Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "Samorządowe Kolegium Odwoławcze" lub "organ"), po rozpatrzeniu odwołania M. B., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...]

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.

W dniu [...] kwietnia 2021 r. M. B. reprezentowana przez radcę prawnego A. L. zwróciła się do Prezydenta Miasta G. - Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną: K. N., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G..

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. Prezydent Miasta G. odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, iż K. N. legitymuje się ww. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W punkcie IV. tegoż orzeczenia wskazano, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Organ pierwszej instancji dokonał więc ustalenia, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."). Ponadto w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazano, iż z załączonej do wniosku dokumentacji wynika, że dla M. B. (wówczas M. G.) postanowieniem Sądu Rejonowego w G., wydanym dnia [...] września 1993 r. ustanowiono rodzinę zastępczą w osobach K. i M. małżonków N.. Zatem pomiędzy panią M. B. a panią K. N. brak jest obowiązku alimentacyjnego, co legło jako druga przyczyna odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji M. B. wniosła odwołanie zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę na osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. wskazując, po przytoczeniu treści przepisów prawa, iż organ pierwszej instancji dopuścił się naruszenia przepisu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. i przyjęcie zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu za obowiązujące, zawarte w nim zróżnicowane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Ponadto w ocenie organu odwoławczego Prezydent Miasta dopuścił się oraz przepisu postępowania tj. art. 6. k.p.a..

Kolegium wskazało, iż w realiach niniejszej sprawy o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji przesądziła jednak okoliczność, że pomiędzy M. B. a K. N. brak jest obowiązku alimentacyjnego. Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w G., wydanego dnia [...] września 1993 r. dla M. B. (wówczas M. G.) ustanowiono rodzinę zastępczą w osobach K. i M. małżonków N.. Zatem pomiędzy M. B. a K. N. brak jest obowiązku alimentacyjnego. Organ podniósł, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawiera enumeratywne wyliczenie osób, które są uprawnione do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym w myśl art. 3 pkt 14 u.ś.r. opiekunem faktycznym dziecka jest osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Ponadto świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r.).

W świetle powyższych przepisów nie budzi wątpliwości okoliczność, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, a warunkiem skutecznego ubiegania się o to świadczenie jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych w powołanych przepisach. Organ podniósł, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Jedyny wyjątek od powyższej zasady przewidziano w przypadku opiekuna faktycznego dziecka, którym zgodnie z ustawową definicją jest osobą, która nie tylko faktycznie opiekuje się dzieckiem, ale wystąpiła także z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.

Organ wyjaśnił, iż z wyżej przedstawionej regulacji prawnej wynika zatem, że ustawodawca powiązał możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności i osobą sprawującą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Krąg osób, na których może ciążyć obowiązek alimentacyjny ściśle określają przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.). Przepis art. 128 k.r.o., stanowi, że obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Dalsze przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewidują istnienie obowiązku alimentacyjnego pomiędzy: - rodzicami i dziećmi (art. 133 k.r.o.), małżonkami (art. 27 oraz 60 k.r.o.) oraz obciążają przysposabiającego (art. 131 § 1 k.r.o.). Natomiast relacja prawna pomiędzy M. B. a K. N. nie wyczerpuje żadnej z wymienionych wyżej relacji, w szczególności relacji pokrewieństwa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła M. B. zarzucając jej naruszenie:

1. prawa procesowego tj.:

- art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym - tj. do niedostatecznie wyjaśnionego stanu faktycznego;, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 7 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony;

2. prawa materialnego w postaci

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. poprzez określenie, iż stanowi on przeszkodę do uznania, że świadczenie pielęgnacyjne winno zostać przyznane osobie , która jest faktycznym opiekunem.

Wskazując na powyższe strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz rozważenie przez Sąd uchylenia decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, iż stanowisko organu administracji podające jako podstawę odmowy przyznania świadczenia art. 17 ust. 5 pkt. 2a u.ś.r. jest sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz nakazem ochrony i opieki nad rodziną. Między rodziną zastępczą niezawodową a rodziną zastępczą zawodową zachodzi istotna różnica związana z pobieraniem przez tę zawodową wynagrodzenia - podkreślił WSA w Gdańsku (III SA/Gd [...]), uchylając niekorzystną decyzję dotyczącą świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie zatem z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (ust. 3).

Na mocy powołanego wyżej art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta [...] odmawiającej Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad K. N..

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 u.ś.r.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.

W związku z powyższym przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy.

Wracając do istoty sprawy wskazać należy, iż z treści przytoczonych przepisów wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki. Nie wystarczy zatem sama okoliczność sprawowania opieki.

W stanie faktycznym sprawy, poza sporem pozostawała okoliczność, że Skarżąca sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawną K. N., która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sporna pozostaje natomiast kwestia czy Skarżąca może skutecznie ubiegać się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad K. N..

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Skarżąca nie mieści się w katalogu osób o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r.

Dochodząc do powyższych wniosków odwołać należy się do legalnej definicji rodziny zastępczej zawarte w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, z zastrzeżeniem art. 55 i 58.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż Skarżąca nie może być uważana za osobę będącą rodziną zastępczą w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jak wynika z akt sprawy, a dokładnie z postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] września 1993 r. (k. 20 akt administracyjnych), to dla Skarżącej ustanowiono rodzinę zastępczą w osobach K. i M. małżonków N.. Tym samym rodziną zastępczą stanowili K. i M. N.. Natomiast Skarżąca była wyłącznie osobą pozostającą pod opieka rodziny zastępczej.

Sąd orzekając w niniejszej sprawie miał przy tym na uwadze, iż obecne brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 3 i ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r., przewidujące możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie stanowiącej rodzinę zastępczą spokrewnioną, zostało nadane ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012.1548), z dniem 1 stycznia 2013 r. Stało się to na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, w którym Trybunał orzekł, że obowiązujący wówczas art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. - nie zawierający zapisu, że do świadczenia pielęgnacyjnego są uprawnione rodziny zastępcze spokrewnione, w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie przy spełnieniu pozostałych warunków z tego przepisu członkom rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest zgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz 2000 r. Nr 2, poz. 11). A zatem powyższa zmiana legislacyjna w takim kształcie nie była przypadkowa, orzeczenie Trybunału wyraźnie odnosiło się bowiem do rodziny zastępczej spokrewnionej (zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II SA/Ke 662/19, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej w skrócie "CBOSA").

W tym miejscu wskazać należy, iż w orzecznictwie wskazuje się, że istotnym elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego. Z tym obciążeniem prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia. Nie jest sprzeczne z zasadą ochrony i opieki nad rodziną ograniczenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji do niektórych tylko członków rodziny. Konsekwentnie więc trzeba było skorelować z tym obowiązkiem uprawnienie do uzyskania świadczenia (por. m.in. wyrok WSA w Kielcach z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Ke 173/18, wyroki WSA w Gliwicach z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. IV SA/Gl 512/16, z dnia 28 listopada 2017 r., sygn. IV SA/Gl 193/17, CBOSA).

Zatem w niniejszej sprawie świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane Skarżącej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r.. Równocześnie bezsporne jest to, że Skarżąca nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.

Ponadto, w ocenie Sądu, świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane Skarżącej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r..

Rozwijając ostatnie zagadnienie wskazać należy, iż w treści omawianego przepisu ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Regulacja ta wyraźnie ogranicza zatem krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną osobą wyłącznie do osób zobowiązanych do alimentacji.

Z tych względów dokonując wykładni omawianych przepisów odwołać należy się do unormowań kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w części dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

Wobec powyższego wskazać należy, iż legalną definicję obowiązku alimentacyjnego zawiera przepis art. 128 k.r.o. stanowiąc, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Zgodnie z art. 617 k.r.o., krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są z kolei osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (§ 1). Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2).

Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki itd.).

Krąg osób zobowiązanych do alimentacji określa także przepis art. 129 § 1 k.r.o. stanowiąc, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.).

Mając na uwadze powyższe regulacje podkreślić należy, że obowiązkiem alimentacyjnym ustawodawca obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Co za tym idzie, krewni w linii bocznej jak również co oczywiste osoby nie spokrewnione nie są objęci obowiązkiem alimentacyjnym.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż przepisy k.r.o. regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie jest dopuszczalne modyfikowanie zbioru podmiotów obciążonych tym obowiązkiem o osoby nie wymienione w k.r.o., ale związane bliskimi więzami faktycznymi.

Z okoliczności sprawy wynika, że Skarżąca nie jest krewną w linii prostej czy też rodzeństwem K. N.. Fakt, iż Skarżąca pozostawała pod opieką rodziny zastępczej, którą stanowiła m.in. K. N., nie skutkował powstaniem więzi prawnych, a dokładnie obowiązkiem alimentacyjnym Skarżącej względem osoby wymagającej opieki.

Zasadnie zatem przyjęto w zaskarżonej decyzji, że Skarżąca nie wchodzi do określonego przepisami k.r.o. kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec K. N.. Z tego też powodu nie przysługuje jej prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad K. N..

W tym miejscu warto wskazać, iż warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego były wielokrotnie przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który nie zakwestionował konstytucyjności wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy sprawującym opiekę a podopiecznym. W ocenie Sądu, nie można, powołując się na ogóle zasady i wartości wyrażone w Konstytucji RP (traktując je jako samodzielne źródło roszczeń), wyprowadzać na gruncie art. 17 u.ś.r. wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia tego przepisu pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Należy dodać, że ta ostatnia kwestia stanowiła przedmiot pogłębionej analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 4353/18, LEX nr 2779302), w którym Sąd ten stwierdził, że niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepisy Konstytucji RP (Sąd wskazał tu na art. 32 Konstytucji RP) nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń, spełniają rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Nie można zatem, powołując się na ogólne zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. W wyroku tym Sąd też wskazał, że nie jest intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny.

W sprawie nie można również nie dostrzec, że interpretacja art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r., choć w poprzednim stanie prawnym, była też przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 (LEX nr 1404019).Wyrażony w tej uchwale pogląd, tj., że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem [...] stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), nie uległ jednak zmianie i ma odzwierciedlenie w obecnie obowiązującym art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1637/21).

Podsumowując stwierdzić należy, iż Sąd podziela zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji argumentację organu, że brak obowiązku alimentacyjnego pomiędzy Skarżącą, a K. N. wyklucza możliwość przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym miejscu wskazać należy, iż jedyny wyjątek od zasady, że świadczenie przysługuje osobie zobowiązanej do alimentacji przewidziano w art. art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r.. Z przepisu tego wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wprawdzie opiekunowi faktycznemu. Jednakże należy mieć na uwadze, iż przepisy wyraźnie wskazują, iż ma być to opiekun faktyczny dziecka, przez którego ustawodawca rozumie osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem i wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (art. 3 pkt 14 u.ś.r.).

Wobec powyższego w niniejszej sprawie, z oczywistych względów, nie można uznać, że Skarżąca jest opiekunem faktycznym dziecka.

Na koniec zauważyć należy, iż powołany przez Skarżącą w uzasadnieniu skargi wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydany został w zupełnie odmiennym stanie faktycznym sprawy, tj. na gruncie tamtej sprawy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegała się osoba będąca rodziną zastępczą, a nie jak w niniejszej sprawie osoba pozostająca pod opieka rodziny zastępczej.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.