Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 16 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480;- zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W dniu 28 lutego 2023 r. A. M. (dalej też jako skarżący lub strona) złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - H. M., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z dnia 26 maja 2023 r., nr [...], odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm., dalej jako "u.ś.r.").

W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO, Kolegium) decyzją z dnia 5 września 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Kolegium podniosło, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt: K 38/13) stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wobec tego Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Utrzymując jednak zaskarżoną decyzję w mocy Kolegium uznało, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Organ wskazał, że skarżący nie pracuje od wielu lat wobec czego nie zrezygnował z pracy w celu sprawowania opieki nad matką.

Na powyższą decyzję A. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zarzucając naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 28 lutego 2024r., sygn. II SA/Po [...], uchylił decyzję SKO [...] z dnia 5 września 2023 r.

Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem Kolegium, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a koniecznością zapewnienia opieki matce, uznając je za co najmniej przedwczesne.

Sąd stwierdził, że organy zignorowały znajdujące się w aktach dokumenty, z których wynika, iż w okresie przed wystąpieniem z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne skarżący podejmował zatrudnienie. Sąd odniósł się do znajdującego się w aktach administracyjnych raportu o osobie, z którego wynika, że faktycznie skarżący był kilkukrotnie wyrejestrowywany z rejestru bezrobotnych z uwagi na niestawiennictwo w wyznaczonym terminie. Organy pominęły jednak, że skarżący z rejestru bezrobotnych wyrejestrowywany był również z uwagi na podjęcie zatrudnienia, co potwierdzają przedłożone w toku postępowania administracyjnego umowy czy też informacje o ubezpieczeniu. Sąd stwierdził, że błędny był wniosek organów, iż Skarżący od wielu lat był bierny zawodowo. Fakt podejmowania okresowo zatrudnienia czy też również fakt rejestracji w urzędzie pracy może świadczyć o gotowości skarżącego do podjęcia zatrudnienia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd zalecił organowi odwoławczemu zweryfikowanie przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 maja 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 104, art. 107 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej k.p.a.), art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24, art. 26 ust. 1 u.ś.r., w zw. z art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.), orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości (pkt 1. decyzji) jednocześnie przyznając A. M. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką H. M.: od 1 lutego 2023 r. do 31 października 2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, przy uwzględnieniu ewentualnych zmian wysokości świadczenia, w okresie, na który zostało przyznane (pkt 2. decyzji); oraz zobowiązano Burmistrza Miasta i Gminy [...] do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w terminach i na zasadach przyjętych przez ten organ, z uwzględnieniem zmian kwot świadczenia wynikających z waloryzacji dokonywanej zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych (pkt 3. decyzji).

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że miało na uwadze rozważania Sądu zawarte w wyroku o sygn. II SA/Po [...], którymi jest związane.

W sprawie ustalono, że H. M. posiada znaczny stopień niepełnosprawności, orzeczenie wydano do dnia 31 października 2023 r., a niepełnosprawność istnieje od 5 lipca 2021 r. Wnioskodawca zamieszkuje razem z niepełnosprawną matką. A. M. jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna. Ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką skarżący nie podejmuje zatrudnienia. Stan zdrowia matki skarżącego uległ pogorszeniu około 2 lata temu. Od tego czasu wymaga ona opieki i pomocy osoby drugiej w codziennych czynnościach. Matka skarżącego porusza się za pomocą wózka inwalidzkiego. Zgodnie ze złożonym w obecności pracownika socjalnego oświadczeniem pani H. , syn sprawuje nad nią opiekę od dwóch lat. Ustalono, że skarżący pomaga w czynnościach dnia codziennego, a mianowicie w higienie osobistej, utrzymywaniu w czystości pomieszczeń domowych, przygotowywaniu posiłków oraz organizowaniu wizyt lekarskich. Z treści oświadczenia H. M. z dnia 15 marca 2023 r. wynika, że syn: kąpie matkę, przygotowuje jej posiłki, sprząta, organizuje wyjazdy do lekarzy. Skarżący oświadczył, że nie podejmuje zatrudnienia, gdyż jak twierdzi, opieka nad matką mu to uniemożliwia.

Kolegium mając na uwadze wskazania WSA oraz powyższe okoliczność uznało, że skarżący spełnia przesłankę niepodejmowania/rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r.: prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W niniejszej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu I instancji dnia 28 lutego 2023 r. zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznano od 1 lutego 2023 r.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r.: prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, iż zostało ono wydane do 31 października 2023 r. Zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało przyznane do dnia 31 października 2023 r.

A. M. reprezentowany przez adwokata zaskarżył powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2024 r. nr [...] w części - w zakresie określenia daty końcowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i w tym zakresie wniósł o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie A. M. świadczenia pielęgnacyjnego do 30 września 2024 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Uzasadniając skargę wskazano, że organ II instancji nieprawidłowo określił datę końcową okresu na jaki przyznał świadczenie pielęgnacyjne. Bezspornym jest, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, którego termin ważności upływa z dniem 31 października 2023 roku. Z art. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2023 poz. 2768) wynika jednoznacznie, że orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240, 852, 1234 i 1429), które zachowało ważność na podstawie art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 852 i 1429) w brzmieniu dotychczasowym, albo którego okres ważności upłynął po dniu 5 sierpnia 2023 r. a przed dniem 30 września 2024 r., zachowuje ważność do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne. Tym samym organ II instancji miał obowiązek orzec, o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 30 września 2024 roku, a nie jak to uczynił do dnia 31 października 2023 roku.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej, dokonanej stosownie do przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2024 r. nr [...] przyznająca A. M. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - panią H. M.: od 1 lutego 2023 r. do 31 października 2023 r.

W sprawie istota sporu sprowadzała się do rozstrzygnięcia czy Kolegium prawidłowo określiło datę końcową przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Materialnoprawną podstawę skarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2024 r. bowiem nie jest sporne, iż na dzień wejścia w życie przepisów ustawy o świadczeniu wspomagającym, skarżący na mocy właściwej decyzji organu administracji był uprawniony do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, do dnia 31 października 2024 r. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. wpłynął do organu I instancji w dniu 28 lutego 2023 r. przy czym do wniosku dołączono wówczas orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 28 października 2021 r., wydane na okres do 31 października 2023 r. (k. [...] akt administracyjnych).

Określając zakres czasowy przyznanego świadczenia Kolegium odwołało się do brzmienia art. 24 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony.

W skardze zwrócono uwagę, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2023 poz. 2768), orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240, 852, 1234 i 1429), które zachowało ważność na podstawie art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 852 i 1429) w brzmieniu dotychczasowym, albo którego okres ważności upłynął po dniu 5 sierpnia 2023 r. i przed dniem 30 września 2024 r., zachowuje ważność do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne. Powyższa ustawa weszła w życie 30 grudnia 2023 r.

W tym miejscu należy dostrzec, iż rolą organu prowadzącego postępowanie w myśl art. 7 k.p.a. jest podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nadto organy zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. winny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Przy czym zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W rozpatrywanej sprawie Kolegium określając datę końcową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ograniczyło się wyłącznie do oceny zgromadzonych przez organ I instancji akt postępowania, w szczególności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności H. M.. Kolegium nie podjęło jednak żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia czy nie doszło na podstawie przywołanej wyżej regulacji do przedłużenia ważności orzeczenia dołączonego do wniosku. Skutkowało to przyznaniem skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem dat wskazanych w orzeczeniu o niepełnosprawności, podczas gdy na mocy przywołanych przepisów świadczenie pielęgnacyjne mogłoby być przyznane nawet do 30 września 2024 r. — jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne.

W ocenie Sądu powyższe jawi się jako naruszenie przepisów prawa materialnego oraz naruszenia zasad postępowania w zakresie mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. W tym też stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.

W toku ponownie prowadzonego postępowania organ odwoławczy winien odpowiednio uzupełnić postępowanie mając na względzie, przywołany wyżej przepis ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. Przy czym w toku orzekania organ winien zweryfikować czy orzeczenie z dnia 28 października 2021 r. zachowało ważność na mocy powołanych przepisów, czy strona uzyskała w międzyczasie nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, co ma wpływ na ustalenie okresu, na który ma być przyznane świadczenie pielęgnacyjne.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt II sentencji wyroku w kwocie 480 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie adwokata w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.)

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem skarżącego w tym zakresie i brakiem żądania Kolegium o przeprowadzenie rozprawy.