Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek (spr.) Sędziowie: WSA Michał Niedźwiedź WSA Urszula Zięba Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2023 r. sprawy ze skargi C. Sp. z o.o. w Ł. na czynność Prezydenta Miasta Tarnowa w przedmiocie ustalenia wysokości należnej dotacji oświatowej w wyniku aktualizacji stawki dotacji oddala skargę.

Wnioskiem z 27 września 2021 r. C. sp. z o.o. w Ł. (dalej: Spółka) zwróciła się do Prezydenta Miasta Tarnowa (dalej: Prezydent) o udzielenie dotacji na rok 2023 dla prowadzonych przez siebie szkół, w tym dla Liceum X. (dalej: Liceum), wskazując planowaną w nich liczbę uczniów. Następnie 5 maja 2023 r. Spółka złożyła informację o liczbie uczniów na miesiąc maj, dla prowadzonych przez siebie szkół w tym Liceum, wskazując w nich m.in. liczbę uczniów którzy w miesiącu poprzednim nie spełnili warunku uczestnictwa w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych.

Prezydent 30 maja 2023 r. przekazał na rachunek bankowy Spółki dotację oświatową za maj 2023 r. Na tej podstawie Spółka ustaliła, że stawka na słuchacza Liceum w 2023 r. wynosi 2,98 zł.

Pismem z 20 czerwca 2023 r. Spółka zaskarżyła powyższą czynność dokonaną przez Prezydenta w postaci błędnego ustalenia wysokości należnej dotacji oświatowej przysługującej na słuchaczy Liceum do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej czynności Spółka zarzuciła naruszenie:

1. art. 26 ust. 2 w zw. z art. 33 ust. 1 w zw. z art. 43 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz.U z 2022 r. poz. 2082 – dalej: u.f.z.o.) w zw. z art. 1 ust 1 , 3, 4, 9, 10,11, 14 , art. 10, art. 11, art. 1, art. 170 § 1 ustawy z dnia z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2021 r. poz. 1082 – dalej: u.p.o.) poprzez ustalenie w wyniku aktualizacji miesięcznej stawki dotacji na 1 słuchacza w kwocie 2,98 zł, co stanowi jedynie iluzoryczne wypełnienie obowiązku finansowania działalności oświatowej szkoły, która nie może prowadzić działalności gospodarczej, a w konsekwencji pozyskiwać środków na kredytowanie działalności szkoły,

2. art. 70 ust. 4 Konstytucji Rzeczpospolitej Polski z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483 - dalej: Konstytucja), poprzez ustalenie stawki dotacji w kwocie, która nie pozwala na prowadzenie kształcenia, co w konsekwencji prowadzi do naruszenia prawa obywateli do powszechnego i równego dostępu do wykształcenia.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, Spółka wniosła o stwierdzenie bezskuteczności czynności w postaci błędnego ustalenia wysokości należnej dotacji oświatowej przysługującej na słuchaczy Liceum w 2023 r. oraz o zasądzenie od Prezydenta na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Spółka wskazała, że jest organem prowadzącym Liceum tj. szkołę niepubliczną, dla której wypłacana jest dotacja oświatowa, o której mowa w art. 26 ust. 2 u.f.z.o. W uzasadnieniu skargi podniosła, że ustalenie bieżącej stawek dotacji na poziomie kilku złotych, stanowi jedynie pozorne dotowanie bieżącej działalności szkół niepublicznych. Działanie takie powoduje, że cały ciężar i ryzyko prowadzenia szkół przerzucone zostaje na podmioty niepubliczne. Co więcej, takie działanie stanowi także przejaw dyskryminacji szkół niepublicznych. Szkoły publiczne otrzymują bowiem środki na bieżącą działalność.

Przy założeniu, że w szkole kształci się 200 słuchaczy, a stawka dotacji określona w art. 26 ust. 2 u.f.z.o. wynosi niecałe 3 zł na słuchacza, szkoła pod koniec miesiąca otrzyma dotację w wysokości w przybliżeniu 500 zł miesięcznie. Za te środki szkoła ma zapewnić kilkunastu nauczycieli zatrudnionych na umowie o pracę z minimalnym wynagrodzeniem aktualnie 3 490 zł miesięcznie, którzy zrealizują minimum programowe, dyrektora szkoły oraz niezbędną obsługę oraz lokale. Są to środki, które nie pozwolą na pokrycie nawet ułamkowej części tych kosztów i nie pozwalają w ogóle na prowadzenie działalności dydaktycznej przez szkołę. Powyższe prowadzi do wniosków, że szkoła, przy ustaleniu tak niskiej stawki dotacji nie jest w stanie pokryć kosztów swojego utrzymania. Takie ustalenie kwoty dotacji powoduje bowiem w istocie przerzucenie całości kosztów kształcenia na organy prowadzące szkoły - tj. podmioty prywatne. Nawet jeśli koszty te będą rekompensowane w ramach dotacji za efekt, która jest wypłacana w zasadzie 2 razy do roku, to skutkuje to tym, że Spółka zmuszona będzie kredytować działalność publiczną i finansować działanie szkoły zaliczkowo z własnych środków, a dotacja za efekt stanowić będzie swego rodzaju rekompensatę.

Spółka podkreśliła, że zgodnie z art. 170 ust. 1 u.p.o.: "Prowadzenie szkoły łub placówki, zespołu, o którym mowa w art. 182, oraz innej formy wychowania przedszkolnego nie jest działalnością gospodarczą". Powyższe oznacza, że jest to działalność deficytowa i nie nastawiona na osiąganie zysku, a organy prowadzące szkoły niepubliczne tj. licea ogólnokształcące dla dorosłych i szkoły policealne realizują zadnie publiczne danej jednostki samorządu terytorialnego - w tym wypadku powiatów. Mając na względzie sformułowane w art. 70 Konstytucji RP powszechne prawo do nauki koniecznym jest zaś udział władz publicznych w finansowaniu sektor oświaty spoza sektora finansów publicznych zgodnie z obowiązującymi przepisami i w sposób umożliwiający realizację tego zadania.

Spółka wskazała nadto, że ustalona wysokość miesięcznej dotacji oświatowej w 2023 r. stanowi o fikcji realizacji przez państwo ustawowego obowiązku dofinansowania działalności szkół niepublicznych prowadzonych przez prywatne podmioty, które to podmioty realizują w imieniu państwa zadania publiczne w postaci prowadzenia szkół i realizacji w nich działalności edukacyjnej. Powyższe nie może być akceptowane i jest niedopuszczalne w procesie legislacyjnym aktu niższego rzędu w stosunku do u.f.z.o. jakim jest rozporządzenie. Strona wypełniła obowiązki nałożone na nią w tej ustawie. Przekazanie jej dotacji w kwocie tak niskiej stanowi natomiast iluzoryczne wykonanie obowiązku finansowania działalności edukacyjnej szkoły.

Zdaniem Spółki, działania Prezydenta nie usprawiedliwia fakt, że ustalona stawka dotacji zgodna jest z przepisami Rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 22 grudnia 2022 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2023 (Dz.U. z 2022 r. poz. 2820 – dalej: Rozporządzenie MEN). Takie bowiem uregulowanie sprzeczne jest z przepisami ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, ustawą prawo oświatowe oraz z Konstytucją. W związku z tym Prezydent zobowiązany był do niestosowania przepisów rozporządzenia i powinien ustalić stawkę dotacji w takiej wysokości, która pozwoli na finansowanie bieżącej działalności szkoły w sposób, by wypełnić ustawowy obowiązek finansowania działalności szkoły. Spółka zauważyła również, że nie ma podstaw do ustalania stawki dotacji dla szkół niepublicznych w wysokości niższej niż dotacja przyznawana szkołom publicznym, gdyż realizują takie same zadania i w konsekwencji muszą ponosić takie same koszty.

Odpowiadając na skargę, Prezydent wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że Spółka otrzymuje z budżetu Gminy Miasta Tamowa dotacje, w oparciu o przepisy u.f.z.o., a także uchwały Nr XLVII/514/2017 Rady Miejskiej w Tarnowie z dnia 28 grudnia 2017 r. w sprawie trybu udzielania i rozliczania dotacji udzielanych publicznym i niepublicznym przedszkolom, innym formom wychowania przedszkolnego, szkołom, w tym szkołom w których zorganizowano oddział przedszkolny i placówkom prowadzonym na terenie Gminy Miasta Tamowa, trybu prowadzenia kontroli prawidłowości pobrania i wykorzystania tych dotacji oraz terminu i sposobu rozliczenia ich wykorzystania (Dz.Urz. Województwa Małopolskiego z 2018 r. poz. 393 ze zm. – dalej: Uchwała). Prezydent stwierdził, że dokonał wypłaty dotacji naliczonych za dany miesiąc zgodnie z przedłożonymi przez Spółkę informacjami.

Sposób ustalania wysokości dotacji na rok 2023 określają - w sposób wiążący Prezydenta - przepisy u.f.z.o. (art. 26 i nast. - w zależności od rodzaju placówki oświatowej), a także Rozporządzenia MEN. W przypadku dotacji należnej dla Spółki zastosowanie ma art. 26 ust. 2 u.f.z.o., który stanowi, że niepubliczne szkoły, w których nie jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, otrzymują na każdego ucznia uczestniczącego w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych w danym miesiącu, z których uczeń nie został zwolniony na podstawie przepisów wydanych na podstawie art. 44zb ustawy o systemie oświaty, dotację z budżetu jednostki samorządu terytorialnego będącej dla tych szkół organem rejestrującym, w wysokości równej kwocie przewidzianej na takiego ucznia w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostki samorządu terytorialnego. W przypadku dotacji należnej Spółce to zatem zapisy Rozporządzenia MEN są kluczowe dla określenia wysokości należnej dotacji.

Prezydent zwrócił uwagę, że poprzednio obowiązujące rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w 2022 roku, biorąc pod uwagę sposób wyliczenia dotacji, pozwalało na przyznanie dotacji na jednego ucznia w kwocie 62,86 zł miesięcznie. Natomiast na podstawie Rozporządzenia MEN kwota ta została drastycznie zmniejszona. Po dokonaniu obliczeń na podstawie tego rozporządzenia, kwota na jednego ucznia wynosi 2,98 zł miesięcznie.

Obliczenie wysokości należnej dotacji, nastąpiło na podstawie Algorytmu zawartego w załączniku do Rozporządzenia MEN, co oznacza, że to nie Prezydent dokonał ustalenia znacznie niższego poziomu dotacji należnej Spółce, a jedynie dokonał matematycznego przeliczenia algorytmu wskazanego w Rozporządzeniu MEN, który w porównaniu z rokiem poprzednim spowodował znaczne obniżenie kwoty dotacji przekazanej za miesiąc styczeń. Prezydent nie dokonuje tu zatem żadnej czynności o charakterze władczym, o której mowa w art. 47 u.f.z.o.

Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi, Prezydent wskazał, że art. 34 u.f.z.o. określa sposoby przekazania dotacji - a zatem wskazuje on, że dotacja jest przekazywana na rachunek bankowy szkoły/placówki w 12 częściach w terminie do ostatniego dnia każdego miesiąca. Ten sposób przekazania dotacji został przez Prezydenta w odniesieniu do dotacji na miesiąc styczeń wypełniony (Uwaga Sądu: cytat za skargą, choć zapewne powinien w tym miejscu zostać określony miesiąc maj, gdyż tego miesiąca dotyczy skarga). Zatem ujęta w art. 47 u.f.z.o. możliwość zakwestionowania czynności przekazania dotacji może obejmować czynności związane z naruszeniem przez Prezydenta przepisu art. 34 poprzez niedokonanie wypłaty dotacji na rachunek bankowy lub naruszenie przewidzianego w tym przepisie harmonogramu wypłat transz dotacji ustalonej na cały rok. W przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia przez Prezydenta przewidzianego w tym przepisie sposobu przekazania dotacji. Wskazana w skardze czynność nie była zatem ani czynnością ustalającą wysokość dotacji ani czynnością przekazującą dotację. Wysokość dotacji została ustalona, zgodnie z przepisami u.f.z.o. na cały rok, na podstawie złożonego przez Spółkę we wrześniu roku poprzedzającego wniosku wskazującego przewidywaną liczbę uczniów, a przede wszystkim w oparciu o mechanizm wskazany w Rozporządzeniu MEN, a następnie jej miesięczna transza została przekazana na rachunek bankowy Spółki, zgodnie z podaną informacją o liczbie uczniów. Dokonanie przeliczenia kwoty przewidzianej na jednego ucznia z ilością uczniów wskazanej w informacji na dany miesiąc w oparciu o wzór wynikający z Rozporządzenia jest jedynie czynnością czysto rachunkową, techniczną, a nie czynnością którą można uznać za ustalenie wysokości czy przekazanie dotacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu.

Odnosząc się na wstępie do kwestii kognicji Sądu, należy w pierwszej kolejności przywołać art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), stosownie do którego sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 - dalej p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że tożsama pod względem prawnym i faktycznym skarga, dotycząca Spółki, była już przedmiotem orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który wyrokiem z 5 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 277/23 ( powoływane orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), skargę oddalił. Argumentację zaprezentowaną w tym wyroku orzekający w sprawie skład podziela i wykorzysta w dalszej części uzasadnienia.

Rozważając kwestię dopuszczalności wniesionej skargi, zwrócić należy uwagę, że z ugruntowanego w doktrynie stanowiska wynika, iż za akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. uznaje się te, które:

1) w rozumieniu przepisów prawa materialnego i procesowego nie są decyzją lub postanowieniem;

2) mają charakter indywidualny, co wynika z określenia ich przedmiotu, a mianowicie uprawnień lub obowiązków, których dotyczą;

3) podejmowane są na podstawie przepisów prawa, które nie wymagają ich autorytatywnej konkretyzacji, a jedynie potwierdzenia uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów powszechnie obowiązującego prawa, co oznacza również, że stanowią one przejaw wiedzy organu wykonującego administrację publiczną;

4) są podejmowane w zakresie administracji publicznej, charakteryzując się, między innymi, jednostronnością działania;

5) są podejmowane przez podmiot wykonujący administrację publiczną (zob. B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych, art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., ZNSA 2006 nr 2, s. 18 - 19).

W literaturze przedmiotu wskazuje się, że ratio legis uregulowania prawnego rozszerzającego kontrolę sądu administracyjnego poza sferę decyzji lub postanowień, będących przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej na podstawie art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a., związane jest z umożliwieniem sądowej kontroli również takich działań administracji publicznej, które dotyczą praw i obowiązków obywateli i innych podmiotów w sferze publicznej oraz potrzebą zapewnienia im gwarancji procesowych w ich relacjach z organami administracji publicznej oraz w zakresie zadań realizowanych przez te organy (zob. T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska (red. T. Woś), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 5, Warszawa 2012, s. 69-70).

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest ustalenie należnej Spółce dotacji oświatowej. Podstawą prawną takiej czynności jest zaś u.f.z.o., która w art. 47 stanowi, że czynności podejmowane przez organ dotujący, o których mowa w art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-32 i art. 40-41a, w celu ustalenia wysokości lub przekazania dotacji, o których mowa w art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-32 i art. 40-41a, stanowią czynności z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Przepis ten wyraźnie więc wskazuje, że czynności organu związane z ustaleniem wysokości dotacji lub ich przekazaniem, stanowią czynności z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Jak słusznie zauważył WSA w Rzeszowie w wyroku z 28 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 310/20, samo przekazanie (wypłata) dotacji jest wynikiem pewnego procesu, w ramach którego najpierw dochodzi do ustalenia wysokości przysługującej danemu podmiotowi dotacji. Tak więc przedmiotowa wypłata jest rezultatem określonego rodzaju kalkulacji, których zasady zostały wyraźnie sprecyzowane w przepisach omawianej ustawy. Zatem czynność przekazania dotacji jest poprzedzona stosowaniem przepisów prawa, którego prawidłowość powinna podlegać kontroli sądu.

Ponadto za uznaniem przekazania (wypłaty) dotacji za czynność z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., świadczy również to, że czynność ta spełnia warunki wyżej wskazane, tj.:

- nie jest decyzją lub postanowieniem,

- ma charakter indywidualny (odnosi się do konkretnego adresata – skarżącej),

- podjęta została na podstawie przepisów prawa, które nie wymagają ich autorytatywnej konkretyzacji,

- podjęta została w zakresie administracji publicznej, w ramach jednostronnego działania uprawnionego organu, wykonującego zadania z tego zakresu.

Dodatkowo warto zauważyć, że ustawodawca w przepisie art. 47 u.f.z.o. posłużył się odesłaniami, jednak jedynie w zakresie wskazania (konkretyzacji) organu dotującego i dotacji. Stosownie do § 156 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r. poz. 283) w akcie normatywnym można posłużyć się odesłaniami, jeżeli zachodzi potrzeba osiągnięcia skrótowości tekstu lub zapewnienia spójności regulowanych instytucji prawnych. Nie do zaakceptowania byłoby natomiast przyjęcie, że skoro regulacja art. 47 u.f.z.o. nie zawiera odesłania do art. 34 tej ustawy, to – pomimo wyraźnego wskazania – czynność przekazania dotacji nie stanowi czynności z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Nie sposób jednak pominąć, że problematyka dotycząca rozstrzygnięcia administracyjnego lub cywilnego charakteru czynności związanych z ustaleniem wysokości i wypłatą dotacji oświatowych była przedmiotem sporów zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie. Na mocy art. 47 u.f.z.o. kwestia ta została jednak wyraźnie uznana za czynność z zakresu administracji publicznej, podlegająca kognicji sądów administracyjnych. Za prawidłowe należy zatem uznać podejście, że wypłata jest finalnym rezultatem ustalenia wysokości dotacji dla konkretnego podmiotu, dokonanego na podstawie konkretnych regulacji prawnych, do stosowania których uprawniony jest organ administracji. Takie stanowisko zaprezentował też m.in. w cyt. już wyroku z 28 lipca 2020 r. WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 310/20, jak również WSA w Szczecinie w wyroku z 13 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 403/20, WSA w Gdańsku w wyroku z 14 października 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 572/20, a także NSA w postanowieniu z 18 listopada 2020 r., sygn. akt I GSK 1414/20 oraz WSA w Białymstoku w wyroku z 17 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Bk 53/21). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 października 2021 r., sygn. akt I GSK 701/21, aprobując pogląd wyrażony w sprawie I GSK 1730/20, uwypuklił, że czynności z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 47 u.f.z.o., to wszelkie czynności podejmowane przez organ dotujący w celu ustalenia wysokości lub przekazania dotacji. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje bowiem, że zwroty "o których mowa w art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-32 i art. 40-41a" odnoszą się do określenia organów dotujących oraz rodzajów dotacji, a nie do opisania rodzajów czynności. Z treści art. 47 u.f.z.o. nie wynika zatem jakiekolwiek ograniczenie co do kategorii czynności, które podlegają tej regulacji. Tak więc czynności organu dotującego polegające na ustaleniu wysokości dotacji jak i jej przekazaniu, stanowią czynności z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i jako takie poddane są kognicji sądów administracyjnych.

W świetle powyższego Sąd przyjął, że skarga jest dopuszczalna, a wniosek Prezydenta o jej odrzucenie uznał za niezasadny.

Poza tym skarga została wywiedziona w terminie. Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W realiach rozpatrywanego przypadku należało przyjąć, czego Prezydent nie kwestionował, że czynność wypłaty dotacji nastąpiła, jak wskazano w skardze w dniu 30 maja 2023 r., stąd skarga z 28 czerwca 2023 r. (data podpisu elektronicznego i wpływu do Prezydenta) została złożona z zachowaniem terminu ustawowego.

Przechodząc do oceny legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie czynności, Sąd nie znajduje podstaw do uwzględnienia sformułowanych w skardze zarzutów, jak również do uwzględnia skargi, biorąc pod uwagę dyspozycję art. 134 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 26 ust. 2 u.f.z.o., niepubliczne szkoły, w których nie jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, otrzymują na każdego ucznia uczestniczącego w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych w danym miesiącu, z których uczeń nie został zwolniony na podstawie przepisów wydanych na podstawie art. 44zb u.s.o., dotację z budżetu jednostki samorządu terytorialnego będącej dla tych szkół organem rejestrującym, w wysokości równej kwocie przewidzianej na takiego ucznia w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostki samorządu terytorialnego. Warunki i sposób przekazania dotacji wynika z regulacji zawartych w art. 33 i 34 u.f.z.o. Algorytm podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na 2023 r. określony został w Rozporządzeniu MEN.

Z niekwestionowanego przez strony stanu faktycznego wynika, że w maju 2023 r. Prezydent, jako organ dotujący, dokonał zaktualizowania stawki dotacji na ucznia liceum ogólnokształcącego dla dorosłych i ustalił, że do czasu aktualizacji kwoty dotacji, miesięczna kwota na ucznia liceum ogólnokształcącego dla dorosłych wynosi 2,98 zł. Spółka nie kwestionuje samej metody dokonanych obliczeń i jej wyniku. Utrzymuje natomiast, że ustalenie bieżącej stawek dotacji na poziomie poniżej 3 złotych (kiedy w 2022 r. miesięczna dotacja na 1 słuchacza niepublicznego liceum ogólnokształcącego dla dorosłych kształcącego się w systemie zaocznym kształtowała się na poziomie ponad 60 zł miesięcznie) stanowi jedynie pozorne dotowanie bieżącej działalności szkół niepublicznych. Działanie takie powoduje w ocenie Spółki, że cały ciężar i ryzyko prowadzenia szkół przerzucone zostaje na podmioty niepubliczne, co więcej, takie działanie stanowi także przejaw dyskryminacji szkół niepublicznych i prowadzi do naruszenia konstytucyjnego prawa obywateli do powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. Spółka podniosła, że ustalenie stawki dotacji na poziomie niecałych 3 zł uniemożliwia bieżące funkcjonowanie szkoły. W jej ocenie regulacje zawarte w przepisach Rozporządzenia MEN są sprzeczne z przepisami u.f.z.o. oraz z Konstytucją RP, dlatego też Prezydent był zobowiązany do niestosowania przepisów Rozporządzenia MEN.

W ocenie Sądu argumentacja Spółki nie zasługuje jednak na uwzględnienie. Nie ulega wątpliwości, że eksponowany w skardze udział władz publicznych w finansowaniu sektora oświaty spoza sektora finansów publicznych, urzeczywistnia konstytucyjnie umocowane powszechne prawo do nauki. Trzeba jednak podkreślić – na co zwracają uwagę komentatorzy Konstytucji – że mimo, iż szkoły niepubliczne mogą być finansowane przez władze publiczne, dofinansowanie takie nigdy nie może być pełne, ale jedynie częściowe, co wynika z literalnego brzmienia art. 70 ust. 3 zd. 3 Konstytucji RP. Zawarte w tym przepisie odesłanie do uregulowania materii dofinansowania szkół niepublicznych w ustawie oznacza konsekwentnie, że ustawodawcy pozostaje znaczny margines swobody regulacyjnej pozwalającej na zróżnicowanie pomocy finansowej dla szkół niepublicznych ze środków publicznych w zależności np. od rodzaju szkoły i jej charakteru. W świetle art. 70 ust. 3 zd. 3 Konstytucji RP postawić można tezę, że w Konstytucji nie ma wyrażonego wprost obowiązku każdorazowego dofinansowania każdej szkoły niepublicznej, tym bardziej, że większość z takich szkół ma ściśle komercyjny charakter i ich działalność gospodarcza tak jak każda inna może wiązać się z ryzykiem niepowodzenia finansowego. Publiczne szkoły powinny być docelowo finansowane w całości lub zdecydowanej części ze środków publicznych.

Jak zauważono w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 grudnia 2013 r. (K 16/13, OTK-A 2013, Nr 9, poz. 135), użyte w art. 70 ust. 3 zd. 3 Konstytucji RP słowo "udział" samo w sobie nie implikuje żadnego konkretnego poziomu finansowania, gdyż "udział" z definicji może być mniejszy lub większy. Przesądza jedynie, że wkład państwa musi osiągnąć jakiś stopień minimalny (tak aby w ogóle zjawisko dofinansowywania szkół niepublicznych miało miejsce, bo inaczej art. 70 ust. 3 zd. 3 Konstytucji RP byłby niezrealizowanym upoważnieniem konstytucyjnym) i równocześnie nie może osiągnąć poziomu maksymalnego (całkowitego finansowania, to bowiem prowadziłoby do zrównania szkół publicznych ze szkołami niepublicznymi). Z art. 70 ust. 3 Konstytucji RP nie wynika więc prawo podmiotowe szkół niepublicznych do uzyskania środków na całość ich działalności, a w założeniu szkoły niepubliczne mają być finansowane w mniejszym stopniu ze środków budżetu państwa niż szkoły publiczne, gdyż podstawowa odpowiedzialność za ich gospodarkę finansową spoczywa na ich założycielach, a nie na władzy publicznej (zob. szerzej komentarz do art. 70 Konstytucji w: Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1-86 pod red. prof. dr hab. Marka Safjana, dr hab. Leszka Bosek, Warszawa 2016).

Dotacji oświatowej dla szkół niepublicznych nie można uznać za prawo nabyte, które raz przyznane w określonej wysokości trwa niezmiennie w kolejnych latach. Zróżnicowanie pomocy finansowej dla szkół niepublicznych ze środków publicznych może zostać uzależnione, nie tylko od rodzaju szkoły i jej charakteru, ale również od jakości oferowanych usług edukacyjnych. Z uzasadnienia projektu Rozporządzenia MEN (na podstawie którego została wyliczona dotacja przekazana Spółce 30 maja 2023 r.) wynika, że prawodawca założył zoptymalizowanie finansowania niepublicznych szkół policealnych i liceów ogólnokształcących dla dorosłych, przewidując że w roku 2023 będą kontynuowane rozwiązania projakościowe odnoszące się do niepublicznych szkół, w których nie jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, tj. zwiększenie finansowania "za zdany egzamin", a zmniejszenie środków naliczanych "za uczestnictwo w zajęciach". Przyjęcie takiego sposobu finansowania premiuje szkoły, które osiągają wysoką zdawalność egzaminów zewnętrznych przez swoich słuchaczy. W ramach tego rozwiązania wydzielono z dotychczasowej wagi P12 o wartości 0,400 dwie nowe wagi: 1) P13 o wartości 0,950 dla absolwentów niepublicznych liceów ogólnokształcących dla dorosłych, którzy uzyskali świadectwo dojrzałości; 2) P14 o wartości 0,850 dla absolwentów niepublicznych szkół policealnych, którzy uzyskali dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe albo dyplom zawodowy.

Warto przy tym podkreślić, że zoptymalizowanie finansowania w ramach subwencji niepublicznych szkół policealnych i liceów ogólnokształcących dla dorosłych było wynikiem m.in. uwag Najwyższej Izby Kontroli, która wniosła o rozważenie zmian w zakresie dotowania szkół niepublicznych, stwierdzając, że pożądaną jakość kształcenia można by osiągnąć, uzależniając udzielenie dotacji lub jej wysokość od skuteczności i uzyskiwanych efektów kształcenia. Zmiany finansowania niepublicznych szkół dla dorosłych ujęto w Rozporządzeniu MEN obowiązującym od 1 stycznia 2023 r. w taki sposób, aby w przypadku gdy uczeń zda egzamin zewnętrzny, poziom finansowania przez cały cykl kształcenia był zbliżony do dotychczasowego lub też nieznacznie korzystniejszy. Przyjęcie takiego sposobu finansowania premiuje szkoły, które osiągają wysoką zdawalność egzaminów zewnętrznych przez swoich słuchaczy. W ocenie Sądu premiowanie jakości kształcenia nie oznacza, że dotowanie szkół niepublicznych stanie się pozorne, iluzoryczne.

Ustawa o finansowaniu zadań oświatowych przyznaje niepublicznym placówkom oświatowym uprawnienie do korzystania z pomocy finansowej ze środków budżetowych jednostek samorządu terytorialnego w postaci dotacji. Funkcjonowanie szkoły niepublicznej i zapewnienie środków potrzebnych w tym zakresie to przede wszystkim domena organów prowadzących takie szkoły, z uwzględnieniem oczywiście możliwego wsparcia w postaci dotacji oświatowej. Spółka oczekuje tymczasem, że kierując się zasadą hierarchiczności przepisów prawa, Prezydent powinien ustalić stawkę dotacji w taki sposób, by wypełnić ustawowy obowiązek finansowania działalności szkoły. Umyka jednak Spółce, że rola dotacji oświatowej nie polega na subsydiowaniu wszelkiej działalności prowadzonej przez szkołę bądź jednostkę prowadzącą szkoły, czy też pokrywania wszelkich ich wydatków. Poza tym, w odróżnieniu od placówek publicznych organy prowadzące szkoły niepubliczne uprawnione są do pobierania opłat (w postaci np. czesnego) za naukę od dorosłych słuchaczy.

Hipotetyczna okoliczność, że absolwenci szkół z różnych przyczyn nie podchodzą do egzaminów zewnętrznych nie może być uwzględniana przy wyliczaniu kwoty dotacji. To rzeczą organów prowadzących szkoły niepubliczne jest takie dostosowanie oferty edukacyjnej, aby w rezultacie uzyskać ewentualną możliwość dotowania działalności w tym zakresie ze środków publicznych na większym poziomie, co też prawodawca zapewnił w regulacjach prawnych stymulujących uzyskanie podwyższonej jakości kształcenia w placówkach edukacyjnych dla dorosłych, poprzez zwiększenie finansowania liceów ogólnokształcących dla dorosłych "za zdany egzamin".

Przy wyliczaniu kwoty dotacji na słuchacza liceum dla dorosłych w 2023 r. Prezydent miał obowiązek opierać się na obowiązujących przepisach prawa, co też uczynił uwzględniając m.in. regulację przywołanego Rozporządzenia MEN oraz art. 26 ust. 2 u.f.z.o. Prezydent działał na podstawie przepisów prawa i w granicach prawa. Zdaniem Sądu nie doszło do naruszenia wymienionych w skardze przepisów Konstytucji RP oraz u.f.z.o., jak również u.p.o.

Jedynie na marginesie zauważyć należy, że Spółka uważa, iż Prezydent był zobowiązany do niestosowania przepisów Rozporządzenia MEN, nie wskazuje jednak, które przepisy powszechnie obowiązujące organ powinien uczynić podstawą ustalenia stawki dotacji.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.