Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Rogowska-Bil po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2013 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie informacji publicznej oddala skargę.

W piśmie z dnia 1 października 2012 r. A. W. wniósł o udostępnienie mu przez Prezesa Sądu Okręgowego w C. informacji publicznej obejmującej wokandy sporządzone dla przeprowadzonych rozpraw i odbywanych posiedzeń w sprawach należących do właściwości V Wydziału Gospodarczego tego Sądu w okresie od 14 października 2010 r. do 31 marca 2011 r.

W załączeniu do pisma z dnia 12 października 2012 r. Prezes Sądu Okręgowego w C. przesłał wnioskodawcy zanonimizowane wokandy.

Pismem z dnia 26 października 2012 r. (data stempla pocztowego) A.W. domagał się udostępnienia mu informacji publicznej zgodnie z pierwotnym wnioskiem, obejmującej niezanonimizowane dane dotyczące imion, nazwisk lub nazw stron.

Decyzją z dnia [...] r. Prezes Sądu Okręgowego w C. na podstawie art. 104 § 1 kpa w zw. z art. 16 ust. 1, art. 2 ust. 1 i art. 6 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.) oraz art. 22 § 1 pkt 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98 z 2001 r., poz. 1070 ze zm.) odmówił uwzględnienia wniosku. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, że wokanda sądowa jest informacją publiczną tylko w zakresie, w jakim dotyczy kolejności załatwiania lub rozstrzygania spraw. Do wskazania tej kolejności nie jest niezbędne oznaczenie stron postępowania, a więc nie jest ono informacją publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. Dodatkowo podniesiono, że zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy, prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ponadto imię i nazwisko osoby fizycznej, choćby prowadzącej działalność gospodarczą, korzysta z ochrony na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. Prezes Sądu zwrócił też uwagę na powszechną praktykę anonimizacji wokand oraz orzeczeń i ich uzasadnień.

W odwołaniu A. W. wniósł o uchylenie powyższej decyzji i uwzględnienie jego wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Zdaniem skarżącego wokanda sądowa w całości jest informacją publiczną. Dostęp do niej może być ograniczony tylko na zasadach przewidzianych ustawą, zwłaszcza ze względu na kryteria określone w art. 5 ust. 2 cyt. ustawy, tj. prywatność osoby fizycznej albo tajemnicę przedsiębiorcy. Ujawnienie imienia i nazwiska osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą nie narusza jednak jej prywatności, gdyż zgodnie z art. 434 Kodeksu cywilnego imię i nazwisko wchodzi w skład nazwy firmy i jest jej obligatoryjnym elementem ujawnionym we właściwym rejestrze. Rozpoczynając działalność gospodarczą osoba fizyczna godzi się na upublicznienie jej imienia i nazwiska. Udostępnienie tych danych nie narusza zatem jej prywatności. Nie stanowi ono również naruszenia tajemnicy przedsiębiorcy, która nie jest zdefiniowana w ustawie o dostępie do informacji publicznej, ale tożsame pojęcie tajemnicy przedsiębiorstwa funkcjonuje w ustawie z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, według której tajemnica ta może się odnosić tylko do informacji poufnych, a takimi nie są dane o przedsiębiorcy, podlegające upublicznieniu. Skarżący powołał się również na jawność rozprawy sądowej. Z kolei odmowa zawarta w decyzji obejmuje też oznaczenie osób prawnych, będących stronami postępowania sądowego, do czego art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji nie upoważnia.

Zaskarżoną decyzją Prezes Sądu Apelacyjnego w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję I instancji, zasadniczo podzielając jej ustalenia i wnioski. Potwierdził w szczególności, że wokanda sądowa, w rozumieniu § 23 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 2003 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej (Dz. Urz. M. Spr. Nr 5, poz. 22 ze zm.) jest informacją publiczną w zakresie, w jakim traktuje o stanie przyjmowanych spraw i kolejności ich załatwiania lub rozstrzygania. Natomiast dane osobowe zawarte w wokandzie nie są informacją publiczną, a ich przetwarzanie w postaci udostępnienia dokonywane jest na zasadach ustawy o ochronie danych osobowych. Dane takie należą również do sfery prywatności osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, w związku z czym zasadne było powołanie się przez organ I instancji na art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Organ odwoławczy wskazał na charakter wokand sądowych i cele jakim mają one służyć, które nie uzasadniają szerokiego ich udostępniania. W tym zakresie powołał się na interpretację Głównego Inspektora Danych Osobowych oraz stanowisko komentatorów do tej ustawy. Powszechnie stosowana anonimizacja wokand oraz orzeczeń i ich uzasadnień obejmuje także nazwy osób prawnych, będących stroną postępowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A.W. wniósł o uchylenie decyzji obu instancji w części dotyczącej "odmowy udostępnienia informacji publicznej zawierającej nazwę osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej, o której mowa w art. 331 Kodeksu cywilnego bez podstawy prawnej". Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 1 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 3 i 4, art. 2 ust. 1. art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, art. 6 kpa oraz art. 54, art. 61 i art. 87 Konstytucji RP.

Skarżący generalnie powtórzył swoją dotychczasową argumentację. W szczególności zarzucił, że wokanda sądowa w całości winna być traktowana jako informacja publiczna, w związku z czym udostępnienie jej bez imion, nazwisk a przede wszystkim nazw stron nie będących osobami fizycznymi, nie jest zgodne z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz wymienionymi w skardze normami konstytucyjnymi. Podkreślił nadto, że brak jest podstaw prawnych do anonimizacji wokand w odniesieniu do nazw stron nie będących osobami fizycznymi.

Według skarżącego dostęp do wokandy jest emanacją zasady jawności sporów sądowych wyrażoną w art. 45 Konstytucji i może być realizowany czy to osobiście w dniu wywieszenia wokandy, czy też w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej – po jej zdjęciu. Zmiana trybu udostępnienia wokandy nie powoduje natomiast zmiany jej charakteru jako informacji publicznej.

Naruszenia art. 87 Konstytucji skarżący upatrywał z kolei w tym, że organ odwoławczy nie wskazał podstawy prawnej anonimizacji wokandy co do nazw jednostek organizacyjnych – przedsiębiorców nie będących osobami fizycznymi, opierając się w tym względzie na zwyczajowej praktyce, która nie stanowi źródła prawa.

Odmowa udostępnienia tych danych narusza jednocześnie art. 6 kpa oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust.1 pkt 1, art. 5 ust. 1 – 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Nie znajduje ona zwłaszcza oparcia w art. 5 ust. 2, który nie może być interpretowany rozszerzająco, jako wyjątek od zasady udostępnienia informacji publicznej.

Odpowiadając na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w K. postulował jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skarżącego organ podniósł, że w kontekście art. 51 Konstytucji RP dopuszczalne jest udostępnienie wokandy wraz z informacjami w postaci danych osobowych oraz danych, stanowiących chronione dobra osobiste, ale tylko przez wywieszenie jej w dniu, w którym odbywa się rozprawa. Natomiast późniejsze udostępnienie wokandy bez poddania jej anonimizacji wykracza poza przesłankę niezbędności zawartą w tym przepisie i nie służy już zapewnieniu jawności postępowania. Tak więc wbrew zarzutowi skargi dokonana anonimizacja wokand znajduje podstawę prawną zarówno w art. 51 Konstytucji, jak i w art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, w którym użyte pojęcie "tajemnica przedsiębiorcy" nie może być utożsamiana z "tajemnicą przedsiębiorstwa" występującego w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. W pierwszej z tych ustaw tajemnica przedsiębiorcy powinna być rozumiana jako korelat prywatności osoby fizycznej. W tym względzie organ powołał się również na art. 43 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przepisy o ochronie dóbr osobistych stosuje się odpowiednio do osób prawnych. Ponieważ zgodnie z art. 23 kc chronionym dobrem osobistym jest nazwisko lub pseudonim, to stosownie do art. 43 kc ochrona ta obejmuje również nazwę osoby prawnej. W kontekście postępowania sądowego osoba prawna tym bardziej winna dysponować zakresem udostępniania identyfikujących ją danych. Ochrona określona w art. 43 kc w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej stanowi właśnie takie ograniczenie konstytucyjnego prawa do informacji publiczne, o którym mowa w art. 61 ust. 3 Konstytucji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.) dalej: udip, służy realizacji konstytucyjnego prawa dostępu do wiedzy na temat funkcjonowania organów władzy publicznej. Używając, w art. 2 ust. 1 tej ustawy, pojęcia "każdemu", ustawodawca precyzuje zastrzeżone w Konstytucji RP obywatelskie uprawnienie, wskazując, że każdy może z niego skorzystać na określonych w tej ustawie zasadach. Przy czym słowo "każdy" należy rozumieć jako każdy człowiek (osoba fizyczna) lub podmiot prawa prywatnego. Ustawa reguluje zasady i tryb dostępu do informacji, mających walor informacji publicznych, wskazuje, w jakich przypadkach dostęp do informacji publicznej podlega ograniczeniu oraz kiedy żądane przez wnioskodawcę informacje nie mogą zostać udostępnione. Oczywiście ustawa znajduje zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy spełniony jest jej zakres podmiotowy i przedmiotowy.

Pojęcie informacji publicznej ustawodawca określił w art. 1 ust. 1 i art. 6 udip. W ich świetle, informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, a w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 ustawy. Uwzględniając wszystkie te aspekty, można przyjąć, że informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także do innych podmiotów, wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Informacją publiczną jest treść dokumentów wytworzonych przez organy władzy publicznej i podmioty niebędące organami administracji publicznej, które na gruncie tej ustawy zostały zobowiązane do udostępnienia informacji, które mają walor informacji publicznej, treść wystąpień, opinii i ocen przez nie dokonywanych, niezależnie do jakiego podmiotu są one kierowane i jakiej sprawy dotyczą. Informację publiczną stanowi więc treść wszelkiego rodzaju dokumentów, odnoszących się do organu władzy publicznej lub podmiotu niebędącego organem administracji publicznej, związanych z nimi bądź w jakikolwiek sposób dotyczących ich. Są nią zarówno treści dokumentów bezpośrednio przez nie wytworzonych, jak i te, których używają przy realizacji przewidzianych prawem zadań (także te, które tylko w części ich dotyczą), nawet gdy nie pochodzą wprost od nich, przy czym chodzi o dokumenty urzędowe.

Artykuł 4 ust. 1 udip stanowi, że obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności: organy władzy publicznej, organy samorządów gospodarczych i zawodowych, podmioty reprezentujące – zgodnie z odrębnymi przepisami – Skarb Państwa, podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego, podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego, mają pozycję dominującą, w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.

Natomiast art. 5 udip przewiduje prawo odmowy żądanych informacji z uwagi na dobra nimi chronione. Stosownie do tego przepisu:

1. Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie tajemnic ustawowo chronionych,

2. Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnuje z przysługującego im prawa.

Wracając na grunt przedmiotowej sprawy, wskazać należy, iż problematyka związana z udostępnianiem wokand sądowych była już przedmiotem rozważań sądów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lutego 2009 r., sygn. akt II SAB/Lu 1/09 stwierdził, że – wokanda zawierająca spis spraw rozpoznawanych w danym dniu przez sąd w określonym składzie jest informacją publiczną, dotyczącą funkcjonowania organu władzy publicznej, jakim jest sąd. Tym samym wniosek skarżącego skierowany do organu należy rozpatrywać w kategoriach wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że Prezes Sądu jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej w rozumieniu art. 4 udip.

Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadza się do oceny, czy wszystkie informacje zawarte w treści wokand winny być udostępnione w trybie udip i w jakim zakresie znajduje zastosowanie w tym przedmiocie art. 5 udip.

W ocenie Sądu, decyzja organów w przedmiocie odmowy udostępnienia skarżącemu wokand bez anonimizacji jest w pełni zasadna, aczkolwiek właściwe argumenty zostały zaprezentowane dopiero w odpowiedzi na skargę. Zauważyć przy tym należy, że zaskarżona została tylko ta część decyzji, która nie odnosi się do osób fizycznych. Nie ma to jednak większego znaczenia, bowiem podstawa ograniczenia prawa skarżącego do udostępnienia niezanonimizowanej wokandy jest zbliżona w odniesieniu do wszystkich podmiotów oznaczonych na wokandzie (poza składem Sądu).

Mianowicie ograniczenie to wynika z art. 5 ust. 2 udip. Z uwagi na zakres zaskarżenia kwestia zastosowania tego przepisu w stosunku do osób fizycznych nie wymaga jednak bliższego umotywowania. Natomiast w odniesieniu do pozostałych podmiotów podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, odwołujące się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Go 48/12, że użyte w tym przepisie pojęcie "tajemnica przedsiębiorcy" jest odpowiednikiem prywatności osoby fizycznej.

Właściwe jest w tym zakresie odwołanie się do przepisów Kodeksu cywilnego o ochronie dóbr osobistych. Skoro więc rozstrzygnięcie organów znajduje podstawę w przepisie prawa materialnego, chybiony jest zarzut skarżącego, że przy anonimizacji nazw jednostek organizacyjnych – przedsiębiorców, stanowisko organów oparte jest wyłącznie na zwyczaju pozbawionym znaczenia prawotwórczego. Praktyka sądów w tym zakresie świadczy jedynie o kierunku interpretacji wskazanych przepisów prawa, wynikającym ze specyfiki udostępniania informacji publicznych w zakresie prowadzonych postępowań sądowych. Nie ma też uzasadnionych racji, by zasady anonimizacji orzeczeń sądowych i wokand różniły się zakresowo, gdyż istota i cel tych czynności jest co najmniej zbliżona. Zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku następuje pewne upublicznienie danych stron postępowania: w pierwszym przypadku choćby przez jawność rozpraw, a w drugim – przez wywieszenie wokandy w budynku sądowym. Następuje to jednak w ramach niezbędności odpowiedniej do wymogów, których źródłem jest konstytucyjne prawo do jawnego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), a sama wokanda służy wyłącznie celom informacyjno-porządkowym, realizowanym w konkretnym dniu, na który wyznaczone zostało posiedzenie sądowe. Tego rodzaju upublicznienie pełni więc głównie rolę gwarancyjną dla uczestników postępowania w ramach procedur państwa prawa. W zestawieniu z wymogiem ochrony dóbr osobistych nie występuje potrzeba i uzasadnienie dla dalej idącego udostępniania danych osób ujawnionych na wokandach, w których interesie zasadniczo (margines wyjątków należy pominąć) nie leży rozpowszechnianie wiadomości o toczonych z ich udziałem sprawach sądowych. W przypadkach, gdy przemawia za tym interes lub zainteresowanie społeczne, nagłośnienie spraw odbywa się niezależnie od procedury przewidzianej dla udostępniania informacji publicznych.

W rezultacie rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji odpowiada prawu, bowiem zgodne jest ono z właściwie odczytaną dyspozycją art. 5 ust. 2 udip. Zarówno wywody organów, jak i zarzuty skargi nie odnoszące się do tej kwestii, nie mogły wpłynąć na wynik sądowej kontroli zaskarżonej decyzji.

Z tych względów na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.

mw