Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. J. (J.) na uchwałę Rady Izby Notarialnej w Katowicach z dnia 30 listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie notariusze i aplikanci notarialni postanawia: 1) odrzucić skargę. 2) zwrócić stronie skarżącej kwotę 200,00 zł (słownie: dwieście złotych) uiszczoną tytułem wpisu sądowego od złożonej skargi.

P. J. (dalej jako "Skarżący") zaskarżył uchwałę Rady Izby Notarialnej w Katowicach (w skrócie jako "Rada") z 30 listopada 2022 r. o numerze [...]. Uchwałą tą Rada rozdzieliła zaplanowane na pierwsze półrocze 2023 r. wizytacje pomiędzy notariuszy wizytatorów.

W swej skardze stwierdził, że uchwała Rady, w połączeniu z wcześniejszą uchwałą Rady z 9 listopada 2022 r. nr [...] zatwierdzającą plan wizytacji, jest wobec niego elementem represji zmierzającej do pozbawienia go prawa wykonywania zawodu notariusza. Jej bezprawność wyraża się w wyznaczeniu terminu wizytacji w sposób sprzeczny z postanowieniami art. 44 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. w Dz.U. z 2022 r., poz. 1799) oraz uchwały nr [...] Rady Izby Notarialnej w Katowicach z 18 grudnia 2013 r. w sprawie przyjęcia regulaminu przeprowadzania wizytacji i lustracji ustalonego przez Radę Izby Notarialnej w Katowicach.

Właściwość sądu administracyjnego dla oceny wskazanej tu uchwały Skarżący wywiódł z przepisu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. w Dz.U. z 2022 r., poz. 329, w skrócie jako "p.p.s.a."). Uznał bowiem, że uchwałę tę należy zakwalifikować jako inny niż decyzja i postanowienie akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Odwołał się przy tym pośrednio do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 26 lutego 2020 r. wydanego w sprawie o sygn. akt Ts 39/19 oraz do opinii profesorów A. M. i G.L. załączonej do skargi.

Rada wniosła o odrzucenie skargi powołując się na "Pisemne stanowisko nr [...] Krajowej Rady Notarialnej z 3 lutego 2023 r. w przedmiocie odwołania notariusz P. J. od uchwały nr [...] Rady Izby Notarialnej w Katowicach z dnia 30 listopada 2022 r". Wsparła jednocześnie swój pogląd opinią prof. J. J.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zajął w tej sprawie następujące stanowisko.

Skarga podlega odrzuceniu na podstawie przepisu art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., ponieważ sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Właściwość sądów administracyjnych wyznaczają przepisy art. 3 § 2, § 2a oraz § 3 p.p.s.a. Spośród wszystkich tych przypadków właściwości sądów administracyjnych znaczenie w niniejszej sprawie ma przepis art. 3 § 2 pkt 4 tej ustawy, na którym Skarżący opiera swą skargę. Nie jest kwestionowane, że żaden inny przypadek nie wchodzi tu w grę.

Przepis ten ma następującą treść: Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości sądu administracyjnego w niniejszej sprawie ma zatem część pierwsza tego przepisu, kończąca się słowami ...wynikających z przepisów prawa... .

Wykładnia tego przepisu pozwala stwierdzić, że wskazane w nim akty i czynności nie mogą być decyzjami ani postanowieniami, bo te ujęte są w art. 3 § 2 pkt 1-3, i nie ma tu wątpliwości, że zaskarżona uchwała Rady nie jest ani decyzją, ani postanowieniem. Z oczywistych względów nie jest interpretacją przepisów prawa podatkowego ani opinią zabezpieczającą (art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.), jak również nie jest aktem z zakresu samorządu terytorialnego (art. 3 § 2 pkt 5, 6 i 7 p.p.s.a.). Aby jednak była aktem lub czynnością z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. musi spełniać dwa warunki, musi być z zakresu administracji publicznej i dotyczyć uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Skoro ma dotyczyć uprawnień lub obowiązków, to musi mieć swego adresata zewnętrznego, któremu te uprawnienia lub obowiązki są przypisane i do którego akt jest kierowany. Skoro zaś ma być aktem z zakresu administracji publicznej, to powinna kształtować w sposób władczy jego uprawnienia lub obowiązki, do czego adresat ma obowiązek zastosować się. Nie może to być podmiot podporządkowany organizacyjnie lub służbowo organowi wydającemu dany akt lub podejmującemu daną czynność, ponieważ wówczas nie byłoby mowy o czynności z zakresu administracji publicznej, a o czynności wynikającej z nadrzędności i podległości organizacyjnej lub służbowej.

Takie cechy aktów lub czynności z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. wymienia się wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Dla przykładu: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 1152/05, postanowienie NSA z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt II GSK 344/20, postanowienie NSA z 14 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 2756/19, wyrok NSA z 8 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 18/16.

Oceniając pod tym kątem zaskarżoną uchwałę Rady Sąd stwierdza, że nie należy ona do aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Przede wszystkim nie jest aktem zewnętrznym, kierowanym do podmiotu zewnętrznego. Przeciwnie, uchwała jest aktem wewnętrznym, organizacyjnym, wskazuje, który wizytator przeprowadzi wizytację ujętą w planie wizytacji zatwierdzonym odrębną uchwałą z 9 listopada 2022 r. nr [...]. Uchwała ta nie jest aktem zewnętrznym również dlatego, że notariusz podlega z mocy art. 44 Prawa o notariacie nadzorowi rady notarialnej, dlatego podejmowane wobec niego czynności w tym zakresie, jak choćby wyznaczenie wizytatora do przeprowadzenia wizytacji, nie mają charakteru czynności zewnętrznych, są to czynności wykonywane w ramach samorządu zawodowego, jego uprawnień i obowiązków wynikających z art. 44 i art. 35 Prawa o notariacie i dotyczą członka korporacji.

Uchwała nie jest aktem z zakresu administracji publicznej, nie kształtuje uprawnień i obowiązków notariusza w sposób władczy i jednostronny. Dla notariusza ma jedynie charakter informacyjny, zawiadamia go kto przeprowadzi wizytację w planowanym terminie, której notariusz obowiązany jest poddać się z mocy prawa. To nie z mocy zaskarżonej uchwały powstaje u notariusza obowiązek poddania się tej wizytacji, a z mocy art. 44 Prawa o notariacie. Uchwała nie przekłada się bezpośrednio na prawa i obowiązki notariusza.

Sumując, z przedstawionych tu powodów Sąd uznał, że skarga na uchwałę rady notarialnej rozdzielającą zaplanowane na pierwsze półrocze 2023 r. wizytacje pomiędzy notariuszy wizytatorów jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sprawa tego rodzaju nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

Orzeczenie o zwrocie wpisu na rzecz Skarżącego Sąd wydał z mocy art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Sąd nie odniósł się do "Ekspertyzy naukowej" przedstawionej przez Skarżącego oraz "Opinii prawnej" przedstawionej prze Radę, ponieważ dotyczą one innego aktu, jakim jest ocena pracy notariusza sporządzona w trybie art. 44 § 3 Prawa o notariacie po przeprowadzeniu wizytacji, a w przypadku "Opinii prawnej" również uchwały zatwierdzającej plan wizytacji, co nie jest przedmiotem niniejszej sprawy.

Podobnie stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, na które powołał się Skarżący dotyczy opinii wydanej na podstawie art. 44 § 3 Prawa o notariacie, a więc jest poza przedmiotem niniejszej sprawy.