Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 10 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 511/20 w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2020 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 511/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2020 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oraz orzekł o przyznaniu od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata [...] kwoty 295,20 złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Zaskarżony wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. znak: [...], Prezydent Miasta [...] orzekł o wymeldowaniu [...] z pobytu stałego z lokalu położonego w Kielcach przy ul. [...].

Po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez [...], Wojewoda [...]i, decyzją z dnia [...] marca 2020 r. znak: [...]utrzymał w mocy ww. decyzję Prezydenta Miasta [...]. Wojewoda wyjaśnił, że [...] od dnia 20 sierpnia 2014 r. nie zamieszkuje w spornym lokalu i przebywa w Areszcie Śledczym w [...]. Powołując treść art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1397 ze zm.; zwanej dalej: u.e.l.), Wojewoda wskazał, że celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. W sytuacjach typowych konieczne jest wiążące ustalenie opuszczenie miejsca pobytu noszące cechy trwałości i dobrowolności, połączone z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów danej osoby. W orzecznictwie wskazuje się jednocześnie, że w niektórych sprawach, z uwagi na okoliczności szczególne, cecha dobrowolności zastępowana jest przez stwierdzenie przymusowego opuszczenia lokalu, gdy przymus ten oparty jest na prawie, a jednocześnie wyłączone są legalne możliwości powrotu do lokalu, tj. wykonanie wyroku eksmisyjnego, pobyt w zakładzie karnym, konkretne nakazy lub zakazy orzeczone wyrokami sądowymi.

W przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się zatem dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności.

Skarżący opuścił lokal, w którym był zameldowany, w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności orzeczonej prawomocnym wyrokiem przez sąd powszechny. Oględziny przeprowadzone w dniu 9 października 2019 r. wykazały, że w spornym lokalu brak jest rzeczy osobistych skarżącego. W sytuacji zawinionego wywołania zdarzenia skutkującego opuszczeniem lokalu - a za taki należy uznać aresztowanie i skazanie na karę pozbawienia wolności - brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania. Wieloletnia kara pozbawienia wolności wyczerpuje również znamiona trwałości.

Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 10 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 511/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę [...] na ww. decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2020 r.

Sąd uznał, że niewadliwie ustalony przez organy stan faktyczny sprawy pozwalał na stwierdzenie, że w sprawie spełnione zostały przesłanki do wymeldowania skarżącego z pobytu stałego z lokalu położonego w Kielcach przy ul. [...].

Z art. 35 u.e.l. wynika, że jedyną przesłanką, decydującą o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego jest fakt opuszczenia przez tę osobę miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. W orzecznictwie sądów przyjmuje się, że spełnienie przesłanki opuszczenia lokalu przez zainteresowaną osobę, stanowiącego dotychczasowe miejsce pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono trwałe i dobrowolne, tj. wynika z własnej woli.

Jak wskazał Sąd I instancji z prawidłowych ustaleń faktycznych poczynionych przez organy wynika, że skarżący nie przebywa w miejscu zameldowania - w lokalu w [...] przy ul. [...] od 20 sierpnia 2014 r. Wtedy to został aresztowany i osadzony w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę 15 lat pozbawienia wolności za zabójstwo - [...]. Prawo własności do przedmiotowego lokalu przysługuje [...], który odziedziczył po matce. Z akt sprawy wynika, że skarżący został uznany za niegodnego dziedziczenia po matce na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach I Wydział Cywilny sygn. akt I C 15/15 z dnia 23 lutego 2016 r.

Sąd I instancji zaznaczył, że wola opuszczenia miejsca zamieszkania przez osobę zameldowaną nie ma znaczenia w przypadku skazania tej osoby na karę pozbawienia wolności i wykonywanie wobec niej tego orzeczenia. Przy ustalaniu spełnienia przesłanek do wymeldowania przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, w sytuacji gdy opuszczenie lokalu wynika ze zgodnego z prawem władczego działania organów państwa.

Opuszczenie przez skarżącego lokalu miało charakter trwały, a wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje podlegający wykonaniu wyrok Sądu. Opuszczenie przedmiotowego lokalu nastąpiło w wyniku zawinionych działań skarżącego, za które został on skazany wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach Wydział III Karny z dnia 28 grudnia 2015 r. sygn. akt III K 21/15 i nadal odbywa karę pozbawienia wolności.

W skardze kasacyjnej [...] zaskarżył ww. wyrok w części oddalającej skargę zarzucając mu naruszenie:

1. art. 7 k.p.a, 77 k.p.a., 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji, iż organ administracyjny wydając zaskarżoną decyzję naruszył ww. przepisy i nieuchyleniu przez ten Sąd zaskarżonej decyzji w sytuacji błędnego ustalenia stanu faktycznego poprzez niezasadne przyjęcie, iż w niniejszej sprawie zaszły podstawy do wymeldowania skarżącego [...], w sytuacji gdy opuszczenie przez niego lokalu mieszkalnego wskazanego we wniosku nie ma charakteru trwałego, a nad okolicznością tą nie pochyliły się organy administracyjne, ani także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach;

2. art. 35 i art. 25 ust. 1 u.e.l. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 151 p.p.s.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd, iż organ administracyjny wydając zaskarżoną decyzję naruszył ww. przepisy poprzez ich błędną wykładnię tj. poprzez uznanie, iż opuszczenie stałego miejsca pobytu zachodzi jedynie w sytuacji dobrowolnego opuszczenia zajmowanego lokalu mieszkalnego, podczas gdy opuszczenie lokalu, a tym samym miejsca pobytu zachodzi gdy opuszczenie ma nie tylko charakter dobrowolny, ale i trwały, co przy pobycie w zakładzie karnym nie ma miejsca w szczególności, gdy wymierzona kara pozbawienia wolności ma charakter czasowy.

Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Wskazać także trzeba, iż dla wystąpienia przesłanki wymeldowania, którą jest opuszczenie miejsca pobytu stałego konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum, życiowego, a nadto, że decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym.

Skarżący, co jest okolicznością niesporną, przebywa w zakładzie karnym, w którym odbywa wyrok pozbawienia wolności. Tego rodzaju opuszczenie zajmowanego lokalu - miejsca zamieszkania nie stanowi o braku dobrowolności w jego opuszczeniu. Nie może jednak z pola widzenia umykać fakt, iż że stałe opuszczenie lokalu mieszkalnego zachodzi wówczas, gdy spełnia ono cechy dobrowolności i trwałości.

Organy administracyjne, podobnie jak i WSA, pochyliły się jedynie nad oceną czy opuszczenie przez skarżącego lokalu spełniało cechę dobrowolności, lecz zignorowały zbadanie, czy miało także cechę trwałości. O ile, jak zostało wyżej podniesione, odbywanie kary w zakładzie karnym w istocie przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu nie narusza, gdyż nijako wolę skazanego zastąpił wydany prawomocny wyrok, to jednak automatycznie nie można przyjmować, że wspomniane opuszczenie ma charakter trwały. Okres pozbawienia wolności celem odbycia kary pozbawienia wolności ma charakter zazwyczaj czasowy. Organy administracji, ani także Sąd I instancji, nie pochyliły się nad wyżej wymienioną okolicznością, nie dokonały ustalenia czy opuszczenie przez skarżącego miejsca zamieszkania ma charakter trwały. Opuszczenie przez skarżącego lokalu mieszkalnego, co należy podkreślić, ma jedynie charakter czasowy na okres odbycia kary pozbawienia wolności. Po odbyciu kary pozbawienia wolności skarżący kasacyjnie zamierza wrócić do zajmowanego wcześniej lokalu, a tym samym, nie zerwał on wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i nie przejawił braku woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zamieszkiwania.

Naczelny Sąd Administracyjny, zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania, w którym wydano zaskarżony wyrok. W granicach skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się również powodów przemawiających za uchyleniem kwestionowanego orzeczenia z tych powodów.

Nie był trafny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a, art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w ramach którego skarżący kasacyjnie stara się zakwestionować Sądu I instancji dotyczące oceny zebranego przez organy administracji materiału dowodowego.

Z powołanych przez skarżącego kasacyjnie przepisów Kodeksu postępowania wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego materiał dowodowy został zebrany w sposób pozwalający na ocenę czy w sprawie zaistniały przesłanki do orzeczenia o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego. Materiał dowodowy został również prawidłowo oceniony przez organy administracji publicznej, a ocena ta nie wykracza poza granicę swobodnej oceny. Materiał dowodowy zebrany przez organy administracji wskazuje, że skarżący kasacyjnie wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] Wydział III Karny z dnia [...] grudnia 2015 r. sygn. akt [...] został skazany na karę 15 lat pozbawienia wolności i nadal karę tą odbywa. Prawo własności do przedmiotowego lokalu przysługuje [...], który odziedziczył po matce. Z akt sprawy wynika, że skarżący został uznany za niegodnego dziedziczenia po matce na mocy wyroku Sądu Okręgowego w [...] I Wydział Cywilny sygn. akt [...] z dnia [...] lutego 2016 r. Deklaracje skarżącego kasacyjnie o chęci powrotu do miejsca dotychczasowego zameldowania, po odbyciu kary pozbawienia wolności, nie mogły prowadzić do odmiennych ustaleń a mianowicie, że skarżący nie opuścił lokalu trwale i dobrowolnie.

Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 35 i art. 25 ust. 1 u.e.l. mający polegać zdaniem skarżącego kasacyjnie na błędnej wykładni przepisów prawa materialnego i przyjęciu, iż opuszczenie stałego miejsca pobytu zachodzi jedynie w sytuacji dobrowolnego opuszczenia zajmowanego lokalu mieszkalnego, podczas gdy opuszczenie lokalu, a tym samym miejsca pobytu zachodzi gdy opuszczenie ma nie tylko charakter dobrowolny, ale i trwały. W ocenie skarżącego kasacyjnie pobyt w zakładzie karnym ma tymczasem charakter czasowy.

Zgodnie z art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z kolei zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.

Opuszczenie miejsca pobytu stałego musi cechować się dobrowolnością i trwałością. Ocena, czy dobrowolność owa wystąpiła, pozbawiona jest natomiast uzasadnienia jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych osób, lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez jej działania aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności. W przypadku zatem zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. (por. wyroki NSA z dnia 26 września 2007 r., II OSK 1251/06; z dnia 18 września 2009 r., II OSK 1396/08; z dnia 15 grudnia 2012 r., II OSK 2143/10; z dnia 19 lutego 2013 r., II OSK 1976/11; z dnia 11 kwietnia 2013 r., II OSK 2407/11; z dnia 29 lipca 2014 r., II OSK 394/13, z dnia 10 grudnia 2014 r., II OSK 1236/13; z dnia 6 grudnia 2017 r., II OSK 515/17; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie sposób uznać w rozpoznawanej sprawie, aby opuszczenie lokalu nie miało także charakteru trwałego. Świadczy o tym długość kary pozbawienia wolności, odbywanej przez skarżącego kasacyjnie, brak tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu, oraz wola właściciela tego lokalu, który złożył wniosek o wymeldowanie skarżącego kasacyjnie z miejsca z pobytu stałego.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał w przedmiocie wniosku zawartego w skardze kasacyjnej dotyczącego zwrotu kosztów pomocy prawnej, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 p.p.s.a. przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.