Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 października 2024 r. sprawy ze sprzeciwu K.R. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 16 lipca 2024 r. nr SKO.4111/420/2024 w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz wnoszącej sprzeciw K.R. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

II SA/Rz 1079/24

UZASADNIENIE

Przedmiotem sprzeciwu K.R. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "SKO") z 16 lipca 2024 r. nr SKO.4111/420/2024 wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z 31 lipca 2023 r. skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym córką – E.R.

Decyzją z dnia 30 sierpnia 2023 r. nr GOPS.5032.99.2022/23.ŚP Wójt Gminy [...] odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury. Ponadto nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego zawieszenie prawa do emerytury. Powyższe stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 ze zm. – dalej: "u.ś.r.").

SKO w Rzeszowie decyzją z 8 grudnia 2023 r. nr SKO.4111/862/2023 utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji.

Natomiast WSA w Rzeszowie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 168/24 uchylił decyzję Kolegium. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego było ustalenie, że skarżąca posiada prawo do emerytury. Sąd podzielił prezentowane w wyrokach sądów administracyjnych stanowisko, że emerytura jest prawem niezbywalnym, jednak zawieszenie tego prawa na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.), wyłącza negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci prawa do emerytury. Wywiódł, że w rozpoznawanej sprawie Kolegium prawidłowo wezwało skarżącą (wobec jej deklaracji o możliwości zawieszenia prawa do emerytury) do przedstawienia decyzji ZUS o zawieszeniu emerytury, wskazując 14-dniowy termin na dokonanie tej czynności. Pismo Kolegium skarżąca otrzymała 9 listopada 2023 r. i jak wynika z dołączonych na rozprawie przez pełnomocnika skarżącej dokumentów podjęła ona stosowne czynności przed organami ZUS. Dnia 10 listopada 2023 r. złożyła wniosek o zawieszenie emerytury a 16 listopada 2023 r. wystosowano do niej pismo informujące o wstrzymaniu wypłaty emerytury, zaś 17 listopada 2023 r. przesłano decyzję ZUS o zawieszeniu emerytury od 1 grudnia 2023 r. Informacja o wydaniu decyzji zawieszającej prawo do emerytury została przesłana skarżącej 19 stycznia 2024 r., a zatem po wydaniu zaskarżonej decyzji Kolegium z 8 grudnia 2024 r. Jak wskazał Sąd zestawienie wszystkich tych dat i informacji wskazuje jednoznacznie, że istotne dla sprawy nowe okoliczności i dowody (decyzja ZUS z 17 listopada 2023 r. o zawieszeniu emerytury od dnia 1 grudnia 2023 r.) istniały w dniu wydania zaskarżonej decyzji Kolegium – 8 grudnia 2023 r. i nieznane były temu organowi, co stanowi przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Ta z kolei przesłanka jest podstawą do uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji.

Ponownie rozpatrując odwołanie SKO w Rzeszowie, wskazaną na wstępie decyzją z 16 lipca 2024 r., działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – zwana dalej "k.p.a.") uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Organ przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania wskazał, że na dzień ponownego orzekania przez organ nie istnieje negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., która uprzednio uniemożliwiała przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zaznaczyło, że Wójt zobligowany będzie do uwzględnienia ww. okoliczności. Jednocześnie SKO uznało, że z uwagi na upływ długiego czasu od przeprowadzenia w rozpoznawanej sprawie wywiadu środowiskowego – 3 sierpnia 2023 r., dla przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne będzie uprzednie przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu potwierdzenia czy nie uległ zmianie stan faktyczny sprawy,

w szczególności w zakresie ustalenia sprawowanej opieki, sytuacji osobistej i rodzinnej wnioskodawczyni i osoby podlegającej opiece, czy zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaną opieką nad córką a niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia. SKO wskazało na konieczność ustalenia aktualnego stanu faktycznego sprawy.

W sprzeciwie złożonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Rzeszowie wnosząca sprzeciw – reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego zakwestionowała prawidłowość decyzji Kolegium. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego – art. 138 § 2 k.p.a. przez bezpodstawne uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, pomimo braku przesłanek do zastosowania powołanego przepisu, bowiem decyzja organu I instancji nie była obarczona uchybieniami wytkniętymi przez organ odwoławczy. Ponadto organ odwoławczy nie zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 16 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 168/24.

Strona zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wskazała, że Kolegium nie wywiązało się z wytycznych wskazanych w wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 168/24. Podkreśliła, że od roku czasu nie jest w stanie uzyskać pozytywnej decyzji pomimo, że spełnia wszystkie przesłanki do nabycia świadczenia. Aktualnie pozostaje bez środków do życia (z uwagi na zawieszoną emeryturę). Nie zgodziła się ze stanowiskiem o konieczności przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, gdyż sytuacja skarżącej i jej córki nie zmieniła się. Córka od urodzenia porusza się w wózku inwalidzkim, skarżąca w dalszym ciągu sprawuje opiekę, a jej córka do końca życia będzie takiej opieki wymagała. Końcowo wskazała, że jeżeli Kolegium uznaje na koniczne przeprowadzenie wywiadu to winno przeprowadzić to w trybie art. 136 k.p.a.

W odpowiedzi na sprzeciw Kolegium podtrzymało stanowisko zaprezentowane w kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."), stanowiący, że rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 64a P.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 P.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu - sąd sprzeciw oddala (art. 151a § 2 P.p.s.a.).

Kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji, w ramach rozpoznania sprzeciwu, oznacza zatem konieczność dokonania oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ odwoławczy w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na decyzję kasacyjną jest więc przede wszystkim ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób.

Poddawszy zaskarżoną decyzję ocenie legalności w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami Sąd doszedł do przekonania, że sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.

Wskazać także należy, że z mocy art. 153 P.p.s.a., Kolegium było związane wyrokiem tut. Sądu z dnia 16 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 168/24. W wyroku tym Sąd jednoznacznie wskazał, że przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego było ustalenia, że skarżąca posiada prawo do emerytury. Kolegium przede wydaniem decyzji z 8 grudnia 2023 r. prawidłowo wezwało skarżącą do przedstawienia decyzji ZUS o zawieszeniu emerytury, wskazując 14-dniowy termin na dokonanie tej czynności. Pismo Kolegium skarżąca otrzymała 9 listopada 2023 r. Z przedłożonych na rozprawie dokumentów wynikało, że podjęła ona stosowne czynności przed organami ZUS. Dnia 10 listopada 2023 r. złożyła wniosek o zawieszenie emerytury a 16 listopada 2023 r. wystosowano do niej pismo informujące o wstrzymaniu wypłaty emerytury, zaś 17 listopada 2023 r. przesłano decyzję ZUS o zawieszeniu emerytury od 1 grudnia 2023 r. Informacja o wydaniu decyzji zawieszającej prawo do emerytury została przesłana skarżącej 19 stycznia 2024 r., a zatem po wydaniu zaskarżonej decyzji Kolegium z 8 grudnia 2024 r. Z powyższego wynikało jednoznacznie, że w dniu wydania decyzji z 8 grudnia 2023 r. – wydana była decyzja ZUS z 17 listopada 2023 r. o zawieszeniu emerytury od dnia 1 grudnia 2023 r. Okoliczności te nie były znane organowi, dlatego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Na dzień ponownego rozstrzygania przez Kolegium, po wyroku Sądu, okoliczność zawieszenia emerytury (decyzja ZUS z 17 listopada 2023 r. zawieszająca prawo do emerytury od dnia 1 grudnia 2023 r.) jest bezsporna. W tym stanie sprawy obowiązkiem Kolegium było podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w oparciu o całokształt zebranego materiału dowodowego. Tymczasem Kolegium uchyliło się od tego obowiązku.

Organ odwoławczy nie wykazał także, że zakres materiału dowodowego niezbędnego do uzupełnienia wykracza poza ramy uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 136 § 1 k.p.a., nie uzasadnił przyczyny nieskorzystania z tego uprawnienia. Jeśli SKO miało wątpliwości czy wnosząca sprzeciw sprawuje opiekę nad córką i jaki jest jej zakres, to mogło w trybie art. 136 § 1 k.p.a. przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające. Zakres czynności opiekuńczych deklarowany przez wnoszącą sprzeciw w trakcie wywiadu środowiskowego znajdował potwierdzenie w jej własnym, podpisanym przez nią oświadczeniu z 3 sierpnia 2023 r. i przeprowadzonym przez pracownika socjalnego wywiadzie środowiskowym.

Zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. ma służyć sanowaniu naruszeń w zakresie przepisów postępowania i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej jego części, gdy skorzystanie przez organ odwoławczy z możliwości uzupełniającego postępowania odwoławczego w ramach art. 136 k.p.a. nie jest możliwe, z uwagi na istotne braki dowodowe postępowania pierwszoinstancyjnego. Podkreślić należy, że wydanie decyzji kasacyjnej jest możliwe w sytuacjach wyjątkowych, gdyż działanie organu odwoławczego nie ma tylko charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym i co do zasady obowiązkiem tego organu jest ponowne rozpoznanie sprawy będącej przedmiotem postępowania. Wydając taką decyzję, organ odwoławczy powinien w jej uzasadnieniu nie tylko przekonująco uzasadnić istnienie przesłanek w nim wymienionych, lecz także wskazać, z jakich przyczyn nie zastosował art. 136 k.p.a. (tak wyrok NSA z 14 lipca 2020 r., sygn. II OSK 1166/20).

W realiach rozpoznawanej sprawy Kolegium w objętej sprzeciwem decyzji nie wykazało przesłanek uprawniających ten organ do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.

Ponownie rozpoznając odwołanie Kolegium powinno uwzględnić dokonaną przez Sąd ocenę prawną, mając na uwadze, że wydanie decyzji, o jakiej mowa w art. 138 § 2 k.p.a. jest dopuszczalne w drodze wyjątku od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy.

Mając na względzie powyższe przesłanki oraz działając na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a., Sąd orzekł w punkcie I wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji, zasądzając jednocześnie na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z art. 64b § 1 P.p.s.a. od skarżonego organu na rzecz strony wnoszącej sprzeciw zwrot kosztów postępowania sądowego, które objęły koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł (pkt II wyroku).