Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 października 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi L. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 28 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2001-2015 postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w ten sposób, że zwalnia skarżącego od kosztów sądowych i ustanawia dla niego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K.

W dniu 21 sierpnia 2017 r. (data prezentaty Sądu) L. W. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a źródłem jego utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza przynosząca miesięczny dochód netto w wysokości 1.000 zł. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Swoje stałe wydatki na mieszkanie i media określił na kwotę 500 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy L. W. podniósł, iż nie jest w stanie ponieść dodatkowych obciążeń finansowych bez uszczerbku dla swojego zdrowia i życia, gdyż Urząd Skarbowy w L. zajął jego wszystkie wierzytelności i pozostawił go bez środków na życie i działalność.

Zarządzeniem z dnia 30 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie stosownych oświadczeń i dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych.

W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 9 września 2017 r., w którym oświadczył, że nie posiada dokumentu własności lokalu, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie dysponuje rachunkami bankowymi, ani nie posiada żadnego samochodu, ani pojazdu mechanicznego. Do pisma skarżący dołączył kopię zeznania podatkowego za 2016 r. wraz z informacją PIT/B, w których wykazał przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 65.843,82 zł przy kosztach jego uzyskania 54.870,71 zł oraz kopię deklaracji VAT-7 za maj 2017 r., według której podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju wyniosła łącznie 26.900 zł (14.900 zł + 12.000 zł), a wartość netto nabytych w tym okresie towarów i usług wyniosła 649 zł. Skarżący przesłał też dwie nieczytelne kopie deklaracji VAT-7.

Postanowieniem z dnia 12 października 2017 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że skarżący nie udokumentował tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości pod adresem ul. [...] w L., który to adres wskazany został w skardze oraz wniosku jako adres zamieszkania i pod którym odbiera on korespondencję. Nie wykazał też czyją własność stanowi ta nieruchomość. Z kolei wezwany do przedłożenia deklaracji VAT-7 z prowadzonej przez działalności gospodarczej za ostatnie trzy miesiące bieżącego roku skarżący przesłał jedynie jedną czytelną kopię deklaracji za miesiąc maj 2017 roku. Pozostałe dwie kopie deklaracji VAT-7 były nieczytelne, nie sposób nawet ustalić jakiego dotyczą okresu. Referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie odniósł się w żaden sposób do wezwania o udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z jego koniecznym utrzymaniem (m. in. opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, itp.), nie podał także wysokości kosztów ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, telefon, ewentualne leczenie, itp. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący określił tylko koszty mieszkania oraz mediów (500 zł), brak jest natomiast jakichkolwiek danych o pozostałych wydatkach ponoszonych w miesiącu na konieczne utrzymanie strony. Zdaniem referendarza sądowego, w takiej sytuacji brak jest możliwości sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez skarżącego kosztów, aby ustalić czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mógłby pokryć koszty związane z prowadzonym postępowaniem. Referendarz sądowy zwrócił także uwagę na złożenie przez skarżącego oświadczenia, które budzi uzasadnione wątpliwości co do jego wiarygodności. W piśmie datowanym na 2 sierpnia 2017 r. L. W. podał bowiem, że Urząd Skarbowy zajął jego konto bankowe. Natomiast wezwany do przesłania wykazu wszystkich posiadanych rachunków bankowych (osobistych i firmowych) oraz wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich 3 miesięcy wraz z aktualnym saldem (z zaznaczeniem, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte / zabezpieczone, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty) skarżący w piśmie z dnia 9 września 2017 r. oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych. W związku z powyższym referendarz sądowy stwierdził, że nawet gdyby przyjąć, że skarżący po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zdecydował się na zamknięcie posiadanego rachunku bankowego, to skierowane do niego wezwanie dotyczyło ostatnich trzech miesięcy, a zatem obejmowało okres od czerwca do sierpnia 2017 r. W takiej sytuacji skarżący powinien udokumentować historię rachunku za okres poprzedzający jego zamknięcie, czego jednak nie uczynił. Referendarz sądowy uznał zatem, że wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej.

W sprzeciwie od powyższego postanowienia referendarza sądowego L. W. wniósł o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący uważa, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść dodatkowych obciążeń oraz że złożył stosowne wyjaśnienia i dokumenty. Wyjaśnił, że nie mógł udokumentować prawa do lokalu pod adresem ul. [...] w L., gdyż nie jest on jego własnością a właściciel nie wyraził zgody na podawanie jego danych personalnych. Skarżący dodał, że kopie deklaracji VAT przedłożył takie jaki otrzymał z Urzędu Skarbowego. Podniósł także, że opłaty za media nie są na niego, a on sam jedynie zwraca koszty, na wyżywienie i pozostałe koszty skarżący wydaje ok. 500 zł, nie leczy się, gdyż nie stać go na prywatną służbę zdrowia. Skarżący stwierdził, że Urząd Skarbowy zajął wszystkie jego konta w 2014 r. wobec czego wszystkie musiał zamknąć i od tamtego okresu nie posiada żadnego konta bankowego i w związku z tym nie ma żadnej historii tych rachunków. Skarżący podniósł również, że jego sytuacja uległa pogorszeniu, gdyż w 2018 r. musiał zawiesić działalność gospodarczą z uwagi na działania odwetowe Urzędu Skarbowego w L.. Od bowiem pięciu lat prowadzone są ciągłe kontrole skarbowe mające na celu wyniszczenie jego firmy oraz jego kontrahentów co spowodowało zablokowanie prowadzonej przez niego działalności oraz pozbawienie go środków finansowych do prowadzenia firmy i na życia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zawarta w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy.

Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013 r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012 r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013 r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013 r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009 r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że na etapie złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego tut. Sądu w zakresie prawa pomocy, skarżący przedstawił okoliczności, mające wpływ na zmianę zapadłego postanowienia z dnia 12 października 2017 r.

Na uwagę zasługuje fakt, że skarżący zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w L., który nie stanowi jego własności. W treści wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że źródłem jego utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza przynosząca miesięczny dochód netto w wysokości 1.000 zł. Obecnie jednak sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu, gdyż w 2018 r. musiał zawiesić działalność gospodarczą. Skarżący nie posiada żadnego majątku, nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi, a na mieszkanie i media wydaje ok. 500 zł.

W związku z powyższym Sąd uznał, że sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jako osoba samotna, samodzielnie prowadząca gospodarstwo domowe.

W kontekście powyższego wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże, że nie stać jej na poniesienie kosztów postępowania, co bezspornie odnotowano w realiach niniejszej sprawy.

Wobec przedstawionych powyżej okoliczności, konieczność uiszczenia przez skarżącego wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, mogłaby spowodować negatywne skutki w postaci spowodowania uszczerbku dla jego koniecznego utrzymania, a ponadto pozbawić go konstytucyjnego prawa do sądu.

Wedle powyższej argumentacji oraz okoliczności faktycznych i prawnych, sytuacja finansowa skarżącego wskazuje, iż spełnione zostały przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Natomiast analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami skarżącego i wskazywanymi przez niego okolicznościami, przesądza o zasadności zwolnienia go od kosztów sądowych.

W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.