Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 29 lipca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Piotr Ławrynowicz Asesor WSA Jacek Rejman (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 lipca 2026 roku sprawy ze skargi Fundacji na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowalnego dla Miasta [...] w przedmiocie usunięcia nieprawidłowości budowlanych I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowalnego dla Miasta [...] do wydania rozstrzygnięcia w sprawie znak [...]; II. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie opisanej w pkt I; III. stwierdza, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; IV. zasądza od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowalnego dla Miasta [...] na rzecz Fundacji kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Fundacja (dalej również: Fundacja; skarżąca) wniosła w dniu 5 marca 2026 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta [...] (dalej również: PINB; organ) w sprawie wydania postanowienia, o którym mowa z art. 31 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji, o której mowa w art. 66 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, oraz dopuszczeniu Fundacji do tego postępowania na prawach strony lub o odmowie wszczęcia tego postępowania.

Fundacja wyjaśniła, że ponaglenie w tej sprawie wniosła do Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w dniu 18 lutego 2026 r.

W uzasadnieniu Fundacja wyjaśniła że w dniu 22 grudnia 2025 r. złożyła na podstawie art. 31 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego [ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz.U. z 2025 r., poz. 1691] - dalej: k.p.a. wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 66 ust. 1 ustawy [z dnia 7 lipca 1994 r.] Prawo budowlane [Dz.U. z 2026 r., poz. 524 ze zm.] - dalej: p.b., nakazującej usunięcie nieprawidłowości w zaprojektowaniu, wykonaniu i użytkowaniu balustrad [...] wykonanych ze szklanych elementów, zatem stanowiących zagrożenie dla przelatujących ptaków, a także o dopuszczenie Fundacji do udziału w postępowaniu na prawach strony.

Fundacja wskazała także na to, że art. 31 § 1 k.p.a. przyznaje jej prawo do wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania oraz dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Natomiast art. 31 § 2 k.p.a. nakazuje organowi administracji publicznej rozpatrzenie wniosku w drodze postanowienia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu.

Według skarżącej, w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do wszczęcia postępowania, bowiem podstawą wydania decyzji na podstawie art. 66 ust. 1 p.b. może być stan zagrożenia środowiska.

Przy tak przedstawionym stanowisku, Fundacja domagała się wyznaczenia organowi terminu załatwienia sprawy oraz zasądzenia na jej rzecz "zwrotu wpisu sądowego".

W odpowiedzi na skargę, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta [...] wniósł o jej oddalenie. PINB wyjaśnił, że w dniu 17 lutego 2026 r. udzielił Fundacji odpowiedzi, wskazując, że inspektorzy nadzoru budowlanego zgodnie z art. 59a ust. 1 p.b. przeprowadzili obowiązkową kontrolę budowy obiektów mostowych ([...]) w zakresie jej zgodności z ustaleniami i warunkami określonymi w decyzji o pozwoleniu na budowę oraz z projektem budowlanym. Balustrady na [...] zostały zaprojektowane jako konstrukcja stalowa - elementy pionowe wraz z pochwytem, wypełnione szkłem. Zatwierdzony projekt budowlany nie przewidywał oznakowań na szkle. W trakcie kontroli obowiązkowej stwierdzono zgodność zrealizowania wypełnienia balustrad z zatwierdzonym projektem budowlanym. Ponadto z analizy akt sprawy dotyczących uzyskania decyzji pozwolenia na użytkowanie tej inwestycji nie wynika, aby balustrady zagrażały życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie kierownika budowy, potwierdzające, że "obiekt budowlany został wykonany zgodnie z projektem budowlanym, warunkami pozwolenia na budowę, obowiązującymi przepisami i normami".

Organ wskazał również na to, że decyzja udzielająca pozwolenia na budowę dróg pieszo-rowerowych wraz z obiektami mostowymi (kładkami pieszo-rowerowymi), budową chodników, pochylni, schodów terenowych, przebudową skrzyżowania ul. [...] i ul. [...], przebudową drogi pieszo-rowerowej ([...]) oraz budową towarzyszącej infrastruktury technicznej w tym sieci oświetleniowej, teletechnicznej, monitoringu miejskiego, kanalizacji deszczowej wraz z przebudową kolidującej infrastruktury w ramach zadania "Budowa kładki pieszo-rowerowej nad rzeką [...] oraz [...] pomiędzy [...], [...] oraz [...] w [...]" została wydana przez Prezydenta Miasta [...] w dniu 9 listopada 2020 r., a powołane przez Fundację zarządzenie nr [...] w sprawie standardów ochrony ptaków i nietoperzy w miejskiej przestrzeni architektonicznej w planowaniu i realizacji prac budowlanych, w tym remontowych i termomodernizacyjnych oraz odtwarzania ich siedlisk, zostało podpisane przez Prezydenta Miasta [...] i weszło w życie dopiero w dniu 11 lutego 2021 r., czyli po wydaniu decyzji o pozwoleniu na budowę dla tej inwestycji.

PINB wyjaśnił ponadto, że w dniu 16 marca 2026 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zgodności balustrad [...] z przepisami prawa budowlanego, a postanowieniem z dnia 17 marca 2026 r. nr [...], na podstawie art. 31 § 2 w związku z art. 123 k.p.a. dopuścił Fundację "[...]" z siedzibą w P. do udziału na prawach strony w tym postępowaniu. Organ przedstawił także dalsze okoliczności związane ze sprawą, jak m.in. wpłynięcie wniosku Stowarzyszenia "[...]" o dopuszczenie do udziału w tym postępowaniu.

W piśmie procesowym z dnia 30 kwietnia 2026 r. Fundacja uzupełniła i podtrzymała skargę "na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie usunięcia nieprawidłowości budowlanych". Skarżąca wyjaśniła, że ponaglenie w trybie zgodnym z art. 37 k.p.a. zostało wniesione w dniu 18 lutego 2026 r., a Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uznał je za zasadne i wyznaczył termin załatwienia sprawy, zaś skarga do tutejszego Sądu została wniesiona w dniu 5 marca 2026 r. Poinformowała, że w dniu 29 maja 2026 r. [powinno być raczej: 28 maja 2026 r. – uw. wł. Sądu] PINB wydał decyzję w sprawie o znaku [...] umarzającą z urzędu w całości postępowanie administracyjne w sprawie zgodności balustrad [...] w [...] z przepisami prawa budowlanego, co formalnie zakończyło postępowanie przed tym organem; decyzja ta nie jest ostateczna, a odwołanie zostało wniesione w dniu 23 czerwca 2026 r.

Podtrzymując skargę w zakresie żądania "stwierdzenia, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania oraz bezczynności do dnia wydania wyżej wymienionego postanowienia" oraz "stwierdzenia, że przewlekłość ta oraz bezczynność miały charakter rażącego naruszenia prawa", jak też "zasadzenia od organu zwrotu wpisu sądowego", Fundacja wniosła również o "zobowiązanie organu na podstawie art. 155 § 1 p.p.s.a. do wyjaśnienia przyczyn, dla których postępowanie wyjaśniające było prowadzone w sposób przewlekły, ze szczególnym uwzględnieniem przyczyn wielomiesięcznego zaniechania przez organ zbadania oraz wyjaśnienia uwarunkowań przyrodniczych (środowiskowych) planowanej decyzji, do czego PINB jest zobowiązany na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego".

Według skarżącej zwłoka organu w tym konkretnym, przyrodniczym aspekcie wynikała nie ze skomplikowanego charakteru sprawy, lecz unikania przez PINB realizacji jego ustawowych obowiązków kontrolnych z zakresu ochrony środowiska naturalnego, jakie nakłada na niego Prawo budowlane.

Okoliczności podniesione w piśmie Fundacji co do wydania przez PINB decyzji nr [...] z dnia 28 maja 2026 r. znak [...], umarzającej z urzędu w całości postępowanie administracyjne w sprawie zgodności balustrad [...] w [...] z przepisami prawa budowlanego, jak też co do wniesienia odwołania zostały potwierdzone przez organ w toku postępowania sądowego poprzez nadesłanie dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych po przekazaniu skargi z aktami sprawy do tutejszego Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej: p.p.s.a.

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4, tj. mających za przedmiot m.in. decyzje administracyjne (pkt 1) oraz inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (pkt 4), w tym przybierające postać tzw. czynności materialno-technicznych.

Stosownie do treści art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Zgodnie zaś z art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).

Wniesienie ponaglenia wywiera skutek wyczerpania przez stronę przysługujących jej środków zaskarżenia (art. 52 § 1 p.p.s.a.), a tym samym umożliwia skuteczne wniesienie skargi na bezczynność czy też przewlekłość organu pozostającego w zwłoce i niepodejmującego w ustawowym terminie aktów wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. Skarżąca Fundacja w piśmie z dnia 18 lutego 2026 r. wniosła ponaglenie do [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (jako organu wyższego stopnia), czym też spełniła formalny warunek wniesienia skargi na bezczynność organu.

Przechodząc natomiast do wyjaśniania powodów uwzględnienia niniejszej skargi, wyjaśnienia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie Fundacja upatruje bezczynność PINB – a według uzupełnienia skargi także przewlekłe prowadzenie postępowania – przede wszystkim w niepodjęciu na jej wniosek działań w celu wszczęcia postępowania na podstawie art. 66 ust. 1 p.b. Innymi słowy, zarzuca brak rozstrzygnięcia w zakresie wszczęcia albo odmowy wszczęcia postępowania, jak też w konsekwencji załatwienia sprawy dotyczącej postępowania, o którym mowa w art. 66 p.b. W dniu 22 grudnia 2025 r. Fundacja zwróciła się bowiem do PINB, powołując się na treść art. 31 § 1 k.p.a., o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie nieprawidłowości w zaprojektowaniu, wykonaniu i użytkowaniu balustrad [...] w [...].

Analizując zakres żądania skargi, Sąd ocenił, czy w niniejszej sprawie stan faktyczny kwalifikuje się jako przewlekłość w prowadzeniu postępowania, czy też organ pozostawał w stanie bezczynności. Z bezczynnością organu mamy bowiem do czynienia gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Za bezczynność organu administracji publicznej należy zatem uznać taki stan postępowania, w którym organ administracji publicznej prowadzący postępowanie narusza obowiązujący w tym postępowaniu termin załatwienia sprawy administracyjnej albo termin ustalony zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Stwierdzenie bezczynności organu administracji publicznej może nastąpić po bezspornym ustaleniu, że organ ten nie załatwił sprawy w terminie. Przyczyny, z powodu których nastąpiło przekroczenie terminu załatwienia sprawy, są nieistotne dla stwierdzenia bezczynności organu. Nie ma zatem znaczenia, czy organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale nie załatwił sprawy w terminie. Przyczyny przekroczenia terminu załatwienia sprawy mogą mieć natomiast znaczenie przy ocenie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Przewlekłość oznacza taki stan postępowania administracyjnego, w którym organ prowadzi postępowanie dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. W przeciwieństwie do bezczynności organu, która jest stwierdzana na podstawie kryterium obiektywnego i sprawdzalnego, jakim jest termin załatwienia sprawy, przewlekłość postępowania stwierdza się według kryterium ocennego. Właściwy organ jest obowiązany ocenić, czy organ administracji publicznej prowadzi postępowanie w czasie niezbędnym do załatwienia sprawy. Należy przy tym podkreślić, że ze względu na obowiązujące w postępowaniu administracyjnym terminy załatwiania spraw administracyjnych (kodeksowe i określone w przepisach szczególnych) przewlekłości postępowania nie należy utożsamiać z niezałatwieniem sprawy w terminie, to bowiem wyczerpuje znamiona bezczynności. Jeżeli zatem organ administracji publicznej naruszy obowiązujący w danym postępowaniu termin załatwienia sprawy, to w takim przypadku będzie to bezczynność, nawet gdyby przyczyną przekroczenia terminu było opieszałe prowadzenie postępowania administracyjnego. Bezczynność konsumuje zatem stan przewlekłości (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2026, art. 37, uwaga 8.).

Mając na uwadze stwierdzony stan faktyczny, Sąd uznał, że w tej sprawie organ dopuścił się bezczynności w załatwieniu sprawy. W związku z tym zakres kontroli sądu w sprawach na bezczynność organu w załatwieniu sprawy sprowadza się do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze wydania określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego bądź podjęcia czynności materialno-technicznej oraz, czy wydanie określonego aktu prawnego nastąpiło w ustawowo określonym terminie.

Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W orzecznictwie wskazuje się, że bezczynność w załatwieniu sprawy w trybie przepisów ogólnego postępowania administracyjnego wystąpi, gdy w sprawie indywidualnej rozstrzyganej w formie decyzji administracyjnej, organ administracji publicznej w ustawowym terminie nie podejmie decyzji administracyjnej, przy czym ustawowy termin liczy się od dnia wszczęcia postępowania w sprawie. Przesłanką skuteczności żądania wszczęcia postępowania jest oparcie danego rodzaju postępowania na zasadzie skargowości. O tym, czy postępowanie zostanie uruchomione na zasadzie skargowości czy oficjalności decydują przepisy prawa materialnego. W razie gdy norma prawa materialnego expressis verbis ustanawia zasadę oficjalności - wszczęcie postępowania z urzędu, jednostka nie może skutecznie domagać się wszczęcia postępowania, a w następstwie zarzucać bezczynności organu (patrz: wyroki NSA z dnia 11 grudnia 2025 r. sygn. akt II GSK 1737/25 i 4 lipca 2007 r. sygn. akt II OSK 1314/06 - dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wyjaśnić również należy, że stosownie do treści art. 72a p.b. postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 62 ust. 3, art. 66 ust. 1, art. 67 ust. 1, art. 68 oraz art. 71a ust. 4, wszczyna się z urzędu. Na tle powyższej regulacji Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 8 września 2025 r. podjął uchwałę o sygn. akt II OPS 2/25, w której stwierdził, że z uwagi na treść art. 53a ust. 1 i art. 72a p.b. nie jest dopuszczalne wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego na wniosek osoby, która żąda od organu nadzoru budowlanego podjęcia działań, powołując się na własny interes prawny. Postępowania w tych sprawach wszczyna się wyłącznie z urzędu.

Tym niemniej trzeba mieć na uwadze, że zgodnie z art. 31 § 1 k.p.a. organizacja społeczna może żądać wszczęcia postępowania lub dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu dotyczącym innej osoby, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Stosownie natomiast do treści art. 31 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie. Wniosek organizacji społecznej może zatem dotyczyć również tych postępowań, które podlegają wszczęciu z urzędu (patrz np. wyroki NSA z dnia 14 stycznia 2025 r. sygn. akt III OSK 1052/23, 19 maja 2021 r. sygn. akt II OSK 2325/18 i 10 lipca 2019 r. sygn. akt II OSK 2210/17 - dostępne jw.). W konsekwencji, organ ma obowiązek procesowo ustosunkować się do każdego wniosku organizacji społecznej o wszczęcie postępowania administracyjnego i dopuszczenia do udziału w postępowaniu, niezależnie do tego czy jest ono podejmowane z urzędu, czy też na wniosek. W związku z tym zarówno rozstrzygnięcie co do wszczęcia postępowania, jak i też jego odmowy wymaga wydania postanowienia (tak np. NSA w wyrokach z dnia 18 kwietnia 2024 r. sygn. akt III OSK 1116/23 i 11 grudnia 2025 r. sygn. akt II GSK 1734/25 - dostępne jw.).

Dodać jeszcze należy, że fundacja jest uznawana za organizację społeczną na gruncie postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych (patrz np. uchwała 7 Sędziów NSA z dnia 12 grudnia 2005 r. sygn. akt II OPS 4/05, ONSAiWSA 2006/2/37 i postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 55/12 - orzeczenia dostępne jw.).

Z brzmienia przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że organ ma obowiązek procesowo ustosunkować się do każdego wniosku organizacji społecznej o wszczęcie postępowania administracyjnego i dopuszczenia do udziału w postępowaniu, niezależnie do tego czy jest ono podejmowane z urzędu, czy też na wniosek. Przy czym podkreślić należy, że w ramach tego postanowienia organ, do którego zostało skierowane żądanie, zobowiązany jest przede wszystkim ocenić, czy organizacja społeczna występująca z wnioskiem spełnia przesłanki określone w art. 31 § 1 k.p.a., a zatem czy postępowanie administracyjne dotyczy praw i obowiązków "innej osoby", czyli jednej ze stron postępowania; czy żądanie jest uzasadnione celami statutowymi organizacji społecznej oraz czy za uwzględnieniem żądania przemawia interes społeczny. Jednakże nawet w przypadku pozytywnych ustaleń w tym zakresie, ze względu na treść art. 31 § 2 k.p.a., to organ administracji publicznej rozstrzyga o zasadności zgłoszonego żądania. Zatem także w przypadku uznania przez organ, że żądanie organizacji społecznej wszczęcia postępowania jest bezzasadne z innych powodów, organ może odmówić jego wszczęcia, lecz zgodnie z brzmieniem art. 31 § 2 zd. 2. winien wydać w tym zakresie postanowienie (patrz np. wyrok NSA z dnia 6 września 2023 r. sygn. akt III OSK 951/22, dostępny jw.).

Z przesłanych do Sądu akt administracyjnych sprawy wynika, że do dnia złożenia przez Fundację skargi na bezczynność PINB (co miało miejsce 5 marca 2026 r.), pomimo upływu terminu określonego w art. 35 § 3 k.p.a. organ ten nie wydał postanowienia w przedmiocie wniosku Fundacji o wszczęcia postępowania, a zatem nie rozpatrzył prawidłowo tego podania i nie rozstrzygnął sprawy. Pisemne przedstawienie przez organ poczynionych przez niego ustaleń w związku z podaniem skarżącej z dnia 22 grudnia 2025 r. i poinformowanie Fundacji w dniu 17 lutego 2026 r., że PINB nie ma w obecnej chwili podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie i wydania decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 66 ust. 12 p.b., nie stanowiło załatwienia sprawy w sposób zgodny z wymogami prawa. Tym samym uznać należało, że organ dopuścił się bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżącej Fundacji z dnia 22 grudnia 2025 r. w sprawie o znaku [...] (zaistniały pierwotnie stan bezczynności skonsumował ewentualną przewlekłość). W konsekwencji Sąd stwierdził taki stan rzeczy, orzekając, jak w punkcie II wyroku.

Dopiero po wniesieniu skargi, w dniu 17 marca 2026 r. PINB wystosował do skarżącej zawiadomienie o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie zgodności balustrad [...] z przepisami prawa budowlanego (znak sprawy: [...]), jak też postanowieniem z tego samego dnia dopuścił skarżącą Fundację do udziału w tym postępowaniu. Działanie takie miało związek z postanowieniem [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 2 marca 2026 r. znak [...], w którym uznano wniesione ponaglenie Fundacji za zasadne i wyznaczono organowi termin załatwienia sprawy. Odnotować jednocześnie należy, że decyzją z dnia 28 maja 2026 r. nr [...] PINB umorzył postępowanie w tej sprawie ([...]). Dlatego stwierdzenie przez Sąd, że bezczynność organu ustała przed wydaniem niniejszego wyroku, skutkowała umorzeniem postępowania sądowego w zakresie zobowiązania organu do wydania rozstrzygnięcia w powyższej sprawie, o czym Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł w punkcie I wyroku.

Jednocześnie w pkt III wyroku Sąd rozstrzygnął co do charakteru stwierdzonej bezczynności. Sąd znał, że zwłoka organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Za rażące naruszenie prawa zostanie bowiem uznane naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 197/19, dostępny jw.). Postawę organu musiałaby cechować długotrwała i niezrozumiała bierność. Tymczasem stwierdzona w sprawie bezczynność trwała stosunkowo krótko, a ponadto organ nie pozostawał całkowicie bierny w sprawie, gdyż chociażby w piśmie z dnia 17 lutego 2026 r. udzielił Fundacji od odpowiedzi na wniosek. Pismo to wskazywało zaś na to, że organ wcześniej podejmował określone działania związane z analizą okoliczności sprawy, co wymagało sięgnięcia do dokumentacji dotyczącej budowy przedmiotowych obiektów ([...]), w tym warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę (sprawa znak [...] i [...]).

Sąd wziął pod uwagę, że organ ostatecznie wszczął postępowanie w sprawie wniosku Fundacji i postanowieniem z dnia 17 marca 2026 r. dopuścił ją do udziału w tym postępowaniu, następnie załatwiając sprawę znak [...] decyzją nr [...] z dnia 28 maja 2026 r. umarzającą z urzędu w całości postępowanie administracyjne w sprawie zgodności balustrad [...] w [...] z przepisami prawa budowlanego.

W ocenie Sądu zwłoka organu nie miała charakteru celowego. Sąd nie podziela w tym względzie przeciwnego stanowiska skarżącej Fundacji. Jak można wnioskować z całokształtu okoliczności sprawy, organ pozostawał w błędnym przekonaniu, że pisemne poinformowanie skarżącej o braku podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego i wydania decyzji na podstawie art. 66 ust. 1 p.b. stanowi należyte załatwienie wniosku (żądania) Fundacji z dnia 22 grudnia 2025 r.

Idąc dalej, Sąd wyjaśnia, że już te same względy, jakie legły u podstaw oceny, że stwierdzona bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, przemawiały za uznaniem, że brak jest dostatecznych podstaw do zastosowania z urzędu wobec organu środków określonych w art. 149 § 2 p.p.s.a. – tj. wymierzenia grzywny lub przyznania sumy pieniężnej. Jest to bowiem uprawnienie dyskrecjonalne sądu, a zatem możliwość, z której sąd może skorzystać, jeżeli realia sprawy są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia ochrony praw strony. Tego rodzaju dodatkowe środki mogą być stosowane przez sąd w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest jakichkolwiek okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi (por. np. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 642/15, dostępny jw.).

Na koniec Sąd wyjaśnia, że nie mógł rozpatrywać merytorycznych zastrzeżeń Fundacji co do "aspektów przyrodniczych inwestycji", której dotyczyło przedmiotowe postępowanie, jak i zasadności samego umorzenia postępowania w sprawie wydania decyzji, o której mowa w art. 66 ust. 1 p.b., czy też innych jeszcze kwestii dotyczących "przyrodniczego aspektu sprawy". Nie kwestionując a limine ewentualnego znaczenia tychże "aspektów" dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, należy podkreślić, że pozostawało to poza granicami niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej, której przedmiotem było jedynie zbadanie, czy organ dopuścił się zawinionej zwłoki w związku z rozpatrzeniem sprawy wywołanej wnioskiem skarżącej Fundacji z dnia 22 grudnia 2025 r., prowadzonej pod znakiem [...]

Sąd wskazuje również na to, że nie znalazł podstaw do zastosowania art. 155 § 1 p.p.s.a., czego domagała się strona skarżąca. Wydanie postanowienia sygnalizacyjnego stanowi jedynie uprawnienie sądu, w żadnym zaś razie obowiązku (patrz np. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2006 r. sygn. akt II FSK 953/05, dostępne jw.). Fakultatywność tego orzeczenia powoduje, że sąd rozpoznający skargę nie jest związany w tym zakresie wnioskiem strony o wydanie takiego postanowienia (patrz np. wyroki NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 207/21 i 18 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2906/23 - dostępne jw.). Ubocznie warto zauważyć, że [...] Inspektor Nadzoru Budowlanego w przywołanym postanowieniu z dnia 2 marca 2026 r. zarządził (w pkt 3) wyjaśnienie przyczyn i osób winnych bezczynności, a także zapobiegających bezczynności w przyszłości (at. 37 § 6 pkt 2 k.p.a.).

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w punkcie IV wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając kwotę uiszczonego przez skarżącą wpisu od skargi (100 zł).