej kolejności weryfikacja raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

W niniejszym postępowaniu został sporządzony Raport w 2019, który następnie został uzupełniony w 2021 r. Należy wskazać, że raport jest podstawowym dowodem w sprawie o ustalenie wpływu planowanego przedsięwzięcia na środowisko, mającym ułatwić ustalenie wszystkich potencjalnych zagrożeń związanych z realizacją planowanego przedsięwzięcia. Aby opracowanie to w każdym przypadku zawierało informacje niezbędne do zakończenia postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, ustawodawca zakreślił kazuistycznie w art. 66 u.o.u.i.o.ś. elementy, które winien zawierać każdy raport oddziaływania na środowisko, w tym opis elementów przyrodniczych środowiska objętych zakresem przewidywalnego oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko, czy inwentaryzację przyrodniczą (art. 66 ust. 1 pkt 2 i 2a u.o.o.ś.) i takie elementy raport i jego uzupełnienie zawiera.

Trzeba mieć przy tym na względzie, że ocena okoliczności faktycznych dokonywana jest m.in. w oparciu o przygotowany raport, który stanowi istotny środek dowody i który organ obowiązany jest uwzględnić przy wydawaniu decyzji. Z uwagi na swój charakter raport powinien być oceniany przez organ w świetle wymagań stawianych środkom dowodowym na gruncie art. 75 i nast. k.p.a. Raport, chociaż nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. - a zatem nie może zastąpić swobodnej oceny dowodów - zawiera jednak wiadomości specjalistyczne i podlega pełnej ocenie przez właściwy organ prowadzący postępowanie w świetle oceny całokształtu materiału dowodowego w rozumieniu art. 80 k.p.a. Ewentualny brak dostatecznego odniesienia się do istotnych kwestii oznacza, że raport w tym zakresie może zostać uznany za niespełniający wymogów ustawowych (por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2015 r., sygn. II OSK 2213/13). Ocena raportu powinna zmierzać do zidentyfikowania wszystkich potencjalnych zagrożeń środowiskowych związanych z realizacją planowanej inwestycji, co jest niezbędne do wyznaczenia konkretnych wymagań ochrony środowiska, które muszą zostać uwzględnione na kolejnych etapach procesu inwestycyjnego (por. wyrok NSA z 5 marca 2013 r., sygn. II OSK 1858/13).

Zatem decyzja środowiskowa ma kluczowe znaczenie dla określenia granicznych parametrów przedsięwzięcia, w ramach których będzie prowadzony proces inwestycyjny.

Mając na uwadze takie założenie należy wskazać, że w niniejszej sprawie przy wydaniu decyzji środowiskowej doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 § 4 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 8 lit a) i art. 66 u.o.o.ś.,

Zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie. Organ na dzień wydania decyzji nie ustalił bowiem rzetelnie stanu faktycznego sprawy.

W ocenie Sądu wszyscy Skarżący i Uczestnik postępowania zasadnie zwrócili uwagę, że organ odwoławczy nie uwzględnił w zaskarżonej decyzji kwestii wystąpienia na kilka dni przed jej wydaniem - katastrofy ekologicznej w rzece O. i konieczności przeprowadzenia na nowo w związku z tym inwentaryzacji przyrodniczej realizowanej inwestycji.

Zasadnie Skarżący i Uczestnik zwrócili uwagę, że organ o tej okoliczności wiedział z urzędu. Przykładowo GDOŚ w Komunikacie z 11 sierpnia 2022 r. - pt. "[...]" wprost wskazano, że Organ miał świadomość zaistnienia katastrofy ekologicznej w rzece O.. Informację tą opublikowano 5 dni przed wydaniem decyzji zaskarżonej GDOŚ – na stronie internetowej - [...]

Zdarzenie to było nagłośnione w mediach.

W tym miejscu odnotować należy, że stosownie do art. 77 § 4 k.p.a. oraz art. 106 § 4 p.p.s.a. fakty powszechnie znane organ, jak i sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez strony. Z uwagi zatem na swą notoryjność, fakt wystąpienia "katastrofy ekologicznej" w rzece O., w tym wystąpienie masowego śnięcia ryb w tej rzece, nie wymaga szczegółowego udowodnienia, ale też nie wymaga dodatkowego uprawdopodobnienia, a zatem okoliczność ta winna zostać uwzględniona przez Organ, a także przez Sąd, w takim zakresie, w jakim spoczywa na nim obowiązek wszechstronnej i wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy.

Poza tym skarżący przed wydaniem decyzji także wnieśli o uwzględnienie tej okoliczności (pismo z 12 sierpnia 2022 r., znajduje się w aktach sprawy). Mimo to organ odwoławczy tego nie uczynił. Nie wyjaśnił i nie uwzględnił aktualnego stanu faktycznego sprawy i wydał zaskarżoną decyzję nim dokumenty opisujące zmiany stanu środowiska zostały sporządzone.

Trzeba wskazać żaden przepis ustawy środowiskowej, jak również żaden przepis szczególny, nie nakładają obowiązku aktualizacji raportu środowiskowego w toku postępowania administracyjnego, o ile nie uzasadniają tego konkretne okoliczności faktyczne i prawne. Taką okolicznością – w ocenie Sądu - jest zaistniała katastrofa ekologiczna na rzece O..

Jak wskazano w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2023 r., (III OZ 78/23, CBOSA) "fakt wystąpienia "katastrofy ekologicznej", (obejmującej m.in. ichtiofaunę rzeki), której negatywne oddziaływanie na środowisko nie jest jeszcze w pełni rozpoznane w powiązaniu zakresem realizowanych w ramach przedsięwzięcia prac, w ramach których dokonywana jest znacząca ingerencja w środowisko przede wszystkim na etapie wykonywania przedsięwzięcia, a nie jego eksploatacji, oznacza, że prawdopodobieństwo wystąpienia znacznej szkody w środowisku, jak i trudnych do odwrócenia skutków jest nieakceptowalne z perspektywy nałożenia na władze publiczne obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa ekologicznego oraz ochrony środowiska, co wynika z art. 74 Konstytucji RP, a także z art. 191 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej."

Wystąpienie katastrofy ekologicznej w środowisku przyrodniczym rzeki O. nakazuje uznać, że wszelkie ustalenia faktyczne poczynione przez Organ do tej pory (tj. do wydania zaskarżonej decyzji) pozostały nieaktualne, ponieważ raport nie określa stanu gatunków chronionych i ich siedlisk przyrodniczych, po zaistnieniu wspomnianej katastrofy ekologicznej. Zgromadzony materiał dowodowy obejmuje bowiem stan przyrody sprzed zaistnienia tego zdarzenia. Ten brak aktualizacji rzutuje także na zakres określonego w decyzji monitoringu środowiska.

Jak wynika z akt sprawy dane stanu populacji określonych gatunków, informacje w zakresie ich ewentualnego odtworzenia okazały się nieaktualne na dzień wydania zaskarżonej decyzji, co ma bezpośredni wpływ na rzetelność i prawidłowość sporządzonego raportu. Braki dostatecznego odniesienia się do istotnych kwestii w sprawie oznacza, że raport w tym zakresie nie spełnia wymogów ustawowych.

Wydanie przedwcześnie zaskarżonej decyzji – zdaniem Sądu - doprowadziło do naruszenia zasad ochrony środowiska określonych w art. 6 ust. 1 i 2 p.o.ś. Regulacja ta traktuje o obowiązku stosowania zasad zapobiegania i przezorności (ostrożności), mających swe źródło w regulacjach unijnych tj. art. 191 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Przepis art. 6 ust. 2 p.o.ś. stanowi zatem bezpośrednie źródło zasady przezorności i nakłada na organy ochrony środowiska obowiązek rozstrzygania z jej uwzględnieniem. Z zasady ostrożności wynika ciążący na wszystkich podmiotach obowiązek dołożenia staranności w ocenie skutków, jakie dla środowiska może przynieść nowa inwestycja.

Wobec pogorszonego stanu środowiska O. zaistniała potrzeba podjęcia działań odtwarzających właściwy stan środowiska, np. ukształtowanie dodatkowych siedlisk ryb.

Trzeba też mieć na uwadze, że działania, które potencjalnie mają negatywny wpływ na stan ochrony środowiska (a z taką inwestycją mamy doczynienia), wywołują w przypadku małej populacji znacznie większe skutki niż w przypadku populacji dużej i stabilnej. Śnięcie ryb zmieniło (potencjalnie w znacznej skali), podstawy przeprowadzonych wcześniej badań dla oceny skutków działań modernizacyjnych dla specjalnych obszarów ochrony siedlisk.

Wobec tego w odniesieniu do gatunków ryb dotkniętych śnięciem przed wydaniem decyzji, organ winien był rozważyć konieczność przeprowadzenia:

- nowej oceny skutków dla specjalnych obszarów ochrony siedlisk,

- ponownej oceny stanu ochrony danych populacji i

- weryfikacji metod zabezpieczających, odtworzeniowych.

W orzecznictwie podkreśla się, że zadaniem organu prowadzącego postępowanie jest sprawdzenie zawartości raportu w kontekście spełnienia wymogów formalnych i merytorycznych. W szczególności organ powinien ustalić, czy opracowany raport zawiera komplet niezbędnych informacji pozwalających na ocenę przedsięwzięcia i jego oddziaływania na środowisko oraz informacji identyfikujących rodzaj i skalę skutków środowiskowych oraz społecznych. Rzeczą organu zarówno I, jak II instancji, jest rzetelna, wnikliwa i wszechstronna ocena raportu oraz ewentualnych innych dowodów, przy zachowaniu wszystkich obowiązujących reguł dowodowych. Zasada prawdy obiektywnej obliguje organ do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności stanu faktycznego, a zwłaszcza oceny, czy raport uwzględnia wszystkie potencjalne zagrożenia środowiskowe związane z realizacją planowanej inwestycji. Jest to niezbędne do wyznaczenia konkretnych wymagań ochrony środowiska, które musiałyby być uwzględnione na ewentualnych kolejnych etapach procesu inwestycyjnego (por.: wyrok NSA z 20 maja 2014 r., sygn. II OSK 2999/12).

Podsumowując ten zakres rozważań należy wskazać, że inwentaryzacja przyrodnicza dokonana na potrzeby Raportu-2019 oraz Raportu-2021 powinna uwzględniać skutki katastrofy ekologicznej w środowisku przyrodniczym rzeki O., do której doszło na przełomie lipca i sierpnia 2022 r. (tj. około dwóch tygodni przed wydaniem decyzji GDOŚ), zmiana stanu faktycznego sprawy wywiera bowiem zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie w rozpatrywanej sprawie.

W ocenie Sądu - Raport należało zaktualizować w powyższym zakresie.

Odnosząc się do kolejnej spornej kwestii, tj. tzw. Nowego Raportu, należy dodać, że Sąd podzielił stanowisko Uczestnika postępowania i Skarżących, którzy zwrócili uwagę, że uzupełnienie Raportu w 2021 r. zostało przeprowadzone w znacznej części i w rzeczywistości stanowiło "Nowy Raport". Uzupełnienie dotyczyło także inwentaryzacji przyrodniczej, która ostatecznie i tak na dzień wydania decyzji okazała się nieaktualna.

Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - uzupełnienie raportu wiąże się z koniecznością przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części przez organ I instancji, co przesądza o braku możliwości przyjęcia, iż takie postępowanie może przeprowadzić w ramach postępowania, o którym mowa w art. 136 k.p.a. organ odwoławczy. Wykraczało by bowiem ono poza granice uzupełniającego postępowania dowodowego, co w sposób oczywisty naruszyłoby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, określoną w art. 15 k.p.a. Od ewentualnej decyzji wydanej przez organ II instancji, po przeprowadzeniu takiego kompletnego postępowania, odwołanie już nie służyłoby w toku instancji (wyrok NSA z 15 listopada 2022 r., III OSK 2214/22, publ. CBOSA).

Zasadnie zatem Strony podniosły, że doszło do naruszenia przez GDOŚ zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.).

W dalszej kolejności odnosząc się do kwestii braku przekazania Stronie niemieckiej przetłumaczonej dokumentacji sporządzonej na etapie postępowania odwoławczego, w tym uzupełnienia Raportu w 2021 r., należy wskazać, że Sąd podzielił stanowisko strony skarżącej w tym zakresie.

W pierwszej kolejności należy jednak wyjaśnić, że międzynarodowym instrumentem prawnym poświęconym ocenom oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym dla planowanych przedsięwzięć mogących znacząco negatywnie oddziaływać na terytorium innego państwa jest Konwencja z Espoo (Konwencja o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym sporządzona w Espoo 25 lutego 1991 r.). Konwencja jest dokumentem prawa międzynarodowego, wyznaczającym ramy proceduralne dla wykonywania ocen oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym dla przedsięwzięć mogących negatywnie oddziaływać na środowisko. Konwencja ma swoje zastosowanie wówczas, gdy jedno państwo (Strona pochodzenia) planuje realizację przedsięwzięcia, którego oddziaływanie, może wywołać potencjalnie odczuwalne skutki na terytorium drugiego państwa (Strona narażona). Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, jako organ właściwy, jest odpowiedzialny za wykonanie zadań określonych w Konwencji z Espoo (https://www.gov.pl/web/gdos/postepowania-transgraniczne).

Konwencja z Espoo (obok Protokołu Strategicznego) został stworzony w ramach Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ). Polska jest Stroną tych instrumentów prawnych.

W 2020 r. ratyfikowana została Umowy między [...] a [...] w zakresie ocen oddziaływania na środowisko i strategicznych ocen oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym, podpisana w N. dnia 10 października 2018 r. Umowa w sposób kompleksowy reguluje procedury ocen oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym w odniesieniu do relacji [...]. Zastąpiła ona umowę z 2006 r., tj. Umowę między [...] a Rządem [...] o realizacji Konwencji o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym z dnia 25 lutego 1991 r., podpisaną dnia 11 kwietnia 2006 r. w N..

Powyższa Umowa jest źródłem prawa międzynarodowego, którego [...] przestrzega zgodnie z art. 9 Konstytucji.

W judykaturze wskazuje się, że obowiązek respektowania prawa międzynarodowego obejmuje nie tylko ratyfikowane umowy międzynarodowe, ale również tzw. umowy międzyrządowe i resortowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 640/13, LEX nr 1519166; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2019 r., VII SA/Wa 1194/19, LEX nr 2746741), a oparcie decyzji administracyjnej wyłącznie na przepisach polskiego prawa, z pominięciem przepisów prawa międzynarodowego, które są prawnie relewantne, stanowi naruszenie prawa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2000 r., V SA 859/99, LEX nr 49877).

Odnosząc powyższe akty do sprawy należy wyjaśnić, że w świetle obowiązujących przepisów nie ma – zdaniem Sądu - żadnych podstaw normatywnych do twierdzenia GDOŚ, jakoby obowiązek dokonywania tłumaczeń dotyczył wyłącznie postępowania przed organem I instancji. Zatem na organie odwoławczym ciążą te same, co na organie pierwszej instancji, obowiązki w zakresie wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zgromadzenia pełnego materiału dowodowego.

W ocenie Sądu obowiązek przekazania i przetłumaczenia "niezbędnych dokumentów" stronie [...] wynika wprost z § 20 w zw. z art. 4 i art. 26 ust. 2 Umowy między [...] a [...] w zakresie ocen oddziaływania na środowisko i strategicznych ocen oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym podpisaną w N. dnia 10 października 2018 r. Poza tym Umowa-2018, powinna być interpretowane w świetle zasad obowiązujących w postępowaniu administracyjnym, które wyrażone zostały w art. 8 (zasada zaufania do władzy publicznej), art. 9 (zasada informowania stron) i art. 10 k.p.a. (zasada czynnego udziału strony w postępowaniu).

Stosownie bowiem do art. 4 ust. 1 Umowy-2018, po zadeklarowaniu przez Stronę narażoną uczestnictwa w ocenie oddziaływania na środowisko Strona pochodzenia jest obowiązana do przekazania Stronie narażonej co najmniej jednego egzemplarza dokumentacji oceny oddziaływania na środowisko, niezwłocznie po jej sporządzeniu. Dokumentacja ta, zgodnie z art. 20 ust. 1 Umowy-2018, ma zostać przetłumaczona na język urzędowy Strony narażonej (w rozpatrywanym przypadku na język niemiecki).

Zasadnie zwróciła uwagę pełnomocnik strony [...] i co zostało wskazane powyżej - Raport-2021 obejmował obszerną nową dokumentację, która umożliwiałaby Stronie narażonej - ocenę potencjalnego znaczącego negatywnego transgranicznego oddziaływania na środowisko i zajęcie merytorycznego stanowiska w tym zakresie. Raport – 2021 stanowił bowiem w rzeczywistości "Nowy raport", w którym problematyka oceny transgranicznej również została uwzględniona: "Oceny wariantów alternatywnych i oceny w sytuacji utrzymywania się negatywnych oddziaływań nie przeprowadzono, ponieważ ocena właściwa nie wykazała znaczącego transgranicznego oddziaływania na przedmioty ochrony obszarów [...] pod warunkiem wdrożenia w trakcie jego realizacji zaprojektowanych działań minimalizujących (zob. np. s. 18.104 Raportu-2021).

Odnosząc się do kolejnych zarzutów skargi, wyjaśnić należy, że Sąd nie uwzględnił zarzutu skargi [...], że decyzję RDOŚ wydała osoba nieupoważniona. W tym zakresie Sąd podzielił argumentację przedstawioną przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji. GDOŚ nie był bowiem właściwy do orzekania w sprawach prawidłowości powoływania do pełnienia obowiązków organu administracji. Nie zaszła także w sprawie żadna z przesłanek uzasadniająca wyłączenie GDOŚ od rozpoznawania tej sprawy (25 k.p.a.).

Odnosząc się do kwestii prowadzonych prac budowlanych podnoszonej w toku postępowania należy wskazać, że i na rozprawie profesjonalny pełnomocnik inwestora (Wód Polskich) wyjaśnił, że prace inwestycyjne zostały zakończone w lutym 2024 r. Wobec tego wniósł o oddalenie skarg. Poza tym pełnomocnik podał, że obecnie inwestor dysponuje prawomocnymi i ostatecznymi decyzjami dotyczącymi pozwolenia na użytkowanie, jak również decyzjami wodnoprawnymi dotyczącymi objętej zaskarżoną decyzją inwestycji. Podkreślił, że decyzje środowiskowe mają jedynie prejudycjalny charakter i że zaskarżona decyzja nie jest obarczona zarzucanymi jej w skargach wadami.

Ustosunkowując się do okoliczności podniesionych na rozprawie przez pełnomocnika Wód Polskich tj. kwestii zakończenia prac budowlanych dotyczących przedmiotowej inwestycji i uzyskania pozwolenia na jej użytkowanie, to należy wyjaśnić, że informacja ta nie powoduje, że rozstrzygnięcie w sprawie decyzji środowiskowej stało się bezprzedmiotowe. Nieostateczna decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nie stanowi zezwolenia na rozpoczęcie prac prowadzących do realizacji przedsięwzięcia, a umożliwia jedynie uzyskanie decyzji następczych, o których mowa w art. 72 ust. 1 u.o.o.ś., w tym m.in. decyzji o pozwoleniu na budowę. Jak wskazano wcześniej w toku postępowania sądowego wstrzymano wykonanie decyzji środowiskowej i rozstrzygnięcie to zostało poddane kontroli instancyjnej. Dodać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie od postanowienia WSA w przedmiocie wstrzymania, wskazał, że mając na względzie, że zasadnicza część oddziaływania na środowisko niniejszego przedsięwzięcia ma miejsce na etapie jego realizacji, co organy rozpatrujące sprawę wskazały w wydanych rozstrzygnięciach, kontynuacja prac na uwarunkowaniach środowiskowych określonych decyzją GDOŚ z [...] sierpnia 2022 r., oznaczałaby iluzoryczność nie tylko udzielonej ochrony tymczasowej, ale również całego postępowania sądowoadministracyjnego w tej sprawie. Niebezpieczeństwo szczególnie aktualizuje się w przypadku, w którym inwestor realizujący przedsięwzięcie na podstawie nieostatecznego zezwolenia na inwestycję z nadanym rygorem natychmiastowej wykonalności, które wydane zostało na podstawie decyzji środowiskowej z nadanym rygorem natychmiastowej wykonalności, kontynuuje prace, w tym ukończy realizację przedsięwzięcia, pomimo wstrzymania wykonania decyzji środowiskowej oraz zawieszenia postępowania odwoławczego w sprawie wydania zezwolenia na inwestycję. Ustawodawca wprowadził przepis art. 86f do u.o.o.ś., z intencją zapewnienia skutecznego środka zaradczego, mając na względzie Konwencję z Aarhus, zgodnie z którą środek zaradczy obejmuje, jeśli okaże się to potrzebne, wstrzymanie wykonania kwestionowanego działania (art. 9 ust. 4 Konwencji). Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że wstrzymanie wykonania decyzji środowiskowej oznacza konieczność wstrzymania realizacji inwestycji (postanowienie z 7 marca 2023 r., III OZ 78/23).

Trzeba jednak mieć na względzie, że sama decyzja środowiskowa nie posiada charakteru bezpośredniej wykonalności i samodzielnie nie stanowi podstawy do rozpoczęcia prac budowalnych. Określa ona – co zostało na wstępie wyjaśnione - jedynie zgodność zamierzenia inwestycyjnego z przepisami prawa w zakresie ochrony środowiska.

Zatem, zarówno Sąd, jak i organy są związane przedmiotem i zakresem sprawy i nie mogą zastępować innych organów państwowych, które podejmują decyzje w przedmiocie zezwoleń na budowę, czy na użytkowanie.

Podsumowując należy wskazać, że analiza materiału dowodowego sprawy, w tym zarzutów skarg doprowadziła Sąd do wniosku, że doszło do naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji. Z uwagi jednak na szeroki zakres postępowania uzupełniającego Sąd uznał za zasadne uchylenie również decyzji organu pierwszej instancji. Zakres ten nie może zostać uzupełniony w trybie artykułu 136 k.p.a.

Mając zatem na względzie, że postępowanie będzie prowadzone ponownie przez organ I instancji i raport wymaga uzupełnienia, aktualizacji w znacznej części, pozostałe zarzuty skargi należy uznać - na tym etapie postępowania - za przedwczesne.

RDOŚ ponownie rozpoznając sprawę przede wszystkim uzupełni i uaktualni materiał dowodowy, zweryfikuje ustalenia raportu, który udostępni w sposób przewidziany w Konwencji o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym sporządzonej w Espoo, jak i Umowie między [...] a [...] w zakresie ocen oddziaływania na środowisko i strategicznych ocen oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym podpisaną w N. dnia 10 października 2018 r.

Wyjaśnić należy dodatkowo, że wniosek o odroczenie nie mógł zostać uwzględniony. Oba wnioski przesłane drogą mailową nie spełniały bowiem wymogów formalnych z uwagi na formę przesłania i brak wymaganych podpisów kwalifikowanych pełnomocnika B. R.. Poza tym zauwazyc trzeba, że nieobecność pełnomocnika strony spowodowana reprezentowaniem podmiotów w innym postępowaniu sądowym nie jest ani nadzwyczajnym wydarzeniem ani przeszkodą o jakiej mowa w art. 109 p.p.s.a. Nadto uwzględniając okoliczności sprawy, w szczególności fakt, że Wody Polskie o terminie rozprawy dowiedziały się już 12 listopada 2024 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru, k. 555), to uznać należy, że miały wystarczająco dużo czasu na ustanowienie dodatkowego pełnomocnika w sprawie. Jednocześnie zauważyć trzeba, że z art. 109 p.p.s.a. wynika, że odroczenie rozprawy musi nastąpić z powodu przeszkody "której nie można przezwyciężyć". Dlatego w każdym przypadku istotne znaczenie ma to, czy korzystanie z tej przyczyny odroczenia następuje dla realizacji celu, jakiemu przepis ten służy oraz czy nieodroczenie rozprawy w takiej sytuacji procesowej spowoduje naruszenie tego prawa. Rozważając ewentualne odroczenie rozprawy sąd musi brać pod uwagę nakaz rozpatrywania spraw bez zbędnej zwłoki, zawartą w art. 7 p.p.s.a. zasadę szybkości postępowania, jak również uwzględnić ustawową zasadę zapewnienia możliwości obrony praw stronom postępowania sądowego.

Sąd w okolicznościach sprawy z uwagi na powyższe nie uwzględnił wniosku o odroczenie rozprawy, ale także miał na względzie okoliczność, że na rozprawę dotarł inny pełnomocnik Wód Polskich, który złożył stosowne umocowanie i zajął stanowisko w sprawie. Zatem w sprawie nie można przejąć, że inwestor nie miał możliwości obrony swoich praw.

Wobec powyższych rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję RDOŚ z 18 marca 2020 r. (pkt 1 sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 205 § 1 i 2 i art. 209 p.p.s.a. Sąd postanowił zasądzić tytułem zwrotu kosztów postępowania od organu:

- w pkt 2 sentencji wyroku - na [...], [...], [...] kwotę 1611 zł, tj. 200zł x 3 tytułem uiszczonego przez Skarżących wpisu od skargi, 51 zł opłaty od pełnomocnictw, 480 zł x 2 tytułem zwrotu wynagrodzenia pełnomocnika strony będącego radcą prawnym.

- w pkt 3 sentencji wyroku - [...] z siedzibą we W. i [...] z siedzibą K. kwotę 1194 zł, tj. 200zł x 2 tytułem uiszczonego przez Skarżących wpisu od skargi, 34 zł opłata od pełnomocnictwa, 480 zł x 2 tytułem zwrotu wynagrodzenia pełnomocnika strony będącego radcą prawnym.

Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika strony skarżącej będącego radcą prawnym ustalono na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).

Sąd częściowo uwzględnił wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w wyższej wysokości. W ocenie Sądu, zasadnym było zasądzenie ww. kosztów w podwójnej wysokości, bowiem rodzaj i zawiłość sprawy oraz nakład pracy pełnomocnika uzasadniał takie rozstrzygnięcie. Wysokość zasądzonego wynagrodzenia pełnomocnikowi jest adekwatna do wkładu pracy pełnomocnika działającego w postępowaniu sądowym.