Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Sędziowie sędzia WSA Bożena Dziełak, sędzia WSA Anna Sękowska (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2015 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary porządkowej 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz M. P. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Z akt sprawy wynika, że Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W. (dalej zwany: DUKS), w ramach prowadzonego postępowania kontrolnego pismem z 9 maja 2014 r., działając na podstawie art. 155 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej zwana: O.p.) w związku z art. 31 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz.U. z 2011 r. nr 41, poz. 214 ze zm., dalej zwana: u.o.k.s.), wezwał M. P. (dalej zwany: Skarżącym) do osobistego stawienia się 5 czerwca 2014 r. w Urzędzie Kontroli Skarbowej w W. w charakterze świadka w celu złożenia zeznań. Wezwanie zostało doręczone 23 maja 2014 r.

W odpowiedzi na w/w wezwanie, pismem z 3 czerwca 2014 r. Skarżący usprawiedliwił swoją nieobecność i zwrócił się o wyznaczenie kolejnego terminu jednocześnie informując, że w miesiącu lipcu będzie przebywał na urlopie wypoczynkowym.

Pismem z 6 czerwca 2014 r. DUKS na podstawie art. 155 § 1 O. p w związku z art. 31 ust. 1 i 2 u.o.k.s. ponownie wezwał Skarżącego do osobistego stawienia się 27 czerwca 2014 r. o godz. 12.00 w Urzędzie Kontroli Skarbowej w W. w charakterze świadka. Wezwanie zostało doręczone 25 czerwca 2014 r.

Pismem z 27 czerwca 2014 r. (przesłanym do Urzędu Kontroli Skarbowej faksem w tym samym dniu) Skarżący złożył wniosek o usprawiedliwienie nieobecności podając jako przyczynę nie stawienia się w Urzędzie Kontroli Skarbowej w W. w dniu 27 czerwca 2014 r. bardzo zły stan zdrowia swojego teścia S. B. Skarżący wyjaśnił, że razem z żoną mieszkają z teściem, który nie jest w stanie samodzielnie poruszać się. Nadto chory wymaga osobistej opieki z uwagi na konieczność dowozu na chemioterapię. Skarżący zwrócił się z prośbą o niewzywanie go w najbliższych dniach, albowiem aby stawić się w Urzędzie musi zapewnić profesjonalną opiekę.

DUKS przyjmując, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki art. 262 § 1 pkt 1 O.p., postanowieniem z [...] lipca 2014 r. nałożył na Skarżącego karę porządkową w wysokości 1.000,00 zł za to, że mimo prawidłowego wezwania organu kontroli skarbowej nie stawił się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, mimo, że był do tego zobowiązany, w charakterze świadka.

Na powyższe postanowienie Skarżący złożył zażalenie i wniósł o jego zmianę poprzez jego uchylenie, bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie DUKS do ponownego rozpoznania. Skarżący podniósł, iż usprawiedliwiał swoje niestawiennictwo 5 czerwca 2014 r., "nie mógł stawić się na przesłuchaniu z powodu zaplanowanego z dużym wyprzedzeniem zagranicznego wyjazdu służbowego". Odnośnie wezwania na dzień 27 czerwca 2014 r. wskazał, że zawiadomienie zostało mu doręczone dopiero w dniu 25 czerwca 2014 r., tj. praktycznie jeden dzień przed przesłuchaniem, dlatego też Skarżący nie miał możliwości stawiennictwa.

Skarżący podniósł ponadto, iż ze względu na obowiązki służbowe oraz konieczność opieki nad ciężko chorym teściem musi z dużym wyprzedzeniem planować wszelkie swoje czynności.

Postanowieniem z [...] września 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej zwany: DIS) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, iż w sytuacji, gdy strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły nie stosuje się do wezwania organu, organ podatkowy ma prawo podjąć dopuszczalne prawem kroki zmierzające do uzyskania wyjaśnień. Takim dopuszczalnym środkiem dyscyplinującym jest przewidziana w art. 262 § 1 O.p. kara porządkowa. Środek ten ma na celu zdyscyplinowanie strony, pełnomocnika strony, świadka lub biegłego i stosowany jest aby wyegzekwować odpowiednie zachowanie wskazanych osób.

DIS wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie DUKS wezwał dwukrotnie Skarżącego w charakterze świadka do stawienia się w dniach: 5 czerwca 2014 r. i 27 czerwca 2014 r. W/w wezwania do osobistego stawiennictwa zawierały wszystkie wymagane przepisem art. 159 § 1 O.p. elementy. W wezwaniu dokładnie wyjaśniono w jakiej sprawie i w jakim charakterze wezwany będzie przesłuchiwany. Wskazano również jakie można ponieść negatywne skutki w przypadku niezastosowania się do wezwania.

DIS nadmienił, że kara porządkowa jest sankcją administracyjną, służącą dyscyplinowaniu uczestników postępowania. Każdorazowe wystąpienie okoliczności wskazanych w tym przepisie może skutkować wymierzeniem przez organ podatkowy takiej kary. W ocenie DIS, nie znajduje uzasadnienia argumentacja Skarżącego dotycząca podania przyczyn nie stawienia się na wezwania. Skarżący w zakresie wyjazdu służbowego za granicę nie przedstawił dokładnego terminu pobytu jak również dowodów potwierdzających tę okoliczność. Zwrócił się z prośbą o wyznaczenie innego terminu zaznaczając, iż w miesiącu lipcu będzie przebywał na urlopie wypoczynkowym. W dniu 27 czerwca 2014r. poinformował zaś o kolejnej przeszkodzie uniemożliwiającej stawienie się w wyznaczonym terminie w charakterze świadka w postaci bardzo złego stanu zdrowia teścia S. B. Zwrócił się z prośbą o nie wzywanie go w najbliższym dniach argumentując, iż nie będzie w stanie pozostawić chorego bez opieki i w tym zakresie potrzebuje niezbędnego czasu na znalezienie profesjonalnej osoby do opieki. Przywołane okoliczności planowanego urlopu wypoczynkowego w miesiącu lipcu oraz poszukiwanie profesjonalnej opieki wykluczają się nawzajem. Skarżący mając wiedzę o miesięcznym urlopie wypoczynkowym, już na kilka dni wcześniej winien mieć zapewnioną opiekę dla chorej osoby, a nie dopiero podejmować czynności mające na celu znalezienie takiej osoby.

Ponadto w wyjaśnieniach z 27 czerwca 2014 r. Skarżący nie określił dokładnie w jakich dniach, godzinach sprawowana jest opieka nad chorym. Po otrzymaniu pierwszego wezwania wystosowanego przez DUKS Skarżący nie poinformował o innych okolicznościach (choroba teścia) mogących być przeszkodą w stawiennictwie w charakterze świadka. Wiedząc, że kolejne wezwanie może być wyznaczone na termin kolidujący z koniecznością opieki nad chorym, Skarżący nie wskazał żadnych terminów w których mógłby stawić w Urzędzie Kontroli Skarbowej w W.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem zawartym w ww. postanowieniu, pan P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniósł, iż jego niestawiennictwo w dwóch terminach przesłuchania wyznaczonych przez Urząd Kontroli Skarbowej w W. było usprawiedliwione i nastąpiło z przyczyn niezależnych od Skarżącego.

Skarżący powtórzył argumentację zawartą w zażaleniu. Dodatkowo podniósł, że ze względu na bardzo zły stan zdrowia teścia S. B., który zamieszkuje razem ze Skarżącym i jego żoną i koniecznością zapewnienia osobistej opieki, w tym dowozu na chemioterapię w terminie wyznaczonym przez DUKS nie był w stanie stawić się na w/w termin przesłuchania, oraz Skarżący zaplanował w miesiącu lipcu urlop wypoczynkowy, o czym poinformował Urząd Kontroli Skarbowej w W. i nie przewidywał, iż zostanie on wezwany 1 dzień prze terminem przesłuchania na dzień 27 czerwca 2014 r.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez jego uchylenie; bądź uchylenie postanowienia i przekazanie DUKS do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania.

DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 155 O.p. organ podatkowy może wezwać stronę lub inne osoby do złożenia wyjaśnień, zeznań lub dokonania określonej czynności osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy. Wezwanie wystosowane do skarżącej zawierało wszelkie niezbędne elementy, o których mowa w art. 159 O.p., a skarżąca została prawidłowo pouczona o skutkach wynikających z przepisu art. 262 O.p.

Przepis art. 262 § 1 pkt 2 O.p. stanowi, że strona, pełnomocnik strony, świadek, biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego bezzasadnie odmówili złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności mogą zostać ukarani karą porządkową do 2.800 zł.

W świetle cytowanego przepisu art. 262 § 1 pkt 2 O.p przesłanką uzasadniającą nałożenie kary porządkowej jest bezzasadna odmowa złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin lub udziału w czynności bez uzasadnionej przyczyny.

W rozpoznawanej sprawie organy – Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W., jak i Dyrektor Izby Skarbowej w W. uznały, że zachowanie Skarżącego wyczerpało przesłankę bezzasadnej odmowy stawienia się w wyznaczonym terminie na przesłuchaniu oraz złożenia wyjaśnień.

Sąd rozpoznający sprawę nie podziela tej opinii.

Uzasadniając postanowienie o nałożeniu kary porządkowej organy wskazał, że usprawiedliwiając swoje niestawiennictwo, Skarżący był niekonsekwentny. Tłumacząc swoją nieobecność, wskazywał na zaplanowany wyjazd służbowy, jak również prosił o niewyznaczanie terminu w lipcu, z uwagi na wcześniej zaplanowany urlop. Organy wychodząc naprzeciw wyznaczyły termin przesłuchania na dzień 27 czerwca. Wówczas Skarżący wskazał na konieczność sprawowania opieki nad chorym teściem i brak możliwości zapewnienia profesjonalnej opieki w tak krótkim czasie. Organy uznały, że skoro Skarżący musi opiekować się teściem, a jednocześnie w lipcu ma zaplanowany urlop, zatem powinien był zorganizować opiekuna na czas urlopu z wyprzedzeniem, a nie dopiero rozpocząć te poszukiwania na kilka dni przed zaplanowanym terminem urlopu. Nadto organy wskazały, że strona przewidując możliwości wystosowania kolejnego wezwania, powinna była zabezpieczyć możliwość ewentualnego stawiennictwa przed organem.

Z tych przyczyn organy uznały za uzasadnione nałożenie kary porządkowej.

Zdaniem Sądu jednak okoliczności sprawy, jakie wynikają zarówno ze zgromadzonych akt, jak i z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia DIS oraz poprzedzającego go postanowienia DUKS, nie wskazują na ziszczenie się przesłanki bezzasadnej odmowy stawienia się na przesłuchaniu.

Nie ulega bowiem wątpliwości, że w pierwszym wypadku niestawiennictwa, Skarżący podał przyczynę swojej nieobecności w wyznaczonym terminie, tj. wyjazd służbowy i organ uwzględnił usprawiedliwienie, wyznaczając nowy termin przesłuchania. Zawiadomienie o nowym terminie przesłuchania zostało jednak – co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania Skarżącego do stawiennictwa celem złożenia zeznań w charakterze świadka – doręczone Skarżącemu na 2 dni przed wyznaczonym terminem. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, za jak najbardziej usprawiedliwione należy uznać tłumaczenie, że mając pod opieką chorego teścia, Skarżący nie ma możliwości zorganizowania opieki dla teścia tak, aby nie stwarzając zagrożenia, stawić się do dyspozycji organu w wyznaczonym na za 2 dni terminie. Jest rzeczą powszechnie wiadomą, że w razie braku stałej pomocy w opiece i konieczności poszukiwania opieki doraźnej, znalezienie takiej pomocy stanowi pewien proces rozciągnięty w czasie. Nie można oczekiwać, że osoba odpowiedzialna, wobec otrzymania wezwania do stawiennictwa, porzuci swoje obowiązki wobec osoby chorej, bądź że powierzy opiekę nad taką osobą komuś do kogo nie ma zaufania. Stąd znalezienie opiekuna wymaga chociażby znalezienia takiej osoby, poznania jej, a wreszcie przekazania informacji o zakresie prac. Dwa dni, przy prawdopodobnie zasadnym założeniu, że wskazane czynności nie stanowią wyłącznych zajęć Skarżącego, stanowi w ocenie Sądu, okres na tyle krótki, że uzasadnia uznanie, iż niestawiennictwo z tej przyczyny, jest uzasadnione.

W ocenie Sądu, nie ma tu znaczenia okoliczność, że Skarżący planował urlop, zatem winien już mieć zapewnioną pomoc do opieki nad teściem. Jak bowiem wskazują organy oraz podkreśla Skarżący, urlop zaplanowany był na miesiąc lipiec. Dzień przesłuchania został wyznaczony zaś na 27 czerwca. Zatem, zdaniem Sądu, brak jest uzasadnionej przyczyny dla której już na dzień 27 czerwca, Skarżący winien mieć zapewnioną opiekę dla swojego teścia. Tego dnia, Skarżący nie planował urlopu. Być może zasadnie oczekiwać mógł organ, że na kilka dni przez zaplanowanym urlopem, osoba do sprawowania opieki nad teściem powinna być już wytypowana, ale sam ten fakt nie przesądza o tym że taka osoba mogła (i powinna) być dyspozycyjna tego dnia, w szczególności jeśli się zważy na fakt doręczenia wezwania na dwa dni przed wyznaczonym terminem. Organy co do zasady nie kwestionowały konieczności sprawowania opieki nad teściem, a jedynie uznały że zapobiegliwy obywatel, winien zorganizować opiekę nad chorym teściem z takim wyprzedzeniem, aby możliwe było pozostawanie do dyspozycji organu, nawet w sytuacji gdy Skarżący nie miał wiedzy o takiej konieczności, ani mógł się tego spodziewać. Sąd poglądu tego nie podziela, a dodatkowo wskazuje, że chociaż Skarżący mógł oczekiwać kolejnego wezwania, to trudno uznać że powinien był "na wszelki wypadek" mieć zapewnioną pomoc do sprawowania opieki nad teściem.

Wskazać również należy, że zdaniem Sądu rozważania organu dotyczące braku wskazania konkretnej daty wyjazdu służbowego, są o tyle niezasadne, że wyjazd służbowy był okolicznością usprawiedliwiającą niestawiennictwo w pierwszym wyznaczonym terminie. Tymczasem, organ dopiero po niestawieniu się na drugi termin, nałożył na Skarżącego karę porządkową.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zostały spełnione formalne przesłanki do nałożenia kary porządkowej, a mianowicie: wezwanie było czytelne, wskazywało podstawę prawną, zostało doręczone w trybie przewidzianym przepisami Ordynacji podatkowej, zawierało pouczenie o skutkach prawnych niezastosowania się do tego wezwania i niedopełnienia obowiązku złożenia wyjaśnień lub udziału w innej czynności bez podania uzasadnionej przyczyny. Niezasadnie jednak uznano, iż doszło do bezzasadnej odmowy stawienia się na przesłuchaniu i odmowy złożenia wyjaśnień.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. dalej: p.p.s.a.) orzekł jak punkcie I wyroku.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak punkcie II wyroku.

O kosztach Sąd orzekł jak w punkcie III wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a.