IV SA/Wa 2007/09 - Wyrok

Data orzeczenia	2010-03-10	
Data wpływu	2009-12-07	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Alina Balicka
Jakub Linkowski
Wanda Zielińska-Baran /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6136 Ochrona przyrody	
Hasła tematyczne	Ochrona przyrody	
Sygn. powiązane	II OSK 1462/10	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269; art. 1 § 1 i § 2; Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Dz.U. 2004 nr 92 poz 880; art. 2 ust. 1 pkt 9, art. 2 ust. 2 pkt 5, art. 4 ust. 1, art. 88 ust. 1 pkt 2, art. 83 ust. 1 i ust. 2; Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071; art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 15; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270; art. 151;  Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2010 r. sprawy ze skargi Szkoły G. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie kary za usunięcie drzew bez zezwolenia - oddala skargę -	
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Szkoły G., utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] lutego 2009r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w wysokości [...] zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia [...] drzew, w tym [...] szt. brzozy brodawkowatej, [...] szt. topoli osika, [...] szt. wierzby, z działek: nr ew. [...] położonej we wsi K., nr ew. [...] położonej w P., nr ew. [...] położonej w Osiedlu K. i przyległych do Al. [...], gmina M..

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w myśl art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody ( Dz. U. Nr 92, poz. 880 ze zm.) wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez zezwolenia. Kolegium podało, iż z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że Szkoła G. jest właścicielem ww. działek, na których na przełomie roku 2007 i 2008 roku wycięto, wyrwano z korzeniami i zdewastowano kilkadziesiąt drzew w celu przywrócenia terenom ich pierwotnej funkcji rolniczej. Zostały przeprowadzone dwukrotnie oględziny, przy czym pierwsze z udziałem upoważnionych pracowników do reprezentowania S. odbyły się w dniu [...] października 2008 r., podczas których stwierdzono usunięcie drzew z trzech działek o nr ewidencyjnych: [...] - położonej we wsi K., [...] - położonej w P., [...] - położonej w osiedlu K. i przyległych do Al. [...], gmina M.. Następne - drugie oględziny -ze względu na kwestionowanie przez przedstawicieli Uczelni sposobu dokonywania pomiarów obwodów i średnic usuniętych drzew, odbyły się w dniu [...] grudnia 2008 r. również z udziałem biegłego - W. W., które doprowadziły do ustalenia, że [...] drzewa usunięto z działki nr ew. [...] oraz [...] drzew z działki nr ew. [...], na które składały się brzozy, topole i wierzby. Przedstawiciele S. nie wnieśli uwag co do przeprowadzonych pomiarów i określenia wieku drzewu. Protokoły z przeprowadzonych oględzin, jak stwierdził organ odwoławczy, zostały sporządzone zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r.

w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień, albo drzew lub krzewów. Biegły w swojej opinii z dnia [...] grudnia 2008 r. wskazał, że w toku oględzin dokonano pomiarów jedynie dostępnych drzew, co do których nie było wątpliwości, iż ich wiek przekraczał 5 lat. Ocena drzew została dokonana na podstawie ogólnej wiedzy dendrologicznej, doświadczenia i znajomości rodzaju drzew z gatunków, które zostały zniszczone i nie rokowały przeżycia. Pomiaru obwodu drzew dokonano w odległości 130 cm od szyi korzeniowej ( obwód pierścienicy drzewa ), przy czym do pomiaru przyjęto drzewa posiadające systemy korzeniowe i odcinek dnia w całości dłuższy niż 130 cm.

Kolegium podkreśliło, iż wbrew twierdzeniom strony, organ pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że Szkoła G. jest podmiotem, który doprowadził do zniszczenia drzew i ponosi odpowiedzialność administracyjną. Obowiązek uzyskania zezwolenia spoczywa na posiadaczu nieruchomości, z której maja być usunięte drzewa. Zazwyczaj będzie nim właściciel, który zarazem jest posiadaczem nieruchomości. Do przyjęcia odpowiedzialności za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia wystarczające jest wykazanie związku przyczynowego pomiędzy działaniem określonego podmiotu, a zniszczeniem drzew. Zlecenie osobie trzeciej wycięcia drzew nie zwalnia go od odpowiedzialności. Uczelnia w trakcie prowadzonego postępowania nie kwestionowała przed organem pierwszej instancji ustaleń odnośnie podmiotu odpowiedzialnego za wycięcie drzew. Dyrektor techniczny S. po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania, w piśmie z dnia [...] lutego 2008r. wyjaśnił, że na ww. terenach wyrosły samosiejki, które zamierzają usunąć i wykorzystać do nasadzeń na terenie Uczelni. Powyższe tereny rolnicze są niezbędne do zapewnienia pasz do produkcji rolniczej dla Rolniczych Zakładów Doświadczalnych.

Kolegium podkreśliło, że fakt, iż usunięte drzewa rosły na gruncie zakwalifikowanym w rejestrze gruntów jako grunty rolne, nie oznacza, że rygory dotyczące ograniczeń w swobodnym dysponowaniu drzewami, o których mowa w ustawie o ochronie przyrody, nie znajdują w tym przypadku zastosowania. Zatem, organ pierwszej instancji miał pełne podstawy prawne do wymierzenia kary za usunięcie drzew z naruszeniem art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody.

Kolegium stwierdziło, że wbrew zarzutom odwołania, Wójt Gminy M. z zachowaniem zasady określonej w art. 7 i 77 § 1 kpa przeprowadził postępowanie

wyjaśniające podejmując wszelkie kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Z zebranych w sprawie akt wynika, że stosownie do art. 75 § 1 i art. 84 § 1 kpa przeprowadzono dowody, mające służyć ustaleniu stanu faktycznego sprawy. W tym też celu organ pierwszej instancji zwrócił się do biegłego o wydanie opinii, gdyż wymagane były wiadomości specjalne. Nieuprawniony jest też zarzut naruszenia art. 10 § 1 kpa, bowiem S. zostało powiadomione pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji i przedstawiciel Szkoły z uprawnienia tego skorzystał.

W odniesieniu do kwestii spornej dotyczącej ustalenia wieku usuniętych drzew Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 83 ust. 6 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody, zezwolenia nie wydaje się w stosunku do drzew, których wiek nie przekracza 5 lat. Organ stwierdził, że analiza materiału dowodowego daje podstawy do przyjęcia, że została udowodniona okoliczność dotycząca wieku usuniętych drzew, pomimo że w okresie od [...] września do [...] października 2008 roku wiele pozostałości po wyciętych drzewach zostało usuniętych z terenu przedmiotowych nieruchomości. Z pisma Zastępcy Komendanta Komisariatu Policji z dnia [...] października 2008 r. wynika, że pracownicy firmy T. oświadczyli, że wywózki konarów i gałęzi pozostałych po wcześniejszym wycięciu drzew prowadzą na rzecz S. w W..

Organ odwoławczy podkreślił, że jego oceny nie zmieniała dołączona do odwołania "Ekspertyza: zależności pomiędzy wiekiem a obwodem drzew na wysokości 1,3 m na terenie działek o nr [...], [...] i [...] w gminie M.", autorstwa dr. inż. R. T. i dr. inż. K. M. z dnia [...] lutego 2009 r. We wnioskach końcowych tej ekspertyzy nie stwierdzono " istotnej zależności pomiędzy grubością drzew na wysokości 1,3 m, a ich wiekiem; zmienność grubości drzew wynika w większym stopniu z lokalnych warunków wzrostu i cech osobniczych niż wieku". Uznano zatem, że " na podstawie przeprowadzonej analizy regresji i korelacji nie jest możliwe jednoznaczne wskazanie obwodu na wysokości 1,3 m od ziemi, przy którym drzewo przekroczyło określony wiek ( np.5 lat). Biegły powołany przez organ pierwszej instancji w piśmie z dnia [...] lutego 2009 r. zaznaczył, że nie jest prawdą, że jedyną metodą określenia wieku drzewa jest liczenie przyrostów rocznych, gdyż niekiedy drzewo ze względu na warunki termiczne w danym obszarze ( przymrozki) może wykształcić dwa tzw. przyrosty roczne ( słoje). Biegły podniósł, iż dość dokładnym sposobem określenia wieku

drzew jest informacja o tym kiedy drzewa wyrosły, jak również obserwacja otoczenia. Kolegium stwierdziło, że podziela stanowisko biegłego, że dla rozpatrzenia tej sprawy nie ma konieczności określenia faktycznego wieku drzew, a jedynie ustalenie granicznego wieku minimalnego drzewa - 5 lat. Biegły oświadczył, że pomiarów dokonano tylko dostępnych drzew, co do których nie było wątpliwości, że przekroczyły wiek 5 lat.

W konstatacji Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja została wydana prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w tym art. 83 ust. 1, art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody oraz § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew oraz załącznikiem do tego rozporządzenia.

Skargę na powyższą decyzję wniosła Szkoła G. w W., podnosząc zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 oraz art. 83 ust. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody poprzez niewłaściwą wykładnię, naruszenia art. 7 i 77 kpa poprzez: - brak odniesienia się do zarzutów odnośnie konieczności doręczenia dołączenia do decyzji załącznika graficznego oraz operatu geodezyjnego dla obszaru objętego zakresem decyzji; - błędnego przyjęcia, iż działania biegłego polegające na ocenie wieku drzew podlegających pomiarowi wyłącznie w oparciu o ogólną wiedzę dendrologiczną były prawidłowe; - braku odniesienia się do zarzutu w przedmiocie użycia przez biegłego dokonującego oględzin metod pomiarowych nie posiadających legalizacji; - bezpodstawne przyjęcie, że organ pierwszej instancji ustalił podmiot odpowiedzialny za usunięcie drzew; - braku odniesienia się do zarzutu nieczytelnego sporządzenia protokołu z oględzin, a także jego nieprawidłowości; - brak odniesienia się do zarzutu nieudostępnienia stronie przez organ pierwszej instancji kserokopii protokołów oględzin; - brak odniesienia się do zarzutu braku w uzasadnieniu decyzji jego istotnych elementów. Ponadto zarzucono naruszenie: art. 107 § 1 i 2 kpa poprzez brak w uzasadnieniu jego istotnych elementów i art. 138 § 2 kpa poprzez jego niezastosowanie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując pogląd przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny kontroluje m.in. akty administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w dacie wydania zaskarżonego aktu administracyjnego.

Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Na wstępie należy wskazać, że ochrona przyrody, w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody ( Dz. U. Nr 92, poz. 880 ze zm.), zwanej dalej ustawą, polega na zachowaniu, zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody w tym zadrzewień (art. 2 ust. 1 pkt 9). Celem ochrony przyrody jest między innymi ochrona zadrzewień (art. 2 ust. 2 pkt 5). Dbałość o ochronę przyrody jest obowiązkiem organów administracji publicznej, osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych oraz osób fizycznych (art. 4 ust. 1). Konsekwencję niniejszej regulacji ogólnej stanowią przyjęte w Rozdziale 4 ustawy zasady ochrony terenów zieleni i zadrzewień ( wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2008r., sygn. akt II OSK 1970/06).

Podstawowa zasada ochrony zadrzewień została ujęta w art. 83 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia właściwego wójta, burmistrza albo prezydenta. Wyjątki od tej zasady zostały określone w ust. 6 art. 83, zawierającym zamknięty katalog drzew lub krzewów, których usunięcie nie wymaga uprzedniego uzyskania zezwolenia. W tym katalogu zostały ujęte drzewa, których wiek nie przekracza 5 lat.

Wbrew zarzutom skargi, zgromadzony w sprawie materiał dowody wskazuje, że kara administracyjna za usunięcie drzew bez zezwolenia obejmuje tylko drzewa, których wiek przekraczał 5 lat. Stan faktyczny sprawy ustalony został przez organ pierwszej instancji z zachowaniem czynnego udziału strony w postępowaniu. Strona skarżąca czynnie uczestniczyła w oględzinach miejsc wycinki drzew przeprowadzonych przy udziale powołanego biegłego dendrologa, jak również przy czynnościach mających na celu ustalenie wieku i dokonanie pomiarów usuniętych drzew. Jak wynika z protokołu z dnia [...] grudnia 2008 r. sporządzonego z przeprowadzonej wizji na działkach ew. nr: [...], [...] i [...], jej przedstawiciele nie wnosili żadnych uwag w toku dokonywanych czynności, jak również co do

poszczególnych pomiarów [...] szt. drzew w nim wymienionych. Biegły W. W. w opinii z dnia [...] grudnia 2008 r. sporządzonej w oparciu o ustalenia dokonane w tracie oględzin miejsc bezprawnego usunięcia drzew wskazał, iż do pomiarów przyjęto tylko te wyłącznie drzewa, odnośnie których nie było wątpliwości, że ich wiek przekracza 5 lat, posiadały systemy korzeniowe i odcinek pnia w całości, dłuższy niż 130 cm. Pomiarów dokonano w odległości 130 cm od szyjki korzeniowej. Oceny drzew pod względem ich wieku, jak stwierdził biegły, dokonał na podstawie ogólnej wiedzy dendrologicznej, doświadczenia i znajomości rozwoju drzew z gatunków, które zostały zniszczone i nie rokowały przeżycia.

Podzielić należy stanowisko, że przedłożona przez stronę skarżącą "Ekspertyza: Zależność pomiędzy wiekiem a obwodem drzew na wysokości 1,3 m na Tereni działek o nr. [...],[...] i [...] w gminie M." wykonana w dniu [...] lutego 2009 r. przez dr. inż. R. T. i dr. inż. K. M. nie mogła mieć wpływu na wynik niekwestionowanych przez skarżącą ustaleń faktycznych dokonanych w dniu [...] grudnia 2008 r. Wymaga podkreślenia, iż powyższa ekspertyza została sporządzona po upływie ponad roku, a więc po znacznym upływie czasu od oględzin w dniu [...] grudnia 2008r. miejsc wycinki drzew i samych drzew. W tej sytuacji w ocenie Sądu ekspertyzę należało uznać za opracowanie o charakterze naukowym, zawierające rozważania w kwestii wpływu warunków lokalnych na grubość drzew, a nie za opinię specjalistyczną mogącą mieć wpływ na ustalenia istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną - art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy. Z przepisu art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy jednoznacznie wynika obowiązek nałożenia kary administracyjnej w przypadku usunięcia drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Usunięcie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia skutkuje obligatoryjnym wymierzeniem kary administracyjnej, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 ze zm.), niezależnie od przyczyn samowolnego działania. Ustawa nie dopuszcza bowiem możliwości żadnego samowolnego działania posiadacza nieruchomości. Usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia jest deliktem administracyjnym, którego popełnienie zagrożone jest sankcją w postaci kary administracyjnej

W orzecznictwie przyjmuje się, że podmiotem odpowiedzialnym za usunięcie drzew bez zezwolenia jest posiadacz nieruchomości, na którym spoczywa obowiązek uzyskania zezwolenia, o czym stanowi art. 83 ust.1. Zazwyczaj będzie nim właściciel nieruchomości, który jest zarazem posiadaczem samoistnym.

Wbrew zarzutom podniesionym w skardze organy administracyjne prawidłowo przyjęły, że strona skarżąca jest odpowiedzialna za usunięcie drzew bez zezwolenia, gdyż jako właściciel działek [...], [...] i [...], miała prawo i obowiązek wystąpić o zezwolenie. Nie ma przy tym znaczenia, że posiadacz nie wyciął drzew osobiście. W świetle stanowiska doktryny do przyjęcia odpowiedzialności za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia wystarcza samo wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu, a zniszczeniem drzew lub krzewów, (por. Krzysztof Gruszecki, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, Zakamycze 2005, s.366) W literaturze przyjmuje się konstrukcję tzw. kanalizacji odpowiedzialności w osobie władającego nieruchomością i tylko eksces ze strony sprawcy zniszczenia zwalnia posiadacza z odpowiedzialności (por. Wojciech Radecki, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, Difin, Warszawa 2006, s.264). W związku z tym inny tok rozumowania nie miały sensu, bo nie można na nikogo nakładać kary za wycięcie drzewa bez zezwolenia, skoro z góry wiadomo, że takiego zezwolenia nigdy nie otrzyma, gdyż nie jest właścicielem ani posiadaczem nieruchomości, na której rosną drzewa. W orzecznictwie podkreśla, iż tylko wykazanie przez posiadacza nieruchomości, iż nie wiedział on o usunięciu drzewa przez osobę trzecią i nie mógł temu zapobiec zwalnia go z odpowiedzialności. Natomiast wyraźne zlecenie przez posiadacza nieruchomości osobie trzeciej wycięcia drzewa nie zwalnia go z odpowiedzialności, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, bowiem na zlecenie strony skarżącej wycinki drzew dokonali pracownicy firmy T..

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, organy administracyjne dokładnie i wnikliwie przeprowadziły postępowanie dowodowe, ustalając, że wyłącznie odpowiedzialną za usunięcie [...] szt. drzew jest Szkoła G.. Zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego nie mogły również odnieść zamierzonego skutku, bowiem w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja odpowiada warunkom wynikającym z art. 107 § 3 kpa. Rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest zgodne z art. 138 § 1 pkt 1 kpa i zostało wydane z poszanowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania, o której mowa w art. 15 kpa.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.