Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant st. ref. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego M. C. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem opłaty oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23% podatku VAT.

Minister Sprawiedliwości (zwany dalej także "Ministrem") decyzją z dnia [...] grudnia 2012r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] (zwanego dalej także "Prezesem Sądu Okręgowego") z dnia [...] października 2012r., którą, na podstawie § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133, zwanego dalej "rozporządzeniem w sprawie biegłych"), zwolniono M. T. (zwaną dalej "Skarżącą") z funkcji biegłego sądowego z zakresu psychologii i seksuologii. W powyższych decyzjach przedstawiono następujący stan faktyczny.

Skarżąca w dniu [...] marca 2012r. została ustanowiona biegłym sądowym z zakresu psychologii i seksuologii przy Sądzie Okręgowym w [...] na okres do dnia [...] grudnia 2012r. W dniu [...] lutego 2012 r. Skarżąca złożyła wniosek o ustanowienie jej biegłym sądowym w dziedzinie psychologii i seksuologii. Do wniosku dołączyła m. in. zaświadczenie o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego i oświadczenie, że nie była karana.

Prezes Sądu Rejonowego [...] w dniu [...] marca 2012r. poinformował Prezesa Sądu Okręgowego, że Skarżąca była oskarżoną w sprawie [...] - z art. 157 § 2 i oraz art. 190 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks karny (Dz.U. z 1997r. Nr 88, poz. 553 ze zm., zwany dalej "K.k."). Załączono kopię zapadłego [...] grudnia 2011r. wyroku w ww. zakresie, w którym Sąd uznał Skarżącą winną popełnienia zarzucanych czynów, ale odstąpił od wymierzenia kary z uwagi na znacznie ograniczony stopień zdolności do rozpoznania czynu i pokierowania swoim postępowaniem w chwili czynu. W dniu [...] lutego 2012r. Skarżąca odwołała się od wyroku do Sądu Okręgowego w [...], który w dniu [...] kwietnia 2012 r. utrzymał w mocy powyższy wyrok.

Prezes Sądu Okręgowego wystosował w dniu [...] marca 2012r. pismo do Skarżącej z zapytaniem czy prowadzone jest przeciwko niej postępowanie karne, na które odpowiedziała przecząco w dniu [...] kwietnia 2012r. W celu uzupełnienia zebranego materiału Wiceprezes Sądu Okręgowego w [...] przeprowadził ponadto w dniu [...] września 2012 r. rozmowę ze Skarżącą, która wyjaśniła, iż otrzymała poradę od swojego adwokata, że może zgłosić się na listę biegłych sądowych, ponieważ w wyroku z dnia [...] grudnia 2011r. nie orzeczono kary, dlatego też jej działanie nie było celowe.

Uzasadniając decyzję z dnia [...] października 2012r. Prezes Sądu Okręgowego, odwołując się do wyroku Sądu Rejonowego [...] i po zapoznaniu się z aktami sprawy [...], stwierdził, że Skarżąca, składając w dniu [...] lutego 2012r. wniosek o ustanowienie biegłym sądowym oraz nadsyłając w dniu [...] kwietnia 2012r. informację, oświadczyła nieprawdę twierdząc, że nie toczy się przeciwko niej postępowanie karne. W związku z powyższym Skarżąca w chwili ustanowienia nie odpowiadała warunkom do pełnienia funkcji biegłego sądowego i stan ten nie uległ zmianie.

Prezes Sądu Okręgowego podkreślił, że biegłym nie może być osoba karana, takie bowiem wymogi stawia się osobie ubiegającej o ustanowienie biegłym sądowym, zaś stanowisko taki ma potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Fakt zaś uznania Skarżącej za winną popełnienia zarzuconego jej czynu, nawet wtedy gdy odstąpiono od wymierzenia kary oraz zatajenie ww. faktu w składanych oświadczeniach sprawiał, iż Skarżąca nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków w myśl § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie biegłych.

W odwołaniu Skarżąca wniosła o uchylenie powyższej decyzji Prezesa Sądu Okręgowego. Podniosła zarzuty merytoryczne wobec zasadności wniesienia wobec niej oskarżenia w sprawie o sygn. akt [...]. Podkreśliła także, iż nie miała obowiązku powiadamiać Prezesa Sądu Okręgowego o toczącym się wobec niej postępowaniu bowiem w wyroku, który przeciwko niej zapadł sąd odstąpił od wymierzenia kary. Orzeczenie to uprawomocniło się [...] kwietnia 2012r. Do wniosku o ustanowienie biegłym dołączyła zatem zgodne z rzeczywistością oświadczenia, że nie była dotąd karana oraz nie jest prowadzone przeciwko niej postępowanie karne (oświadczenie z dnia [...] kwietnia 2012r.). W ocenie Skarżącej okoliczność wydania wyroku karnego nie odebrała jej automatycznie prawa ubiegania się o ustanowienie biegłym sądowym. Podniosła, iż posiada wymagane kwalifikacje zawodowe.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] grudnia 2012r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] października 2012r.

Minister stwierdził, że biegły sądowy jest organem pomocniczym sądu w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych, a sporządzona przez niego opinia stanowi dowód w postępowaniu przed sądami oraz organami prowadzącymi postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych. Z tych względów od biegłego sądowego wymagane jest posiadanie nie tylko niekwestionowanej wiedzy i najwyższych kwalifikacji zawodowych, ale także zaufania publicznego, sumienności i bezstronności, a ponadto zaufania sądu do osoby biegłego, co razem składa się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego. Wizerunek ten potwierdza swoim autorytetem prezes sądu okręgowego, przy którym biegły jest ustanowiony. Zatem osoba biegłego nie może być dotknięta żadną skazą, która podważałaby zaufanie do niej. Powyższe stanowisko ma potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Według Ministra okolicznością bezsporną było, iż ubiegając się o ustanowienie biegłym sądowym Skarżąca nie powiadomiła Prezesa Sądu Okręgowego w [...] o wydaniu przeciwko niej wyroku Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia [...] grudnia 2011r. o sygn. akt [...], na mocy którego została uznana za winną popełnienia przestępstw z art. 157 § 2 K.k. oraz art. 190 § 1 K.k. w związku z art. 31 § 2 K.k. Z uwagi na znaczny stopień ograniczenia zdolności do rozpoznania znaczenia czynów i pokierowania swoim postępowaniem przez Skarżącą w chwili popełniania czynów Sąd przy zastosowaniu art. 60 § 7 K.k. odstąpił od wymierzenia kary. Wyrok ten jest prawomocny.

Minister podkreślił, że zarzuty o charakterze merytorycznym dotyczące przestępstw, które Skarżąca popełniła podnoszone przez nią mogły być rozpatrywane tylko przez sąd w toku postępowania karnego. Żaden bowiem organ administracji nie ma prawa ingerować w sferę orzeczniczą, w której sądy są niezawisłe. Z uwagi na to, w ocenie Ministra należało stwierdzić, że w zaszła ważna okoliczność polegająca na tym, że Skarżąca uznana na mocy prawomocnego wyroku za winną popełnienia przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu oraz przeciwko wolności, nie posiada rękojmi należytego pełnienia obowiązków biegłego sądowego.

Istotną okolicznością dodatkowo obciążającą Skarżącą jest zdaniem Ministra fakt, iż o prowadzeniu przeciw niej postępowania karnego w powyższej sprawie oraz wydaniu wyroku karnego nie powiadomiła Prezesa Sądu Okręgowego. Jakkolwiek obowiązek taki nie jest wprost wyrażony w przepisach prawa dotyczącego biegłych sądowych, to była to w ocenie organu na tyle ważna okoliczność, że jej zatajenie dodatkowo przemawia przeciwko Skarżącej i o utracie przez nią warunku rękojmi należytego pełnienia funkcji biegłego sądowego już w momencie ustanowienia biegłym sądowym.

Według Ministra podnoszone przez Skarżącą okoliczności przemawiające na jej korzyść, tj. brak zarzutów odnośnie sposobu pełnienia przez nią funkcji biegłego sądowego czy też posiadane odpowiednich kwalifikacji zawodowych nie oznaczają, że może nadal liczyć na zaufanie sądów oraz Prezesa Sądu Okręgowego. W ocenie organu również nadzwyczajne złagodzenie kary i odstąpienie od jej wymierzenia nie mają wpływu na powyższe.

W opinii Ministra brak karalności Skarżącej i data zakończonego prawomocnie postępowania karnego powodują, że złożone w późniejszym czasie przez Skarżącą oświadczenia w tym zakresie są zgodne z rzeczywistością. W jego ocenie Skarżąca miała również prawo składać wniosek o ustanowienie biegłym sądowym, powinna jednak była powiadomić Prezesa Sądu Okręgowego o prowadzeniu przeciwko niej postępowania karnego, a w późniejszym okresie także o wydaniu prawomocnego wyroku. Natomiast z tej przyczyny Prezes Sądu Okręgowego nie może zdaniem Ministra dłużej ręczyć swoim autorytetem za pełnioną przez nią funkcję biegłego sądowego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie powyższej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2012r.

Skarżąca podniosła, że ww. decyzja Ministra, w której odmówiono jej przymiotu rękojmi należytego pełnienia obowiązków biegłego sądowego, pomija interpretację istotnych przepisów prawa (art. 106 K.k.) oraz wybiórczo i błędnie dokonuje ustaleń faktycznych, przez co jest niesprawiedliwa i krzywdząca dla Skarżącej.

Skarżąca podniosła argumentację, w której polemizuje z ustaleniami zawartymi w przedmiotowym wyroku Sądu Rejonowego [...] w [...]. Podkreśliła, że jest niewinna popełnienia zarzucanych jej czynów oraz posiada rękojmię należytego pełnienia funkcji biegłego sądowego. Powołała się na okoliczność, iż Sąd odstąpił od wymierzenia kary, zatem powinna być traktowana tak jak osoba, co do której nastąpiło zatarcie skazania. Podkreśliła także, że posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe oraz że sądy pozytywnie oceniają jej działalność jako biegłego sądowego, co zostało pominięte w uzasadnieniu decyzji Ministra. Zapewniła o swej sumienności i bezstronności oraz nienagannej postawie etycznej.

W ocenie Skarżącej obowiązek powiadomienia Prezesa Sądu Okręgowego o toczącym się postępowaniu karnym nie wynika z żadnych przepisów prawnych, a fakt dotyczący sprzeniewierzania się przez nią temu obowiązkowi został usprawiedliwiony przez Prezesa Sądu Okręgowego . Ponadto Skarżąca zarzuciła, że w uzasadnieniu decyzji w sposób nieprawidłowy podano nazwę sądu okręgowego, przy którym pełni funkcję biegłego sądowego, a także datę decyzji na mocy, której została zwolniona z pełnienia tej funkcji.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwana dalej "p.p.s.a.").

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2012 r. - nie naruszają prawa.

Przedmiotowa decyzja Ministra Sprawiedliwości oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają zarówno przepisów prawa materialnego, w tym przede wszystkim § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie biegłych, jak również przepisów postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim art. 7, art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, w sposób mogący mieć jakikolwiek istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy.

Podstawę prawną kwestionowanych decyzji stanowiły przepisy § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 cyt. rozporządzenia.

Zgodnie z dyspozycją przepisu § 6 ust. 1 pkt 2 w/w rozporządzenia prezes zwalnia z funkcji biegłego, jeżeli biegły utracił warunki do pełnienia tej funkcji albo, gdy zostanie stwierdzone, że w chwili ustanowienia warunkom tym nie odpowiadał i nadal im nie odpowiada.

Natomiast przepis § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia stanowi, iż biegłym sądowym może być ustanowiona osoba, która daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego.

Należy wskazać, iż pojęcie "rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego" było wielokrotnie definiowane i określane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako całość cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego sądowego, składających się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego. Na wizerunek osoby zaufania publicznego składają się takie cechy charakteru, jak: szlachetność, prawość, sumienność i bezstronność łącznie (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.01.1993 r., sygn. akt II SA 390/92). Osoba biegłego sądowego nie może więc nasuwać jakichkolwiek podejrzeń, co do stronniczości, nierzetelności czy braku obiektywizmu. Nie może również być dotknięta żadną skazą, która podważałaby zaufanie do niej (tak m.in. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2000 r., sygn. akt II SA 115/00).

W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo przyjęły, iż skazanie biegłego prawomocnym wyrokiem sądu za popełnienie przestępstwa uprawnia do przyjęcia, że nie spełnia on podstawowego warunku do wykonywania tej funkcji - rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Nie może być bowiem obojętne dla oceny rękojmi należytego wykonywania obowiązków popełnienie z jego winy przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu oraz przeciwko wolności.

Pogląd ten znajduje w pełni uzasadnienie w wyroku NSA z dnia 25 października 1999 r., sygn. II SA 1680/99, zawierającym w uzasadnieniu tezę, iż sam fakt uznania winnym popełnienia przestępstwa był wystarczający do uznania, że skarżący w chwili obecnej nie spełnia warunku z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987 r. w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych.

Okolicznością dodatkowo obciążającą Skarżącą był fakt nie powiadomienia Prezesa Sądu Okręgowego w [...] o prowadzeniu przeciwko Skarżącej postępowania karnego oraz o wydaniu wyroku karnego. Zgodzić się należy z Ministrem, iż jakkolwiek – biorąc pod uwagę okoliczności tej sprawy - obowiązek taki nie był wprost wyrażony w przepisach prawa dotyczących biegłych sądowych, to jednak nie powiadomienie dodatkowo przemawiało za utratą przez Skarżącą warunku rękojmi należytego pełnienia funkcji biegłego sądowego.

Ustosunkowując się do zarzutu Skarżącej nie uwzględnienia w zaskarżonej decyzji faktu odstąpienia przez sąd karny od orzeczenia kary należy stwierdzić, że zarzut ten jest chybiony. W zaskarżonej decyzji przywołano ten fakt. Jednak okoliczność ta nie miała wpływu na wydane w sprawie decyzje.

Sąd zauważa ponadto, że okoliczność wydania wobec Skarżącej prawomocnego wyroku karnego nie miała wpływu na ocenę posiadanych przez Skarżącą kwalifikacji zawodowych. Podstawą prawną wydanych w tej sprawie rozstrzygnięć był § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie biegłych, a nie pkt 3 tego przepisu, który odnosi się do kwalifikacji biegłego.

W opinii Sądu, poczynione przez organ zarówno I, jak i II instancji, ustalenia wynikają z zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez te organy ocena tego materiału w kontekście zastosowanych przepisów rozporządzenia nie budzi zastrzeżeń.

Należy zgodzić się z oceną wyrażoną przez organy obu instancji i uznać, że z całą pewnością od kandydata na biegłego wymagać należy nieskazitelnej postawy. W ocenie Sądu bezspornym jest, iż Skarżąca – biorąc pod uwagę wydanie wobec niej wyroku karnego oraz nie powiadomienie Prezesa Sądu Okręgowego o ważnych okolicznościach - nie daje gwarancji należytego sprawowania funkcji biegłego, jako osoby zaufania publicznego.

Zdaniem Sądu organy wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a.) oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Ponadto Minister Sprawiedliwości, a wcześniej Prezes Sądu Okręgowego w [...], nie dopuścili się - w ocenie Sądu - obrazy zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), albowiem rozstrzygnięcia oparto na prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym, a także na wyjaśnieniach złożonych w toku postępowania przez Skarżącą, dokonując jego wszechstronnej oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego oraz dokonując oceny dowodów dla toczącej się sprawy. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach, organy obu instancji uzasadniły w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

Tym samym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie o zwolnieniu Skarżącej z funkcji biegłego sądowego, podjęte zostały zgodnie z obowiązującym prawem.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a.