Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Bielska-Białej o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Bielska-Białej a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W.N. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego postanawia wskazać Prezydenta Miasta Bielska-Białej jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 23 kwietnia 2026 r. Prezydent Miasta Bielska-Białej zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W.N. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, leków i okularów przez wskazanie Prezydenta Miasta Krakowa jako organu właściwego do rozpatrzenia sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zmieniła się sytuacja zainteresowanego, tj. zmienił miejsce pobytu z placówki dla osób bezdomnych na mieszkanie w Krakowie – [...], w którym miał przebywać jedynie w okresie zimowym, lecz przebywa nadal (od sierpnia 2025 r.). Obecnie zainteresowany nie jest osobą bezdomną. Mimo lakonicznych oświadczeń i zebranego dodatkowo materiału dowodowego, można niezaprzeczalnie stwierdzić, że zamieszkuje na terenie Krakowa, gdzie zaspokaja wszystkie swoje sprawy życiowe i od stycznia 2025 r. wiąże swoją przyszłość z tym miastem, oczekując na przydzielony lokal z zasobów miasta. Organem właściwym winien być Prezydent Miasta Krakowa (k. 2-3v. akt sądowych).

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Krakowa wniósł o wskazanie, że organem właściwym do rozpoznania wniosku W.N. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, leków i okularów jest Prezydent Miasta Bielska-Białej. W uzasadnieniu podniesiono, że W.N. nadal jest osobą bezdomną. Z wywiadu środowiskowego z 28.1.2026 r. wynika, że przebywał u kolegi w jego lokalu socjalnym. Nie posiadał jednak kluczy do mieszkania, w którym mógł przebywać wyłącznie w porze nocnej. Zainteresowany opuścił mieszkanie znajomego na początku kwietnia 2026 r., a od 1.6.2026 r. przebywa w Przytulisku dla Bezdomnych Mężczyzn prowadzonym przez [...] przy ul. [...] w Krakowie (k. 35-39, 47-51 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.

Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały.

Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa).

Istota niniejszego sporu sprowadza się do kwestii ustalenia, czy zainteresowany jest osobą w kryzysie bezdomności, czy też ma obecnie miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071, dalej kc). W myśl art. 25 kc, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zgodnie z art. 6 pkt 8 a contrario ups, aby brak było podstaw do uznania danej osoby za osobę bezdomną, musi ona zamieszkiwać - a więc przebywać z zamiarem stałego pobytu - w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów uopk. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 uopk, przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.

Zainteresowany jest osobą w kryzysie bezdomności. Z oświadczenia zainteresowanego z 3.6.2026 r. wynika, że aktualnie (od 1.6.2026 r.) przebywa on w Przytulisku dla Bezdomnych Mężczyzn prowadzonym przez [...] przy ul. [...] w Krakowie. Placówki tej nie sposób uznać za miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów uopk. Jest ona przeznaczona do krótkotrwałego pobytu, nie zaś do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Brak także podstaw, aby wiązać przebywanie w schronisku dla osób bezdomnych z zamiarem stałego w nim pobytu. Bez znaczenia jest przy tym skoncentrowanie bieżących spraw życiowych przez zainteresowanego na terenie Krakowa, skoro placówka, w której przebywa zainteresowany, nie kwalifikuje się jako lokal mieszkalny w rozumieniu przepisów uopk. Tym samym, argumentacja wnioskodawcy odnośnie do przebywania zainteresowanego w mieszkaniu znajomego znajdującym się pod adresem [...] [lub [...] - w aktach sprawy funkcjonuje rozbieżność co do tego numeru] jest nieaktualna. Niemniej, nawet gdyby nadal przebywał on w tym mieszkaniu na dotychczasowych warunkach, uznać by należało, że jego sytuacja mieszkaniowa nie uległa zmianie. Jak wskazał już na to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 26.11.2020 r. I OW 205/20, wydanym w sporze odnoszącym się do sprawy tego samego zainteresowanego, za lokal mieszkalny nie może też być uznany lokal, do którego zainteresowany nie ma kluczy, w którym czasem przybywa grzecznościowo, głównie w formie noclegu (postanowienie z 26.11.2020 r. I OW 205/20, cbosa). Uzupełniająco dodać trzeba, że nawet jeżeli sam lokal spełniał przesłanki do uznania go za lokal mieszkalny, o tyle nie spełniał ich w stosunku do zainteresowanego. Niezależnie od kwalifikacji lokalu mieszkalnego, badaniu podlega także zamiar zainteresowanego stałego pobytu w tym lokalu. Brak kluczy, możliwość przebywania w nim głównie w porze nocnej, sezonowo i na zasadach grzecznościowych sprawiają, że nie sposób byłoby przypisać zainteresowanemu zamiaru stałego pobytu w tym lokalu. W tej sprawie istotne jest jednak, że aktualnie zainteresowany przebywa w Przytulisku dla Bezdomnych Mężczyzn prowadzonym przez [...] przy ul. [...] w Krakowie, a adres ostatniego zameldowania zainteresowanego na pobyt stały to: ul. [...] w Bielsku-Białej. Zainteresowany był zameldowany pod tym adresem do 15.11.2000 r. Obecnie nie ma on zatem miejsca zamieszkania ani miejsca zameldowania na pobyt stały. Dlatego uznać go należy za osobę w kryzysie bezdomności. Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, leków i okularów jest Prezydent Miasta Bielska-Białej.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji.