Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 marca 2015 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala-

Przedmiotem skargi A. J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO, lub Kolegium) z [...] października 2014 r. nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpoznaniu wniosku A. J. – Burmistrz Gminy i Miasta decyzją z [...] września 2014 r. nr [...], odmówił A. J. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem H. J. W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że A. J. jest zatrudniona w Sądzie Rejonowym w [...] i udzielono jej urlopu wychowawczego na okres od 15 września 2014 r. do 29 kwietnia 2016 r. w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną córką H. J. W związku z powyższym wnioskodawczyni nie spełnia wymogów do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.; dalej u.ś.r.).

W odwołaniu A. J. reprezentowana przez adwokata wniosła o zmianę decyzji Burmistrza przez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

SKO decyzją z [...] października 2014 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że A. J. pozostaje w stosunku pracy, w ramach którego korzysta z urlopu wychowawczego udzielonego na podstawie przepisów prawa pracy, w związku ze sprawowaniem opieki nad córką. Wyjaśniło, że art. 3 pkt 22 u.ś.r. zawiera definicję zatrudnienia i innej pracy zarobkowej. Przepis ten nie zalicza jednak do zatrudnienia i innej pracy zarobkowej, przebywanie w trackie zatrudnienia na urlopie wychowawczym. W związku z powyższym skarżąca nie może być uznana jak to wymaga art. 17 ust. 1 u.ś.r. za osobę uprawnioną do otrzymania prawa do świadczenia, gdyż nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

A. J. reprezentowana przez adwokata skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję SKO z [...] października 2014 r. wnosząc o jej zmianę przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

a) rażące naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. albowiem:

- wbrew ocenie SKO zatrudnienie lub inna prawa zarobkowa to na gruncie wskazanej regulacji wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy lub innych stosunków prawnych wyszczególnionych w tym przepisie, co za tym idzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakiej stanowi art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r., to rezygnacja z wykonywania pracy za wynagrodzenie na podstawie stosunku pracy lub innych stosunków prawnych wymienionych w tym przepisie, a nie jest konieczne aż rozwiązanie stosunku pracy,

- status osoby korzystającej z urlopu wychowawczego nie może eliminować osoby zainteresowanej z grona tych osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. W przypadku takiej osoby spełnione są bowiem obie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Za taką wykładnią przemawia, także art. 17 ust. 5 u.ś.r., który określa, w jakich sytuacjach świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. To jednak organy obu instancji – nie podjęły merytorycznej analizy ww. zagadnienia.

b) wadliwe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, gdyż SKO nie podjęło rozważań nad podstawą prawną rozstrzygnięcia, w aspekcie kompetencyjnej funkcji świadczenia pielęgnacyjnego. Nie wiadomo dlaczego organ odmówił prawa do tego świadczenia skoro art. 17 ust. 5 u.ś.r. zakłada numerus clausus negatywnych przesłanek świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym żadna z ww. przesłanek nie dotyczy skarżącej, analogicznie organ pominął analizę funkcji świadczenia pielęgnacyjnego w ramach wykładni celowościowej (skoro to świadczenie jest ekwiwalentem za brak wynagrodzenia), to zasadnym jest sięgnąć po wykładnię teologiczną. Tymczasem SKO uchyliło się od wykładni celowościowej podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia przyjmując jej dogmatyczną, interpretację, która nie uwzględnia ani jej funkcji ani też korelacji z innymi regułami,

c) sprzeczność ustaleń organu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym przez rażące naruszenie art. 77 i 78 k.p.a., gdyż rolą organu jest dążyć do uzyskania najszerszych, możliwych informacji pozwalających na zgodne z prawem rozstrzygnięcie wniosku strony. Uznanie za niewiarygodne oświadczenia skarżącej bez wnikliwego sprawdzenia zawartych w nich informacji stanowi o nienależytym wyjaśnieniu sprawy. Ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie musi bowiem odpowiadać zasadom logiki i doświadczania życiowego.

Nadto podniesiono, że SKO pominęło szereg istotnych dla sprawy faktów i ich implikacji, w szczególności to, że:

- wyłączną przyczynę da której skarżąca zdecydowała się na urlop wychowawczy – była potrzeba sprawowania całodobowej opieki nad chorym dzieckiem (gdyby nie choroba dziecka urlop wychowawczy byłby zbędny),

- skorzystanie z urlopu wychowawczego powoduje wyzbycie się jakiegokolwiek źródła utrzymania (utrata pracy zarobkowej), a tym samym rezygnacja z zarobkowania (w grę wchodzi tutaj rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki - wynagrodzenie jest immanentnym składnikiem stosunku pracy, a zatem jego brak stanowi o rezygnacji z pracy zarobkowej).

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stan faktyczny sprawy został ustalony przez organy administracji w toku prowadzonego postępowania prawidłowo, nie był on zresztą kwestionowany. Spór w sprawie dotyczy oceny niespornych okoliczności dotyczących zatrudnienia skarżącej przebywającej na urlopie wychowawczym.

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] października 2014 r. Zaskarżonym rozstrzygnięciem utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta z [...] września 2014 r. o odmowie przyznania A. J. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad córką H. J.

Materialnoprawną podstawę wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Poza sporem pozostaje, że w przedmiotowej sprawie skarżąca jest zatrudniona w Sądzie Rejonowym w [...] i został jej przyznany urlop wychowawczy na okres od 15 września 2014 r. do 29 kwietnia 2016 r. - w celu sprawowania osobistej opieki nad córką H. J. Istota sporu sprowadza się do kwestii, czy w okresie przebywania skarżącej na urlopie wychowawczym – przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką.

Podkreślenia wymaga, że art. 17 u.ś.r. określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne. Pierwszy: w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, i drugi: w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.

W pierwszym przypadku chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by sprawować opiekę, w drugim zaś, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki, osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej, np. rozwiązuje stosunek pracy, czy też rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej (por. wyrok WSA w Poznaniu sygn. akt IV SA/Po 348/12).

W omawianym przepisie istotna jest zatem ta jego część, która wskazuje osoby, które: "w celu sprawowania opieki" - "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

W art. 3 pkt 22 u.ś.r. zawarta została definicja legalna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

W związku z powyższym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to rezygnacja z wykonywania pracy świadczonej w ramach stosunku pracy lub innych stosunków prawnych wymienionych w tym przepisie.

Natomiast pojęcie stosunku pracy zdefiniowane zostało w art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeka Pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.; zwanej dalej K.p.). Zgodnie z tą regulacją, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Kodeks pracy przewiduje również takie okoliczności, że stosunek pracy trwa mimo, że pracownik faktycznie nie wykonuje, tj. nie świadczy pracy. Taka sytuacja występuje m.in. wówczas, gdy pracownik przebywa na urlopie wychowawczym, i opisana została w art. 186 K.p. W związku z powyższym Sąd w pełni podziela stanowisko organów, że mimo że skarżąca nie wykonuje pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia, to jednak pozostaje w stosunku pracy. Tym samym skarżąca nie spełnia przesłanki do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. -polegającej na rezygnacji z zatrudnienia.

Wyjaśnienia wymaga, że celem urlopu wychowawczego jest umożliwienie matce dziecka, ojcu lub opiekunowi sprawowania nad nim osobistej opieki. Urlop wychowawczy jest szczególną formą urlopu bezpłatnego, podczas którego zachowane są wszelkie uprawnienia pracownicze, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia. Osoby przebywające na urlopach wychowawczych nie podlegają ubezpieczeniu chorobowemu i wypadkowemu (art. 11 ust. 1 i 2 oraz 12 ust. 2 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych) natomiast zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 21 ustawy systemowej przebywanie na urlopie wychowawczym stanowi odrębny tytuł obowiązkowego ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób przebywających na urlopach wychowawczych finansuje w całości budżet państwa za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Osoby korzystające z urlopu wychowawczego, niepodlegające z innego tytułu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, podlegają mu z tego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 32 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz.U. 2008, Nr 164, poz. 1027). Okres urlopu wychowawczego jest okresem nieskładkowym w rozumieniu przepisów ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tak: Romer Maria Teresa, Prawo pracy. Komentarz, 2012, LexisNexis, Warszawa, (wydanie V), ISBN: 978-83-7806-405-3).

Prawo do urlopu wychowawczego jest ściśle związane z pozostawaniem w stosunku pracy. Zatem z dniem rozwiązania stosunku pracy prawo do urlopu wychowawczego ustaje (por. Jacek Skoczyński, Anna Hintz, Kodeks pracy, Komentarz LEX 2011).

Skoro urlop wychowawczy jest urlopem bezpłatnym, stąd w okresie korzystania z tego urlopu nie przysługują również świadczenia z ubezpieczenia społecznego, które kompensowałyby w całości lub w części nieuzyskiwanie dochodu z pracy. Natomiast w sytuacji, gdy dochody rodziny są niskie, osobie korzystającej z urlopu wychowawczego przysługuje - dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem, na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organy administracji publicznej orzekające w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie posiadają w tym zakresie swobody uznania administracyjnego. W ocenie Sądu organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy ustaliły, że skarżąca nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia niezbędnej do przyznania prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż korzystając z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad córką, pozostaje ona w zatrudnieniu.

Zarzuty skargi zmierzające do wykazania, że z uwagi na charakter urlopu wychowawczego (brak wynagrodzenia i brak świadczenia pracy) spełniona jest przesłanka rezygnacji z zatrudnienia są bezzasadne. Pozostawanie w stosunku pracy przez skarżącą jest oczywiste. Clara non sunt interpretanda. Celem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według ustawodawcy było zapewnienie środków utrzymania oraz świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego dla osób, które nie podejmują zatrudnienia czy z niego legitymują w warunkach określonych z art. 17 u.ś.r.

Skarżącej będącej na urlopie wychowawczym przysługują przywileje z tym związane w zakresie opisanym wyżej.

Sąd ocenił, wydanie decyzji organów obu instancji za zgodne z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - skargę oddalił.