Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.), Sędziowie: NSA Szczepan Prax, WSA /del./ Barbara Rymaszewska, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita, po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego o d d a l a s k a r g ę

Decyzją Nr [...] dnia [...] r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta C. Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w C. w oparciu o art. 6 pkt 15 lit. a i b w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d i art. 37k ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514/ odmówił Z. D. przyznania statusu osoby bezrobotnej a w konsekwencji prawa do świadczenia przedemerytalnego.

Zdaniem Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w C., wnioskodawca przekazując umową darowizny na rzecz małoletniej córki prawo własności nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha fizycznych i [...] ha przeliczeniowych, stał się posiadaczem zależnym tej nieruchomości w rozumieniu art. 336 k.c., a wynikało to z zapisu § 7 umowy darowizny. Zapis ten bowiem wskazywał, iż darczyńcy, Z. D. i jego małżonka pozostali nadal posiadaczami nieruchomości rolnej zobowiązując się do jej wydania obdarowanej dopiero po dojściu przez nią do pełnoletności. W opinii organu okoliczność ta stwarzała uzasadnione domniemanie istnienia władztwa dotychczasowych właścicieli nad gospodarstwem rolnym dziecka, czyli posiadaniem zależnym i w zestawieniu z treścią art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu wykluczała przyznanie wnioskodawcy statusu osoby bezrobotnej.

Oceniając nadto czynność prawną w postaci darowizny z punktu widzenia art. 5 k.c. organ uznał umowę darowizny nieruchomości rolnej małoletniemu dziecku za nadużycie prawa i nie powinno korzystać z ochrony prawnej.

W imieniu wnioskodawcy odwołanie od powyższej decyzji wniósł pełnomocnik domagając się w nim uchylenia w całości zaskarżonego rozstrzygnięcia i uznania odwołującego za osobę bezrobotną z prawem do świadczenia przedemerytalnego.

W ocenie pełnomocnika odwołującego stanowisko zaprezentowane przez organ I instancji było błędne, bowiem władztwo nad nieruchomością rolną sprawowane przez wnioskodawcę z chwilą dokonania umowy darowizny należało oceniać w aspekcie art. 101 k.r.i o jako wykonywanie zarządu majątkiem dziecka pozostającego pod pieczą rodziców. Zarząd majątkiem dziecka, jak wynikało z dalszych wywodów odwołania, odpowiada pojęciu dzierżenia określonemu w treści art. 338 k.c., a ta forma władztwa nad rzeczą nie została ujęta w zapisie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

Odnosząc się do opinii organu przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jakoby czynność darowizny nieruchomości rolnej na rzecz małoletniego dziecka pozostawała w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, odwołujący podniósł, iż nie zostało wskazane jakie to zasady strona naruszyła, a tylko wtedy zarzut taki mógłby zostać uwzględniony.

Wojewoda [...], po rozpoznaniu sprawy w II instancji w oparciu o art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d i art. 37k ustawy dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514/ i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. ustalił, iż odwołujący do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym był zatrudniony przez okres ponad 6 miesięcy ukończył 55 lat życia i osiągnął okres uprawniający do emerytury wynoszący 35 lat, co uzasadniałoby przyznanie świadczenia przedemerytalnego.

Jednakże podzielając pogląd zaprezentowany w decyzji Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w C. co do uznania strony jako posiadacza zależnego nieruchomości rolnej przekazanej małoletniemu dziecku a tym samym braku prawnych możliwości uznania strony za osobę bezrobotną, organ II instancji nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszenia prawa i utrzymał ją w mocy.

Decyzja ta została zaskarżona w drodze skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez pełnomocnika Z. D..

W skardze zawarte zostało żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji Wojewody [...] a także decyzji organu I instancji jako naruszających art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d i art. 37 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514/ w związku z art. 336 k.c.

Polemizując ze stanowiskiem organów przedstawionym w uzasadnieniach wskazanych w skardze rozstrzygnięć skarżący podniósł, iż ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie definiuje pojęć "właściciel, posiadacz samoistny, posiadacz zależny" i rozumienie tych pojęć musi być zgodne z takim rozumieniem jakie funkcjonuje na gruncie prawa cywilnego. Zdaniem skarżącego zapis § [...] aktu notarialnego, z którego organ wywiódł domniemanie posiadania zależnego nieruchomości rolnej przez Z. D. jest wyłącznie standardową formułą nie przesądzającą w żadnej mierze o charakterze władztwa rodziców małoletniej nad jej majątkiem do czasu osiągnięcia przez nią pełnoletności.

Władztwo to natomiast wywodzi się z art. 101 § 1 k.r.i o. i stanowi wyłącznie prawo niemajątkowe polegające na wykonywaniu zarządu w imieniu dziecka i w jego interesie.

Skarżący zarzucił, iż organy administracji nie uwzględniły w swoich rozstrzygnięciach charakteru władztwa skarżącego nad nieruchomością, nie ustosunkowały się do podniesionego w odwołaniu zarzutu nieprawidłowego zakwalifikowania tego władztwa jako posiadanie zależne. W konsekwencji, jak wywiedziono w skardze, stosując niedopuszczalną wykładnię rozszerzającą kluczowego dla sprawy przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nadały własny sens, sprzeczny z literą prawa i stanowiskiem doktryny elementowi składowemu władzy rodzicielskiej traktując zarząd sprawowany przez rodziców nad majątkiem małoletniego dziecka jako inne prawo, z którym łączy się określone prawo nad cudzą rzeczą w rozumieniu art. 336 k.c.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podnosząc ponad dotychczasowo zaprezentowaną argumentację, iż dopiero z chwilą wydania nieruchomości rolnej w posiadanie obdarowanej po dojściu przez nią do pełnoletności skarżący i jego małżonka przestaną być posiadaczami rzeczy a zatem zasadnie odmówiono przyznania skarżącemu statusu osoby bezrobotnej.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącego złożył pismo uzupełniające wywody skargi, w którym powołując się jego zdaniem na odpowiednik art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu a to na przepis art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. Nr 7, poz. 25

z 1998 r./ podniósł, iż do czasu nowelizacji tej normy prawnej, władanie przekazanym małoletniemu dziecku gospodarstwem rolnym przez jego rodziców nie było traktowane jako posiadanie w rozumieniu art. 336 k.c.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ zwanej dalej p.p.s.a. sądy administracyjne wykonują wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego oraz przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa Sąd władny jest wzruszyć zaskarżoną decyzję, o czym stanowi art. 145 § 1 p.p.s.a. przy czym zgodnie z treścią art. 134 § 1 tej ustawy rozstrzygając w granicach danej sprawy, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem ocenia legalność decyzji również z urzędu.

Rozpoznając skargę Z. D., Wojewódzki Sąd Administracyjny w ramach przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wychodząc w swoich rozważaniach od definicji osoby bezrobotnej w rozumieniu ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu na dzień wydawania zaskarżonej decyzji Sąd podzielił pogląd skarżącego, iż art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d tego aktu prawnego zawiera odesłanie do kodeksu cywilnego nakazując tym samym traktować pojęcia użyte w przywołanym przepisie zgodnie z definicjami użytymi w prawie cywilnym.

Trafnie zatem zauważa skarżący, iż interpretacja użytego w cyt. normie prawnej pojęcia "posiadacz zależny" wymaga uwzględnienia treści przepisu art. 336 k.c., zgodnie z którym posiadaczem zależnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą.

Zgodzić się również trzeba z poglądem, że prowadzenie przez rodziców małoletniego dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską gospodarstwa rolnego należącego do majątku dziecka jest sprawowaniem zarządu, o którym mowa w treści art. 101 § 1 k.r.i o. nie noszącym cech posiadania zależnego.

Jednocześnie jednak zauważa się, iż zarząd majątkiem dziecka, czyli przejaw wykonywania pieczy nad jego majątkiem stanowi składnik władzy rodzicielskiej będąc jednocześnie obowiązkiem i prawem rodziców, z którego nie mogą oni ani nie skorzystać ani przenieść na inne osoby. Przepis art. 101 § 1 k.r.i o. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wskutek czego rodzice nie mogą dziedziny tej unormować odmiennie w drodze wzajemnego porozumienia.

Z tych więc względów, przechodząc na grunt rozstrzyganej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny szczególną uwagę zwrócił na zapis zawarty w § [...] umowy darowizny nieruchomości rolnej zawartej pomiędzy skarżącym i jego małżonką jako darczyńcami i ich małoletnią córką jako obdarowaną.

Interpretacja zawartego we wskazanym § [...] umowy darowizny zobowiązania zdaniem Sądu powinna zostać dokonana w oparciu o treść art. 349 k.c. regulującego przeniesienie posiadania noszącego tradycyjną nazwę constitutum possessorium.

W przeciwieństwie do podstawowego, normalnego sposobu przeniesienia posiadania następującego przez rezygnację z posiadania przez zbywcę i wyrażenie woli władania rzeczą w zakresie określonego prawa /np. własności/ przez nabywcę, w przypadku uregulowanym w treści art. 349 k.c., strony umowy decydują, iż zbywca /dotychczasowy posiadacz samoistny/ będzie nadal korzystać z rzeczy na podstawie innego stosunku prawnego albo też nabywca życzy sobie, by dotychczasowy posiadacz wykonywał posiadanie jako jego zastępca /dzierżyciel/.

Jak wynika z § [...] umowy darowizny darczyńcy zobowiązali się do przeniesienia posiadania nieruchomości rolnej z upływem określonego czasu zachowując do tego momentu swoje dotychczasowe uprawnienia płynące z faktu posiadania nieruchomości rolnej. W szczególności darczyńcy pozostawili sobie prawo do korzystania z rzeczy przez określony w umowie czas.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił w tym miejscu zawartego w skardze poglądu, iż § [...] umowy darowizny zawiera wyłącznie standardową formułę.

Zdaniem Sądu wręcz przeciwnie niż twierdziła strona skarżąca, klauzula ta zawarła zdecydowaną wolę darczyńców co do zachowania nadal uprawnienia do korzystania z nieruchomości jak właściciel. Jak wcześniej bowiem zauważa się sprawowanie pieczy nad majątkiem dziecka nie wymaga uregulowań umownych lecz stanowi bezwzględny obowiązek jego rodziców, którzy sprawują władztwo nad tym majątkiem przysługujące im z mocy posiadanej władzy rodzicielskiej. Wyraźna natomiast klauzula zawarta w akcie notarialnym wyrażająca wolę darczyńców, by zachować na określony czas prawo do władania nieruchomością obliguje do przyjęcia, iż po stronie skarżącego i jego małżonki pozostało uprawnienie, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą wykraczające poza zarząd nad majątkiem obdarowanej wynikające z treści art. 101 § 1 k.r.i o. a spełniające przesłanki posiadania zależnego, o którym mowa w treści art. 336 k.c.

Odnosząc się natomiast do wywodów pełnomocnika przedstawionych w uzupełnieniu skargi należy stwierdzić, iż przywołany tam przepis art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. Nr 7, poz. 25 z 1998 r. nie pozostaje w pełnej analogii do przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d z dnia

14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514/.

Istotnie w treści obu wskazanych norm prawnych zawarto legalną definicję wymienionych tam pojęć, jednakże cele aktów prawnych, w których zawarte są te definicje różnią się w sposób istotny.

W rozumieniu przepisu art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnikiem jest osoba fizyczna, która prowadzi osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym.

Jak z powyższego wynika, a co nadto zgodne jest z ratio legis tego aktu prawnego, ustawodawca określając pojęcie "rolnik" w celu ustalenia kręgu osób, którym przysługuje ubezpieczenie społeczne rolników, położył nacisk na fakt samodzielnego prowadzenia działalności rolniczej a nie na charakter tytułu prawnego przysługującego do gospodarstwa, w którym działalność ta miałaby być wykonywana. Samo bowiem prawo własności czy też posiadanie samoistne lub zależne gospodarstwa rolnego bez prowadzenia w nim działalności rolniczej na własny rachunek nie pozwala na objęcie ubezpieczeniem rolniczym /por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. II UZP 5/04 publ. OSNP 2004/22/389/. Podobnie też zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z 25 stycznia 2000 r. sygn. II UKN 341/99 publ. OSNP 2001/11/397.

Ze sformułowania zawartego w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika również, iż osoby wykonujące pracę rolnika w gospodarstwie rolnym, którego nie były posiadaczami, z woli ustawodawcy nie miały zostać objęte ubezpieczeniem społecznym rolników.

"Bezrobotnym", w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jest osoba, która nie jest właścicielem lub posiadaczem /samoistnym lub zależnym/ nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe.

Zgodnie bowiem z ratio legis ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu osoba bezrobotna musi pozostawać w pełnej gotowości do podjęcia zaoferowanej jej pracy. Istota uprawnień osoby bezrobotnej nie wynika z samego faktu braku źródła dochodów lecz ustawodawca wiąże te uprawnienia ze stosowną aktywnością osoby pozostającej bez źródeł dochodów w przezwyciężaniu sytuacji, w jakiej się znalazła /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 1998 r. sygn. II SA 565/98 publ. LEX nr 41865/.

W konsekwencji, przywołany przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie zawiera analogicznej jak art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników przesłanki wymagającej wykonywania działalności rolniczej, a już sam fakt bycia właścicielem, posiadaczem /samoistnym lub zależnym/ nieruchomości rolnej powoduje brak możliwości uzyskania statusu osoby bezrobotnej bez względu na prowadzenie w niej działalności rolniczej.

Interpretując per analogia jednolite stanowisko judykatury, z którego wynikało, iż nie może być uznany za bezrobotnego właściciel nieruchomości rolnej przekraczającej 2 ha przeliczeniowe mimo, iż ją wydzierżawił lub przestał z niej korzystać z innych przyczyn /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 1998 r. II SA 97/98 LEX nr 41844 czy z dnia 7 sierpnia 1997 r. SA/Bk 439/97 publ. Pr. Pracy 1998/3/39/ Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż przysługujące skarżącemu prawo do korzystania z nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha przeliczeniowych wyklucza go z kręgu osób, które ustawodawca chciał objąć swoją ochroną w treści ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu określa zadania państwa w zakresie łagodzenia skutków bezrobocia, zatrudnienia oraz aktywizacji zawodowej bezrobotnych i innych osób poszukujących pracy, do których skarżący bezspornie nie należy ze względu na pozostawienie sobie uprawnień do użytkowania gospodarstwa rolnego w takim samym stopniu, w jakim korzystał będąc jego właścicielem.

Z tych względów stanowisko organów administracji, które nie przyznały skarżącemu prawa do posiadania statusu osoby bezrobotnej Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za słuszne i orzekł jak w sentencji po myśli art. 151 P.p.s.a.