II SA/Ke 511/20 - Wyrok

Data orzeczenia	2020-12-10	
Data wpływu	2020-05-21	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach	
Sędziowie	Beata Ziomek
Dorota Pędziwilk-Moskal /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Kuza	
Symbol z opisem	6050 Obowiązek meldunkowy	
Hasła tematyczne	Ewidencja ludności	
Sygn. powiązane	II OSK 651/21	
Skarżony organ	Wojewoda	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2019 nr 0 poz 1397; art. 35, art. 28 ust. 1 i 2; Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
Dz.U. 2019 nr 0 poz 2325; art. 151 i art. 250.; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Jacek Kuza, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2020 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata M. H. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.	
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2020 r. znak: [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] stycznia 2020 r. znak: [...], orzekającą o wymeldowaniu M. T. z pobytu stałego z lokalu położonego w [...]

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że we wniosku o wymeldowanie z dnia 9 września 2019 r. W. T. oświadczył, iż jego brat M. T. od dnia 20 sierpnia 2014 r. nie zamieszkuje w spornym lokalu i przebywa w Areszcie Śledczym. Do wniosku dołączono wyrok Sądu Okręgowego, z dnia [...] lutego 2016 r., sygn. akt.[...], którym uznano M. T. za niegodnego dziedziczenia po zmarłej A. T. (matka stron) oraz prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2017 r., o nabyciu spadku w całości przez W. T.

Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Wojewoda, powołując treść art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1397 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", wskazał, że celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania.

Przytaczając orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy wskazał, że na gruncie powyższego przepisu opracowano pewne ogólne kryteria dookreślające przesłankę opuszczenia lokalu przyjmując, iż w sytuacjach typowych konieczne jest wiążące ustalenie opuszczenie miejsca pobytu noszące cechy trwałości i dobrowolności, połączone z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów danej osoby. W orzecznictwie wskazuje się jednocześnie, że w niektórych sprawach, z uwagi na okoliczności szczególne, cecha dobrowolności zastępowana jest przez stwierdzenie przymusowego opuszczenia lokalu, gdy przymus ten oparty jest na prawie, a jednocześnie wyłączone są legalne możliwości powrotu do lokalu, tj. wykonanie wyroku eksmisyjnego, pobyt w zakładzie karnym, konkretne nakazy lub zakazy orzeczone wyrokami sądowymi.

Wojewoda podkreślił, że z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika jednolity i ustabilizowany pogląd prawny, aby za przesłankę wymeldowania z pobytu stałego sprawcy przestępstw/czynów zabronionych przeciwko rodzinie, wobec którego orzeczono, m.in.: karę pozbawienia wolności, nie uznawać typowych i tradycyjnie wymaganych cech trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu. Przeszkodę do wymeldowania takiej osoby nie stanowi również okoliczność nieposiadania innego miejsca stałego pobytu. Ocena, czy wystąpiła dobrowolność, pozbawiona jest natomiast uzasadnienia, jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych osób, lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez jej działania aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności.

W przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się zatem dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Skoro na skutek zastosowania odpowiednich norm prawa karnego doszło do sytuacji, w której sprawca został odizolowany, to również w dziedzinie prawa administracyjnego wymagana jest konsekwencja w tym przedmiocie. Osoba, która dopuszcza się czynu zagrożonego sankcją karną, musi liczyć się ze stosowną reakcją ze strony państwa.

W ocenie Wojewody analiza akt sprawy nie pozostawia wątpliwości, że skarżący opuścił lokal, w którym był zameldowany, w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności orzeczonej prawomocnym wyrokiem przez sąd powszechny. Oględziny przeprowadzone w dniu 9 października 2019 r. wykazały, że w spornym lokalu brak jest rzeczy osobistych skarżącego. W sytuacji zawinionego wywołania zdarzenia skutkującego opuszczeniem lokalu - a za taki należy uznać aresztowanie i skazanie na karę pozbawienia wolności - brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania. Wieloletnia kara pozbawienia wolności wyczerpuje również znamiona trwałości.

Dalej organ podał, że w sprawie bezspornie ustalono, iż skarżący opuścił miejsce zameldowania na pobyt stały i nie dopełnił obowiązku meldunkowego, zatem należało doprowadzić zapisy widniejące w zbiorach meldunkowych do stanu zgodnego z rzeczywistością.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję Wojewody M. T. nie sformułował konkretnych zarzutów naruszenia prawa materialnego czy też przepisów postępowania. Natomiast w uzasadnieniu skargi jej autor zakwestionował zasadność i prawidłowość orzeczeń sądów powszechnych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do argumentacji skarżącego Wojewoda wskazał, że organy administracji nie są uprawnione do kwestionowania działań sądów powszechnych i pozostają związane orzeczeniami wydanymi przez te sądy.

Pismem procesowym z dnia 20 sierpnia 2020 r. pełnomocnik skarżącego, wniósł o uwzględnienie przez Sąd faktu, że M. T. nie wyprowadził się z lokalu dobrowolnie jak również, że w toku postępowania administracyjnego oświadczył, iż po odbyciu kary pozbawienia wolności zamierza powrócić do spornego lokalu i dalej w nim mieszkać. Pełnomocnik wniósł o przyznanie na jego rzecz nieopłaconych kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu według norm przepisanych oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w żadnej części.

Pismem z dnia 9 października 2020 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej Kielce - Zachód w Kielcach delegowana do Prokuratury Okręgowej w Kielcach - Wiesława Klimontowicz zgłosiła swój udział w sprawie na podstawie art. 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm), zwanej dalej "p.p.s.a."

W związku z odwołaniem rozpraw w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym

w Kielcach na podstawie § 1 pkt 1 i 2 w zw. z § 3 zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r., mając na uwadze, że miasto Kielce objęte zostało obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 1758 z późn. zm.), co powodowało, że przeprowadzenie rozprawy mogło wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy też postępowania, skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności tego rozstrzygnięcia.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta, orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego.

W rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że organy obu instancji w toku postępowania wyjaśniającego zgromadziły obszerny, a zarazem kompletny materiał dowodowy, który poddały wnikliwej i wszechstronnej ocenie. Ustalony na tej podstawie stan faktyczny, przedstawiony szczegółowo w motywach zaskarżonej decyzji sporządzonej z poszanowaniem reguł art. 107 § 3 k.p.a., nie budzi zastrzeżeń co do jego prawidłowości. Z tego też względu Sąd poczynione przez organ ustalenia faktyczne akceptuje i uznaje za własne. Stan faktyczny sprawy pozwalał na stwierdzenie, że w sprawie niniejszej spełnione zostały przesłanki do wymeldowania skarżącego z pobytu stałego z lokalu położonego w K. .

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1397 ze zm.) zwanej dalej jako "ustawą". Zgodnie z treścią tego przepisu, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 tej ustawy, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 ustawy, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania.

Z przepisu tego wynika, że jedyną przesłanką, decydującą o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego jest fakt opuszczenia przez tę osobę miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu.

W ocenie Sądu, bogate orzecznictwo sądów administracyjnych wydane na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993, ze zm.), pozostaje aktualne, także w odniesieniu do art. 35 ustawy.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu tego przepisu, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej. Tym niemniej nie zawsze jest to konieczne (np. w przypadku eksmisji).

W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy oceny, czy pobyt w zakładzie karnym stanowi wystarczającą przesłankę do wymeldowania osoby pozbawionej wolności z dotychczasowego miejsca zameldowania.

W orzecznictwie sądów przyjmuje się, że spełnienie przesłanki opuszczenia lokalu przez zainteresowaną osobę, stanowiącego dotychczasowe miejsce pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono trwałe i dobrowolne, tj. wynika z własnej woli. Natomiast opuszczenie takie nie zachodzi w przypadku niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu. Dla oceny, czy dana osoba w sposób dobrowolny i na trwałe opuściła dotychczasowe miejsce zamieszkania wpływ mają okoliczności związane z opuszczeniem tego lokalu oraz powody i charakter przebywania w innym miejscu. O trwałości opuszczenia lokalu decyduje nie tylko faktyczne niezamieszkiwanie w dotychczasowym miejscu stałego pobytu, ale i wola osoby w nim zameldowanej. Wobec tego rolą organów administracji publicznej, orzekających w tego typu sprawach jest przede wszystkim przeprowadzenie postępowania dowodowego w celu ustalenia danego stanu faktycznego.

Z prawidłowych ustaleń faktycznych poczynionych przez organy wynika, że skarżący nie przebywa w miejscu zameldowania - w lokalu w K. od 20 sierpnia 2014 r. Wtedy to został aresztowany i osadzony w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę 15 lat pozbawienia wolności za zabójstwo – A. T. Prawo własności do przedmiotowego lokalu przysługuje W. T., który odziedziczył po matce. Z akt sprawy wynika, że skarżący został uznany za niegodnego dziedziczenia po matce na mocy wyroku Sądu Okręgowego sygn. akt [...] z dnia [...] lutego 2016 r.

Jak wskazuje się w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, wola opuszczenia miejsca zamieszkania przez osobę zameldowaną nie ma znaczenia w przypadku skazania tej osoby na karę pozbawienia wolności i wykonywanie wobec niej tego orzeczenia. Zasadniczo, aby stwierdzić opuszczenie lokalu w rozumieniu powołanego przepisu konieczne jest ustalenie, że osoba podlegająca wymeldowaniu opuściła ten lokal w sposób dobrowolny oraz że było to wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. Inaczej należy jednak ocenić tą sytuację w przypadku osoby, w stosunku do której orzeczono środek karny w postaci nakazu opuszczenia lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przy ustalaniu spełnienia przesłanek do wymeldowania przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, w sytuacji gdy opuszczenie lokalu wynika ze zgodnego z prawem władczego działania organów państwa (por. np. wyroki NSA z 25 stycznia 2019 r. sygn. akt II OSK 531/17, z 4 kwietnia 2019 r. sygn. akt II OSK 988/18 oraz z 3 marca 2015 r. sygn. akt II OSK 1641/13; z 12 marca 2020 r. sygn. akt II OSK 234/19, z 12 marca 2020 r., sygn. akt II OSK 234/19, wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 288/20 - dostępne: http/orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej CBOSA). Sąd orzekający w sprawie niniejszej w całości podziela powołane poglądy sądów administracyjnych.

W realiach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, opuszczenie przez skarżącego lokalu miało charakter trwały, a wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje podlegający wykonaniu wyrok Sądu. Opuszczenie przedmiotowego lokalu nastąpiło w wyniku zawinionych działań skarżącego, za które został on skazany wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] grudnia 2015 r. sygn. akt [...] i nadal odbywa karę pozbawienia wolności.

W ślad za stanowiskiem sądów administracyjnych, stwierdzić należy, że jeśli osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu - bez względu na to, czy opuszczenie tego miejsca miało charakter dobrowolny, czy też przymus opuszczenia wynikał z czynności prawnych właściwego organu - i nie dopełniła obowiązku wymeldowania, istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu. Celem postępowania w sprawie o wymeldowanie jest bowiem zapewnienie zgodności zapisów rejestrowych w ewidencji ludności z rzeczywistym stanem, czyli miejscem pobytu danej osoby. Wymeldowanie nie wpływa na prawa rzeczowe, czy zobowiązaniowe strony (por. powołany wyżej wyrok WSA w Warszawie oraz wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2387/10, CBOSA).

Odnosząc się zaś do zarzutów skarżącego dotyczących zasadności i prawidłowości orzeczeń sądów powszechnych, które stanowią podstawę ustaleń faktycznych w kontrolowanej sprawie wskazać należy, że organy administracji publicznej nie są uprawnione do kwestionowania orzeczeń sądów powszechnych.

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 4 ust. 1 i 3 oraz

§ 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18).