Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (sprawozdawca) Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor sądowy WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2026 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 stycznia 2026 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.

G. J. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie odmowy umorzenia zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Prezydent Miasta Gdańska (dalej jako: "Prezydent", "organ I instancji") decyzją z dnia 18 marca 2025 r. odmówił G. J. (dalej jako: "dłużnik alimentacyjny", "strona", "skarżący") umorzenia w całości należności wraz odsetkami ustawowymi z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz K. J., J. J., D. J., K. J. i K. J. w okresie od 1 sierpnia 2014 r. do 28 lutego 2025 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako: "organ odwoławczy", "Kolegium") decyzją z dnia 8 stycznia 2026 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu, przywołując m. in. treść przepisu art. 27 ust. 1-3, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 438 ze zm.; dalej jako: "ustawa") Kolegium wskazało, że zwrot należności alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności jest odstępstwem czy wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają bowiem charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, przez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację.

Wydanie decyzji przez organ właściwy wierzyciela na wniosek dłużnika alimentacyjnego w przedmiocie umorzenia czy też rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika - w tym sytuacji materialnej - stanu rodzinnego, stanu zdrowotnego, okoliczność uzyskiwania dochodu czy zdolność zarobkowania. Decyzja wydawana na podstawie przywołanego przepisu wydawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co nie oznacza jednak, że organ działa w tym zakresie na zasadzie pełnej dowolności.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem strony o umorzenie zadłużenia na rzecz funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 sierpnia 2014 r. do dnia 28 lutego 2025 r. We wniosku dłużnik alimentacyjny wskazał, że z uwagi na sytuację zdrowotną nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Podkreślił jednocześnie, że jego możliwości zarobkowania uniemożliwiły mu regulowanie na bieżąco zaległości wobec funduszu alimentacyjnego.

Dokonując oceny prawidłowości decyzji organu I instancji Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie ustalono wysokość zobowiązań dłużnika, jego aktualne dochody, a także ogólną sytuację finansową, rodzinną i życiową. W dacie wystąpienia z wnioskiem wnioskodawca miał 57 lat, prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe, był aktywny zawodowo, niemniej jednak z uwagi na problemy zdrowotne przebywał okresowo na zwolnieniach lekarskich. W sprawie ustalono ponadto, że dłużnik ma wykształcenie techniczne i wykonuje zawód technika protetyka. Jest także właścicielem nieruchomości w części ułamkowej, prowadzi działalność gospodarczą, nie korzysta z pomocy osób trzecich, ani z pomocy społecznej, a zgodnie z oświadczeniem spłata zobowiązań wobec funduszu alimentacyjnego przekracza jego możliwości finansowe. Jednocześnie z treści wniosku i wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca choruje i legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Kolegium podzieliło stanowisko prezentowane przez organ I instancji, że z doświadczenia życiowego wynika, że mało prawdopodobnie jest by osoba wykonująca zawód technika dentystycznego mogła pozwolić na zaspokajanie swoich podstawowych potrzeb życiowych w miejscach niespełniających podstawowych wymogów sanitarnych, a tym bardziej produkować w takich warunkach wyroby protetyczne. Kolegium podkreśliło jednocześnie, że postawa strony doprowadziła do sytuacji, w której po śmierci byłej żony najstarszy syn przejął obowiązki wobec rodzeństwa, zmuszając go tym samym do wczesnego wejścia w dorosłość, wiążącą się z odpowiedzialnością za młodsze rodzeństwo. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy okolicznością bezsporną jest również to, że w konsekwencji stosowania przemocy wobec członków rodziny dłużnik został uznany za winnego zarzucanych mu czynów zabronionych oraz ograniczono mu możliwość kontaktowania się z dziećmi. Organ odwoławczy zauważył jednocześnie, że strona nie zabiegała o poprawę swojej sytuacji finansowej, o ile deklaracje o wysokości miesięcznego dochodu są prawdziwe. W ocenie organu nie można wykluczyć, że nie wszystkie osiągane przez stronę dochody zostały ujawnione.

Zdaniem Kolegium w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji Prezydent przedstawił wyczerpującą analizę wszystkich zaistniałych w sprawie okoliczności, formułując jednocześnie wypływające z tej analizy wnioski.

Dodatkowo, odnosząc się do podnoszonej przez stronę argumentacji, Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje, że poziom jej dochodów oraz sytuacja materialna i życiowa jest trudna i, choć wyróżniająca wnioskodawcę na tle społeczeństwa, to jednak w odniesieniu do dłużników alimentacyjnych, którzy często nie posiadają żadnych dochodów, nie ma charakteru szczególnego. Szczególny charakter sytuacji strony postępowania należy bowiem odnosić do ogółu dłużników alimentacyjnych, a nie do ogółu społeczeństwa. Natomiast aktualna sytuacja stanowi konsekwencję biernej postawy strony w przeszłości, a nie zdarzeń o nadzwyczajnym charakterze.

Końcowo Kolegium podniosło, że odmowa umorzenia zadłużenia przysługującego funduszowi alimentacyjnemu, a tym samym nieuwzględnienie wniosku, nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej stronie wystąpienie z podaniem o zastosowanie innych ulg przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległości wraz z odsetkami. W uzasadnieniu, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Kolegium, G. J. podniósł, że w jego ocenie brak środków do życia na poziomie podstawowym, bezdomność od 2017 r., a także dochody uniemożliwiające zapewnienie podstawowych potrzeb, inwalidztwo oraz depresja nie tylko wyczerpują znamiona złej sytuacji rodzinnej, lecz w znacznym stopniu przekraczają kategorię trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej. Dodatkowo wskazał, że organ odwoławczy powołuje się "na niebyłe wyroki karne mające dotyczyć przemocy", które uniemożliwiają mu korzystanie z mieszkania, którego jest współwłaścicielem. Podkreślił, że nie ma takich wyroków, jest tylko wyrok rozwodowy, w którym orzeczono na żądanie matki dzieci zakaz kontaktów. Podniósł dodatkowo, że wbrew stanowisku Kolegium nie ponosi odpowiedzialności za to, że jego syn zmuszony był do przejęcia opieki nad rodzeństwem po śmierci ich matki, albowiem syn aktywnie zabiegał o takie rozwiązanie. Okoliczność ta wpłynęła destrukcyjnie na stan zdrowia skarżącego. Niezależnie od powyższego wskazał, że w mieszkaniu, którego jest współwłaścicielem mieszkają jego synowie, a zatem sugestia ze strony organów, że mógłby zbyć udział w mieszkaniu w celu spłaty zadłużenia jest, w jego ocenie, wątpliwa moralnie. Końcowo wyjaśnił, że świadomość nieustannie rosnącego długu wpływa destrukcyjnie na jego stan psychofizyczny. Choroba depresyjna, na którą cierpi, nie powstała na skutek nadużywania przez niego alkoholu czy narkotyków, a jest wynikiem intensywnej pracy w okresie kiedy sam utrzymywał siedmioosobową rodzinę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej jako: "P.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. W ramach sprawowanej kontroli sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Oznacza to, że w granicach badanej sprawy sąd zobowiązany jest z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi, dokonać pełnej oceny co do zgodności z prawem zaskarżonego aktu i uwzględnia wszystkie zaistniałe w sprawie naruszenia, na które wskazano w art. 145 § 1 P.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2008 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm.; dalej jako: "ustawa") zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że przewidziana w przywołanym przepisie możliwość udzielenia ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy). Wyjątkowy charakter tej instytucji związany jest z tym, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji, muszą wystąpić szczególne okoliczności. Umorzenie należności powinno mieć miejsce, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być natomiast efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (zob. wyrok WSA w Krakowie z 27 lutego 2025 r., III SA/Kr 1938/24).

Podkreślić też należy, że uznaniowy charakter tego rodzaju spraw oznacza, iż umorzenie należności dłużnika nie jest obligatoryjne nawet w przypadku, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie takiej pomocy (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 11 marca 2025 r., II SA/Ol 882/24). Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Zakres swobody działania organu administracyjnego wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 ze zm.; dalej jako: "k.p.a."). Stąd warunkiem uznania decyzji podjętej na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy decyzję za zgodną z przepisami prawa jest zgromadzenie materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronne i wnikliwe rozważenie zebranych dowodów (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zasadności zastosowania ulgi w spłacie należności w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości.

W ocenie Sądu, rozstrzygając w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ administracji powinien w osnowie decyzji wyraźnie wskazać wysokość tych należności. Wymóg ten wynika zarówno z konieczności umożliwienia weryfikacji rozstrzygnięcia w ramach administracyjnego toku instancji czy w trakcie sądowej kontroli decyzji, jak i obowiązku konkretnego, wyraźnego wskazania rozstrzygnięcia w sprawie. Zarówno organ odwoławczy jak i sąd administracyjny muszą mieć zapewnioną możliwość kontroli rozstrzygnięcia, co wymaga jednoznacznego określenia wysokości należności o umorzenie której ubiega się dłużnik alimentacyjny. Także i sama strona postępowania ma prawo do weryfikacji swojej sytuacji i wiedzy o tym czy organ administracji orzekł odnośnie pełnej kwoty zaległości czy jedynie jakiejś części. Nie budzi bowiem w orzecznictwie i nauce postępowania administracyjnego wątpliwości, że rozstrzygnięcie decyzji powinno być jasne, wyraźne i precyzyjne tak, by ukształtowana rozstrzygnięciem sytuacja prawna adresata nie wywoływała żadnych wątpliwości (zob.: J. Borkowski, Decyzja administracyjna, Łódź - Zielona Góra, s. 61 - 62; L. Klat - Wertelecka, B. Kozicka, E. Pierzchała, Decyzja, postanowienie, ugoda w postępowaniu administracyjnym, Wrocław 2014, s. 33 - 35; wyrok WSA w Warszawie z 22 listopada 2012 r., II SA/Wa 1389/12).

W sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją organ pierwszej instancji odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez wskazania w osnowie decyzji ich wysokości. Wskazał jedynie, że kwotę tę składa się kwota główna: 161 009,64 zł oraz odsetki ustawowe za opóźnienie, których wysokość określono w uzasadnieniu decyzji. Organ odwoławczy decyzję tę utrzymał w mocy wskazując jednak w uzasadnieniu, że na kwotę zadłużenia w wysokości 161 009,64 zł składa się należność główna oraz odsetki ustawowe. Tym samym organ I instancji orzekł co do pełnej kwoty zaległości (230 519,41 zł), a organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję określając kwotę należności na 161 009,64 zł. Oznacza to, że zakres rozstrzygnięcia organu II instancji jest inny niż zakres rozstrzygnięcia organu I instancji, co w okolicznościach przedmiotowej sprawy oznacza naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy oraz art. 107 § 1 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Nawet gdyby potraktować ten fragment uzasadnienia zaskarżonej decyzji jako omyłkę czy błąd pisarski to z decyzji organów obu instancji nie wynika szczegółowe i poddające się kontroli wyliczenie wskazanych kwot w odniesieniu do dokumentacji na podstawie, której zostało dokonane. Uniemożliwia to przeprowadzenie kontroli ustalenia w toku postępowania administracyjnego podstawowego elementu stanu faktycznego to jest wysokości zadłużenia. Niewątpliwie określenie aktualnej wysokości zadłużenia dłużnika alimentacyjnego powinno być kluczowym elementem prowadzonego postępowania, gdyż dopiero poczynienie wszechstronnych ustaleń w tym zakresie, w połączeniu z ustaleniem sytuacji dochodowej oraz rodzinnej wnioskodawcy, pozwoli ocenić czy w dacie orzekania przez organy istnieje obiektywna możliwość realizacji ciążących na dłużniku zobowiązań (wyrok WSA w Łodzi z 23 stycznia 2025 r., II SA/Łd 803/24).

Należy też wskazać, że skoro w myśl art. 30 ust. 2 ustawy, ocena zasadności umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego dokonywana jest przez pryzmat sytuacji dochodowej i rodzinnej, to obie te przesłanki łącznie powinny być przedmiotem oceny organów administracji. Zdaniem Sądu, z treści wydanych w sprawie decyzji wynika, że organy obu instancji orzekły o odmowie umorzenia zobowiązań koncentrując się jedynie na sytuacji dochodowej skarżącego. Nawet jednak i ta sytuacja nie została wyjaśniona w sposób wyczerpujący. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że cyt.: "Wnioskodawca nie zabiegał o poprawę swojej sytuacji finansowej, o ile deklaracje o wysokości miesięcznego dochodu są prawdziwe. Skład rozpatrujący niniejszą sprawę wyjaśnia, iż nie można wykluczyć, iż nie wszystkie osiągane przez Odwołującego się dochody musiały zostać ujawnione" (s. 7 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Przywołany fragment uzasadnienia dowodzi, że organ odwoławczy z jednej strony nie ustalił wysokości uzyskanego dochodu, a z drugiej - oparł się o nie znajdujące podstaw w zgromadzonym materiale dowodowym wnioski dotyczące nieujawniania dochodów. Zaznaczyć należy, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego – art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. nakazują organowi prowadzącemu postępowanie podjęcie wszelkich niezbędnych czynności dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Zaniechanie tych czynności nie może być zastępowane założeniami przyjmowanymi nie wiadomo na jakiej podstawie, z których wynikają niekorzystne dla strony tezy. To samo dotyczy uwag organu odwoławczego dotyczących odwołania się do doświadczenia życiowego, z którego wynika, że "mało prawdopodobne jest by osoba wykonująca zawód technika dentystycznego mogła pozwolić na zaspokajanie swoich podstawowych potrzeb życiowych w miejscach nie spełniających podstawowych wymogów sanitarnych, tym bardziej produkować w takich warunkach wyroby protetyczne". Skoro organ odwoławczy powziął wątpliwości co do określonych elementów stanu faktycznego to należało, wykorzystując przypisane przepisami k.p.a. kompetencje, podjąć odpowiednie czynności celem uzupełnienia tych elementów. Tym bardziej, że dotyczą one sytuacji osobistej (zawodowej) strony ubiegającej się o zastosowanie ulgi w realizacji obowiązku publicznoprawnego.

Bez znaczenia dla sprawy pozostaje kwestia zakończonych postępowań karnych przeciwko skarżącemu czy wczesnego wejścia w dorosłość jego najstarszego syna. W tym miejscu Sąd zaznacza, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przeczy twierdzeniom G. J. o braku przywoływanych przez organy administracji wyroków sądowych. Niemniej jednak prawidłowo skonstruowane uzasadnienie decyzji powinno odnosić się tylko do tego co było przedmiotem rozstrzygnięcia. Obie wskazane okoliczności nie mają żadnego związku z umorzeniem należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego stąd też rozważania ich dotyczące uznać należy za zbędne.

W ocenie Sądu w toku postępowania organ odwoławczy naruszył także podstawowe reguły postępowania związane z zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu.

Jak stanowi art. 10 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (§ 1). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w ściśle określonych przypadkach, a przyczyny takiego działania powinny być utrwalone w aktach sprawy (art. 10 § 2 w zw. z § 3 k.p.a.).

Ponadto, zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

Wskazanych wymogów Kolegium nie dopełniło.

Powyższe uchybienia powinny zostać wyeliminowane przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wynikający z art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. obowiązek zapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, czyli zapewnienia stronie prawa do tzw. ostatniego słowa, należy do podstawowych obowiązków procesowych organu administracji prowadzącego postępowanie.

Sąd podkreśla także, że rozstrzygając sprawę organy ograniczyły się wyłącznie do oceny zasadności umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w całości, pomijając wynikający z art. 30 ust. 2 ustawy obowiązek zbadania i rozstrzygnięcia zasadności umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami także w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia spłaty na raty. Wskazany przepis statuuje bowiem różne formy ulg w spłacie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i z oczywistych względów brak podstaw do umorzenia należności w całości nie wyklucza jej umorzenia w części czy też rozłożenia na raty. Wskazuje na to użycie zwrotu "może", co oznacza, że omawiana decyzja ma charakter uznaniowy w zakresie rozstrzygnięcia sprawy - pozytywnego lub negatywnego dla strony. Uznanie administracyjne w tej sprawie oznacza więc, że właściwy organ administracji może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności bądź rozłożyć należność na raty (por. wyrok NSA z 30 grudnia 2020 r., I OSK 3337/18) niezależnie od treści wniosku ograniczonej tylko do żądania umorzenia, jeżeli ustalone okoliczności faktyczne wskazują na zasadność zastosowania innej formy. Co więcej, wnikliwe rozważenie wszystkich wskazanych w przepisie ulg jest tym bardziej konieczne, że w ten sposób istnieje możliwość pogodzenia interesu publicznego, nakazującego ściąganie nienależnie pobranych świadczeń, oraz słusznego interesu skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego, nakazującego dostosowanie wielkości ściągania do możliwości płatniczych, z uwzględnieniem konieczności zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych (zob. wyroki WSA w Lublinie z 17 stycznia 2019 r., II SA/Lu 771/18; WSA w Gdańsku z 11 czerwca 2025 r., II SA/Gd 95/25).

Skoro nie ma powodu - w sytuacji żądania umorzenia należności w całości - do nierozstrzygania o zasadności umorzenia należności w części, w sytuacji gdy w ocenie organu administracji wniosek o umorzenie należności w całości jest nieuzasadniony, zatem brak rozstrzygnięcia w tym zakresie stanowi naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 24 kwietnia 2025 r., II SA/Gd 1167/24).

Należy też podkreślić, że z istoty administracyjnego postępowania odwoławczego wynika, że organ II instancji jest zobowiązany do ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją nieostateczną, a nie jedynie powtórzenia wszystkich ustaleń i wniosków organu I instancji. Z art. 6 k.p.a. wyprowadzana jest zasada aktualności, która sprowadzić można do dyrektywy nakazującej rozstrzyganie sprawy, co do zasady, na podstawie aktualnego stanu prawnego i faktycznego. Trudno jednak przyjąć, że dyrektywa ta nie została naruszona w sytuacji, gdy wniosek o w szczęcie postępowania złożony został 12 września 2024 r., a decyzja ostateczna wydana została w styczniu 2026 r. Brak jakiegokolwiek uzupełnienia i weryfikacji materiału dowodowego przez organ odwoławczy oznacza, że rozstrzygał on sprawę z naruszeniem art. 6 k.p.a. Tym bardziej, że część elementów stanu faktycznego została "ustalona" na podstawie "luźnych" wniosków i bliżej nieokreślonego doświadczenia życiowego. Oznacza to, że ocena dokonana przez organ odwoławczy była niepełna z punktu widzenia art. 30 ust. 2 ustawy, a wydane rozstrzygnięcie zostało podjęte z naruszeniem zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wydane w takich warunkach nosi ono znamiona dowolności, co uzasadniało wyeliminowanie go z obrotu prawnego przez sąd administracyjny (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2025 r., I OSK 56/25).

W ocenie Sądu wystarczającym jest z uwagi na kompetencje reformatoryjne organu II instancji uchylenie tylko zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy po uzupełnieniu materiału dowodowego ma pełne prawo ocenić zgromadzony i uzupełniony materiał dowodowy w sposób odmienny od organu I instancji.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Orzecznictwo sądów administracyjnych dostępne jest na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl.