Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Rypina po rozpoznaniu w dniu 13 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. B. i P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 782/17 w przedmiocie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi K. B. i P. B. na postanowienia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 1 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 7 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/WA 782/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił zażalenie K. B. i P. B. na postanowienie tego Sądu z 16 maja 2017 r., w sprawie ze skargi podatników na postanowienia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 1 grudnia 2016 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Pismem z dnia 18 kwietnia 2017 r. skarżący wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia. Po rozpoznaniu sprzeciwu Sąd, postanowieniem z dnia 16 maja 2017 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.

Pismem z dnia 22 maja 2017 r. skarżący złożyli zażalenie na wskazane wyżej postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2017 r.

Odrzucając zażalenie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w związku ze zmianą brzmienia art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658, dalej "ustawa nowelizująca"), wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje referendarz sądowy, a wojewódzki sąd administracyjny merytorycznie rozpoznaje sprzeciw, a wiec definitywnie rozstrzyga kwestie z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu - zatem od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego na skutek rozpoznania sprzeciwu nie przysługuje zażalenie.

W zażaleniu na zaskarżone postanowienie skarżący zarzucili naruszenie m.in.: art. 178 p.p.s.a. poprzez odrzucenie prawidłowego i dopuszczalnego zażalenia; art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie zarówno z urzędu jak i na wniosek strony dowodów uzupełniających z dokumentów (przedstawiających aktualną sytuację materialną, skarżącego), mimo że było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowodowałby nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez pozbawienie skarżącego prawa do Sądu; nierozstrzygnięcie wniosku skarżącego i w żaden sposób nie ustosunkowanie się do niego cyt. za wnioskiem skarżącego: "Proszę także w imieniu mocodawcy o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata lub doradcy podatkowego) do reprezentowania go w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, gdyż gdyby był reprezentowany przez adwokata łub doradcę podatkowego w obecnym wpadkowym postępowaniu tj. o przyznanie prawa pomocy miałby większe szanse na korzystne rozstrzygnięcie kwestii podstawowej tj. ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu w sprawie głównej tj. wniosku, o przywrócenie uchybionego terminu. Wnoszę o wypowiedzenie się przez Sad w tej kwestii i wydanie stosownego rozstrzygnięcia. Strona winna mieć możliwość ubiegania się o przyznanie prawa pomocy także w kwestiach wpadkowych. Mając prawo pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika na czas postępowania dot. przyznania prawa pomocy w sprawie podstawowej miałbym w pełni zapewnione konstytucyjne prawo do Sądu. Obecnie proszę o nie rozpoznawanie przedmiotowego sprzeciwu do czasu uzupełnienia argumentacji w nim zawartej przez pełnomocnika z urzędu wyznaczonego tylko do reprezentowania mnie w tej sprawie wpadkowej"; nierozstrzygnięcie wniosku o ustanowienie radcy prawnego z urzędu do reprezentowania mnie w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy; nierozstrzygnięcie wniosku o zwolnienie innie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skarg, art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, z późn. zm.) poprzez pozbawienie skarżącego możności obrony swoich praw przed Sądem, a tym samym prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia jego sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd.

Z uwagi na powyższe wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz wyznaczenie pełnomocnika z urzędu celem reprezentowania go w obecnym, niniejszym postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, gdyż nie posiadam środków na ten cel. Ewentualnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne.

W pierwszej kolejności należy przede wszystkim wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa nowelizująca, modyfikująca – w sprawach wszczętych po tym dniu, a taką bez wątpienia jest rozpoznawana sprawa – m.in. zasady rozpoznawania w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosków o przyznanie prawa pomocy. Znacznej zmianie uległ, na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, m.in. art. 260 p.p.s.a. Przepis ten przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stanowił, że wniesienie sprzeciwu (jeśli nie jest on odrzucony) skutkuje utratą mocy przez zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został ten sprzeciw wniesiony, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie sądu wydane w tym trybie przysługiwało zażalenie (por. art. 260 p.p.s.a. in fine, w brzmieniu sprzed dnia 15 sierpnia 2015 r.). Obecnie w świetle art. 260 p.p.s.a. sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzeń lub postanowień referendarza, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza zmienia albo utrzymuje w mocy, orzekając jako sąd drugiej instancji i stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu obecnie obowiązującym – w przeciwieństwie np. do art. 258 § 4 p.p.s.a. (przewidującego w szczególnie uzasadnionych przypadkach możliwość wydawania zarządzeń lub postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., przez sąd) – nie wskazuje na zaskarżalność postanowienia wydanego na jego podstawie.

Wymaga przypomnienia, że zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz na postanowienia, których przedmiotem są kwestie określone bezpośrednio w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. Postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na skutek rozpoznania sprzeciwu nie zostały ujęte w tym katalogu, brak jest też innego przepisu ustawy wskazującego na możliwość wniesienia zażalenia na takie postanowienie, jak to wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w dniu 24 maja 2017 r. W konsekwencji należy stwierdzić, że ustawodawca nie przewidział możliwości zaskarżenia wydanego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego o zmianie lub utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego z zakresu prawa pomocy. Zażalenie wniesione na orzeczenie, od którego nie przysługuje taki środek zaskarżenia, podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie podatnicy wnieśli zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlega zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tej sytuacji ich zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2017 r., jako niedopuszczalne, podlegało odrzuceniu, a zatem zaskarżone postanowienie z dnia 7 czerwca 2017 r. odpowiada prawu.

Z tego też względu niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać w tym miejscu należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (postanowienie NSA z 7 października 2017 r., I OZ 838/14).

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.