Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmawiające przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z dnia 7 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 2294/13 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 14 października 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia oddalić zażalenie.

1.1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2294/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił A. P. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

1.2. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, że skarżący w treści skargi wniósł o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w całości. W urzędowym formularzu podał, że jest bezrobotny, utrzymuje się z prac dorywczych, z których miesięczny dochód wynosi około 2.000 zł. Nadto płaci alimenty.

Z dokumentów i oświadczeń przedłożonych w wyniku wezwania skierowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wynika, że w 2012 r. wnioskodawca uzyskiwał dochody ze stosunku pracy – przychód z tego źródła wyniósł 25.253,87 zł. Oświadczył również, że mieszka samodzielnie, nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, pracuje bez umowy, w związku z tym nie jest w stanie przedłożyć dokumentów dotyczących jego zarobków. Jego miesięczne wydatku wynoszą 1.500 zł, w tym na żywność około 400 zł, odzież 50 zł, środki higieny 30 zł, lekarstwa 20 zł i alimenty na dzieci 1.000 zł. Skarżący nie posiada rachunku bankowego. Nieruchomość pod podanym przez niego adresem zamieszkania należy do rodziców.

1.3. Postanowieniem dnia 3 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

1.4. Skarżący, reprezentowany przez adwokata wniósł sprzeciw, błędnie nazwany skargą, od powyższego postanowienia referendarza sądowego.

2.1. Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

2.2. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim skarżący nie przedłożył dokumentów uprawdopodabniających wysokość deklarowanych przez niego dochodów. Nie opisał też jakiego rodzaju prace wykonuje. Odnosząc się do podatnej przez skarżącego okoliczności ciąganego na nim obowiązku zwrotu wypłaconych przez MOPS alimentów w wysokości 7.388,01 zł wraz z ustawowymi odsetkami stwierdził, że w sytuacji, gdy nie wykazuje on woli wywiązywania się z nałożonego obowiązku (nie przedłożył dokumentu z którego wynika, że ową zaległość spłaca), okoliczność ta nie może stanowić samoistnej przesłanki dla uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Tym bardziej, że zastosowanie środków egzekucyjnych wobec majątku skarżącego, co już potwierdził komornik sądowy, będzie utrudnione gdyż jak podał skarżący nie posada majątku a jego dochody pochodzą z pracy niepotwierdzonej stosowną umową. Ponadto, jak wynika z treści uzasadnienia sprzeciwu, skarżący twierdzi, że jego miesięczne wydatki wynoszą 1500 zł, choć okazało się, że mające wchodzić w skład tych wydatków alimenty w wysokości 1000 zł, nie są przez niego uiszczane (por. zaświadczenie z MOPS z dnia 3 października 2013 r.). Skarżący nie wyjaśnił przy tym na co faktycznie 1.000 zł przeznacza, stwierdzając jedynie, że wydatki zaspokajają jego podstawowe potrzeby życiowe.

Wątpliwości sądu pierwszej instancji wzbudził też brak wykazania przez skarżącego w urzędowym formularzu łączącego go stosunku prawnego z adwokatem i to pomimo faktu, że jest przez takiego pełnomocnika reprezentowany w tym postępowaniu. Zwłaszcza, ze jego pełnomocnik nie złożył oświadczenia o działaniu w celu społecznym. W związku z tym uznał, że skoro skarżący dysponuje środkami na wynagrodzenie swojego pełnomocnika, to być może ma także możliwość poniesienia wpisu sądowego od skargi, który wynosi 200 zł.

W tym stanie rzeczy, sąd pierwszej instancji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

3.1. Skarżący, reprezentowany przez adwokata, zaskarżył zażaleniem powyższe postanowienie w całości, wnosząc na podstawie art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy skarżącemu w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącego od konieczności poniesienia opłaty sądowego od wniesionej skargi do sądu pierwszej instancji.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

I. obrazę przepisów prawa procesowego, tj.:

1) art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., polegającą na dowolnym uznaniu, że w świetle okoliczności przedstawionych we wniosku, skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, że skarżący nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania przed sądem administracyjnym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny;

2) art. 255 p.p.s.a. polegającą na jego niezastosowaniu i niewezwaniu skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, w sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji uznał, że dane zawarte we wniosku o przyznanie pomocy i inne dane przedstawione przez skarżącego są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego;

II. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 78 w zw. z art. 184 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy wskazane artykuły stanowią, że skarżący ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, podczas gdy mocą zaskarżonego postanowienia odmawia się skarżącemu prawa do rozpatrzenia sprawy przez sąd administracyjny, pomimo istnienia przesłanek do przyznania "skarżącej spółce" prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

5. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. To skarżący zatem powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeśli jednak oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd rozpoznający wniosek może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, polegające na wezwaniu tegoż wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).

6. W przedmiotowej sprawie, zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2014 r. referendarz sądowy wezwał, na podstawie art. 255 p.p.s.a., pełnomocnika skarżącego do przedłożenia stosownej dokumentacji, ze wskazaniem, że niewykonanie powyższego obowiązku skutkować będzie rozpoznaniem wniosku na podstawie danych z akt sprawy. Pełnomocnik skarżącego ustosunkował się do powyższego wezwania, pismem z dnia 3 lutego 2014 r. Stąd też, w pierwszej kolejności za bezzasadny należało uznać zarzut zażalenia, odnoszący się do naruszenia art. 255 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i niewezwanie skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, w sytuacji gdy udostępnione dane okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego.

W sprawie nie ulega wątpliwości, że pełnomocnik skarżącego został skutecznie wezwany do uzupełnienia wniosku w trybie 255 p.p.s.a. Nie ulega też wątpliwości, że z przepisów wynika, iż to na skarżącym spoczywał ciężar dowodu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania we wnioskowanym zakresie. Brak więc przedstawienia, mimo stosownego wezwania, dokumentacji, która w ocenie sądu uzasadniałaby wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przeradza się w obowiązek sądu do dalszego wzywania skarżącego, aby ten usunął wątpliwości odnoszące się do jego rzeczywistego stanu majątkowego. Sprzeciwiało by się to z nakazem rozpatrywania sprawy w rozsądnym terminie i powodowało nieuzasadnioną przewlekłość postępowania w sprawie dotyczącej przyznania prawa pomocy. Co, prawda określony w wezwaniu termin, w jakim strona powinna dopełnić nałożonego na nią obowiązku jest terminem sądowym (por. art. 82 p.p.s.a.) i może ulec przedłużeniu z ważnej przyczyny, ale to w dalszym ciągu na stronie będzie spoczywało przedstawienie odpowiedniej dokumentacji i ewentualne wystąpienie o przedłużenie terminu do przedstawiania materiału, uzasadniającego jej wniosek. Jeżeli zatem strona nie dopełnia w całości lub w części złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie jej prawa pomocy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r. s. 594).

7. W związku z powyższym sąd pierwszej instancji oceniał zasadność wniosku skarżącego na podstawie dostępnego mu materiału. Wnioski, które z niego wyciągnięto również okazały się prawidłowe. Z istotnych w sprawie oświadczeń i dokumentów wynika, m.in., że skarżący nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy. Zarobkuje za to bezumownie na zasadzie prac dorywczych. Skarżący przedłożył deklarację podatkową PIT-37 za 2012 r., gdzie wykazał przychód ze stosunku pracy w kwocie 25.253,87 zł i dochód po odliczeniach w kwicie 20.237,40 zł. Mieszka samodzielnie. Mieszkanie należy do jego rodziców. Poza wydatkami na swoje utrzymanie w kwocie w sumie 500 zł, ciążą na nim alimenty dla dzieci w kwocie 1.000 zł.

W rozpoznawanym zażaleniu podniósł również, że przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności uległy zmianie, albowiem skarżący na dzień dzisiejszy jest zobligowany do zapłacenia wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego kwotę 7.388,01 zł.

8. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy, ani w zakresie całkowitym (co wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF), ani w zakresie częściowym (o co wnosi skarżący w rozpoznawanym zażaleniu). Jego stan majątkowy nie uzasadnia bowiem przerzucania kosztów postępowania na Skarb Państwa, w sytuacji, kiedy jak sam przyznaje posiada on źródło swojego utrzymania, z którego osiąga miesięczny dochód ok. 2000 zł. Mieszka przy tym samodzielnie, w mieszkaniu należącym do jego rodziców, co również świadczy o tym, że są osoby, z których pomocy może korzystać. Jego wydatki kształtują się, jak podkreślono w zażaleniu, w kwocie 1500 zł miesięcznie, czyli w kwocie mniejszej niż wskazany przez niego miesięczny dochód z prac dorywczych. Nie ma w tym kontekście znaczenia, czy skarżący reguluje czy też nie ciążące na nim alimenty na dzieci, jak również to w jaki sposób uregulował swoje stosunki z reprezentującym go w sprawie profesjonalnym pełnomocnikiem. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się bowiem z poglądem, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem koniecznym dla niej i jej rodziny (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2011 r. I FZ 227/11). Odnosząc się do oświadczeń skarżącego, można też wskazać, co podkreśla się w judykaturze, że obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która ma stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r. OZ 862/04 (niepubl.).

9. Nie może zmienić tej oceny okoliczność, że skarżący jest stroną postępowania również w innej sprawie przed sądem pierwszej instancji tj. w postępowaniu sygn. akt I SA/Wr 1927/13, w którym to postępowaniu wpis wynosi 2.880 zł. W przywołanej wyżej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego postanowieniem z dnia 6 maja 2014 r. II FZ 375/14, podnosząc m.in., że brak jest wiarygodnych i obrazujących rzeczywistą sytuację finansową skarżącego danych oraz informacji dotyczących wydatków jego niezbędnego utrzymania.

10. Odmowa przyznania prawa pomocy skarżącemu przez sąd pierwszej instancji, wobec przedstawionego przez skarżącego materiału była uzasadniona i nie naruszała przepisów dotyczących przyznawania prawa pomocy (na marginesie można dodać, że błędnie przywołano w zażaleniu przepis 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. odnoszący się do przyznania prawa pomocy osobom prawnym). Dlatego też orzekający w drugiej instancji w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Za zupełnie bezpodstawny należało zatem również uznać zarzut naruszenia art. 78 w zw. z art. 184 Konstytucji RP.

11. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie skarżącego.