Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) sędzia NSA Czesława Nowak-Koloczyńska sędzia del. WSA Rafał Wolnik po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.B. o przyznanie tymczasowego schronienia w schronisku dla bezdomnych postanawia: wskazać Prezydenta Miasta [...]jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z dnia 31 maja 2019 r. Prezydent Miasta [...] (dalej zwany wnioskodawcą) zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem, a Prezydentem m[...]w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.B. w sprawie przyznania tymczasowego schronienia w schronisku dla bezdomnych.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...]wpłynął wniosek K.B. o przyznanie tymczasowego schronienia w schronisku dla bezdomnych, rodzaj schroniska: bezdomnych osób z lekkimi zaburzeniami psychicznymi, adres pobytu: [...], ul. [...]. K.B. został poinformowany, że w celu wydania decyzji administracyjnej kierującej do schroniska dla osób bezdomnych, schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi niezbędne jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad nie został jednak przeprowadzony, gdyż K.B. w dniu 4 marca 2019 r. opuścił Centrum Pomocy Bliźniemu [...]w [...]z uwagi na złamanie regulaminu (pismo z dnia 4 marca 2019 r.). Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...]przesłał wniosek o przyznanie tymczasowego miejsca w schronisku dla osób bezdomnych oraz pismo z Centrum Pomocy Bliźniemu [...]dotyczące K.B. do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...]. W dniu 16 kwietnia 2019 r. Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] wysłał do K.B. na adres: [...]oraz do wiadomości Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], pismo z informacją, iż wniosek K.B. został przekazany celem rozpatrzenia do MOPS w [...]zgodnie z ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały K.B.. Jednocześnie poinformowano, iż na czas trwającego postępowania K.B. ma możliwość korzystania ze wsparcia instytucji wspierających osoby w kryzysie bezdomności przebywające na terenie [...]tj.: ogrzewalni, noclegowni, jadłodajni, poradnictwa specjalistycznego dla osób bezdomnych.

Wnioskodawca podkreślił, iż przyjęcie K.B. do Centrum Pomocy Bliźniemu [...]nastąpiło w dniu 25 lutego 2019 r., co wskazuje, iż była to przesłanka do uznania sprawy za niecierpiącą zwłoki z uwagi na udzielenie schronienia w okresie zimowym, a tym samym gminą właściwą miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie był Ośrodek Pomocy Społecznej [...]. Należy także zauważyć, że zgodnie z art. 48a ust. 8 ustawy o pomocy społecznej "pomoc przyznawana w formie tymczasowego schronienia w ogrzewalni lub noclegowni nie wymaga przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz wydania decyzji administracyjnej, a wydatki poniesione za udzieloną pomoc nie podlegają zwrotowi". Brak decyzji administracyjnej w przypadku noclegowni i ogrzewalni daje możliwość udzielenia schronienia praktycznie natychmiast bez potrzeby oczekiwania na wydanie decyzji administracyjnej. Pismo z dnia 16 kwietnia 2019 r. Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...], skierowane do K.B. wskazuje, iż na terenie m[...]znajduje się zarówno ogrzewalnia, jak i noclegownia. Skierowanie więc ww. do schroniska wydaje się bezzasadne, tym bardziej, że wniosek K.B. o pomoc w formie schronienia został złożony w dniu 25 lutego 2019 r.

Prezydent [...]w odpowiedzi na wniosek wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta [...]jako organ właściwy do załatwienia wniosku ubiegającego się o świadczenie. Wskazał, że pobyt K.B. w placówce dla bezdomnych w dacie złożenia wniosku, jest okolicznością świadczącą o tym, że jest on osobą bezdomną. Ze względu na szczególne uregulowanie właściwości w sprawach pomocy społecznej brak jest podstaw do przyjęcia, że Prezydent [...], w imieniu którego działa Dyrektor OPS Dzielnicy [...], jest organem właściwym w niniejszej sprawie. Podkreślić bowiem należy, że podstawowym przepisem w odniesieniu do osób bezdomnych jest przepis art. 101 ust. 2 ustawy, który stanowi, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.

W ocenie organu odpowiadającego na wniosek, w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W szczególności należy zwrócić uwagę, że K.B. opuścił placówkę, co oznacza, że jego sprawa nie ma charakteru sprawy niecierpiącej zwłoki, że potrzeba K.B. zapewnienia mu schronienia nie jest nie tylko sprawą naglącą, a nawet można przyjąć, że świadczenie, o które wnosił nie jest mu w ogóle potrzebne, skoro opuścił placówkę, nie podając, gdzie się udaje.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami jednostek rządowych. Przez spory, o których mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć sytuacje, w których przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny), względnie dochodzi między tymi organami do sporu negatywnego, tj. każdy z organów uważa się za niewłaściwy. Z takim właśnie negatywnym sporem o właściwość między dwoma organami samorządu terytorialnego mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem żaden z organów nie uznaje swojej kompetencji do rozpoznania wniosku K.B. o przyznanie tymczasowego schronienia w schronisku dla bezdomnych.

Dla rozstrzygnięcia powstałego sporu podstawowe znaczenie ma przepis art. 101 u.p.s. określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust.1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach zaś szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, gdy chodzi o świadczenia wymienione m.in. w art. 37 u.p.s., właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3).

W przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności istotne jest to, czy ubiegający się o świadczenie jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., zgodnie z którym, za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.

W rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną między stronami jest, że K.B. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Takie ustalenia potwierdzają oba organy pozostające w sporze. Bezspornym ponadto jest, że zainteresowany ostatnio był zameldowany na pobyt stały w [...].

W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Skoro ostatnim miejscem zameldowania zainteresowanego na pobyt stały było miasto [...], to organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie tymczasowego schronienia w schronisku dla bezdomnych jest Prezydent Miasta [...].

Jednocześnie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w art. 101 ust. 3 u.p.s. Sytuacje, w których ma zastosowanie ten przepis, mają miejsce jedynie wówczas, gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie właściwym na podstawie art. 101 ust. 1 i 2 u.p.s. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby sytuacja osobista wnioskodawcy kwalifikowała się jako sytuacja nadzwyczajna.

Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.