Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz (spr.), Sędziowie WSA Halina Chitrosz, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant sekr.sądowy Iwona Lachowska, po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2003 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości

Uzasadnienie.

Zaskarżoną decyzją dnia [...], Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania H. G. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...], Nr [...], ustalającej wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2003 w kwocie zł.161,70, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu powyższej decyzji podano, iż wymienioną decyzją z dnia [...] Wójt Gminy ustalił H. G. łączne zobowiązanie pieniężne za rok 2003 w kwocie zł.161,70, w tym podatku rolnego - zł.139,20 i podatku od nieruchomości - zł.22,50, przyjmując za podstawę opodatkowania podatkiem rolnym użytki rolne o powierzchni 0,87 ha fizycznych, natomiast podatkiem od nieruchomości - budynki mieszkalne o powierzchni 90 m2. W decyzji wymienieni zostali pozostali współwłaściciele opodatkowanych nieruchomości - dzieci H. G.: E., J., G. i M..

We wniesionym w ustawowym terminie odwołaniu, nazwanym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji, podatnik podniósł, że prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 9,85 ha, jednak po śmierci żony J. /od 2001 roku/ działka o powierzchni 0,87 ha opodatkowana została, z nieznanych mu przyczyn, podatkiem od nieruchomości. Działka ta zabudowana jest budynkiem mieszkalnym, oborą, stodołą, garażem, znajdują się na niej również użytki rolne stanowiące nieodłączną część należącego do niego gospodarstwa. Zdaniem odwołującego się, rozbicie jego jednolitego gospodarstwa rolnego i obciążenie go w 2003 roku dwoma wymiarami podatku rolnego jest krzywdzące.

Rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło na wstępie, że powinnością organu odwoławczego jest prawidłowe zakwalifikowanie żądania.

Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji /art.247 § 1 Ordynacji podatkowej/ jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, służącym do weryfikacji decyzji ostatecznych, zaś w dacie wniesienia żądania w niniejszej sprawie decyzja organu I instancji nie była jeszcze ostateczna - żądanie wniesione zostało w terminie do wniesienia odwołania wynikającym z art.223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Dlatego żądanie strony należało rozpatrzyć w zwykłym trybie odwoławczym, który ma pierwszeństwo przed trybem nadzwyczajnym.

Odnosząc się natomiast do meritum sprawy organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art.21 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne podstawą wymiaru podatków są dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków.

Z materiału dowodowego sprawy wynika, że opodatkowane decyzją organu I instancji grunty o powierzchni 0,87 ha stanowią współwłasność H. G. w 5/8 oraz jego dzieci – E. /w 3/32/, J. /w 3/32/, G. /w 3/32/ i M. /w 3/32/ i sklasyfikowane są w prowadzonym przez Starostwo Powiatowe rejestrze gruntów jako użytki rolne, w tym sady /S-RIIIb/ 0,28 ha, użytki rolne zabudowane /B-RIIIb/ 0,03 ha, łąki trwałe /ŁIII/ 0,23 ha i pastwiska trwałe /PsIV/ 0,33 ha.

Zgodnie z art.2 ust.2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 roku opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości nie podlegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, grunty zakrzewione i zadrzewione ma użytkach rolnych lub lasy, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej. Na mocy zaś znowelizowanej z tą samą datą ustawy o podatku rolnym wymienione grunty, bez względu na ich powierzchnię, podlegają opodatkowaniu podatkiem rolnym.

Stosownie do art.2 ust.1 ustawy o podatku rolnym za gospodarstwo rolne dla celów podatku rolnego uważa się obszar gruntów podlegających opodatkowaniu podatkiem rolnym w łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej.

Obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach /posiadaczach/, z wyjątkiem gdy będące we współwłasności grunty stanowią gospodarstwo rolne - wówczas obowiązek podatkowy ciąży na tej osobie będącej współwłaścicielem, która to gospodarstwo prowadzi w całości.

Jeżeli jednak podlegające opodatkowaniu podatkiem rolnym grunty stanowią współwłasność lub znajdują się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowią odrębny przedmiot opodatkowania podatkiem rolnym. Oznacza to, że dla celów podatkowych nie można łączyć gruntów stanowiących współwłasność /będących we współposiadaniu/ kilku osób z gruntami stanowiącymi wyłączną własność któregoś ze współwłaścicieli /współposiadaczy/.

Zgodnie z art.4 ust.1 i 2 ustawy o podatku rolnym podstawę opodatkowania tym podatkiem dla gruntów gospodarstw rolnych stanowi liczba hektarów przeliczeniowych, ustalana na podstawie powierzchni, rodzajów i klas użytków rolnych wynikających z ewidencji gruntów i budynków oraz zaliczenia do okręgu podatkowego, natomiast od pozostałych gruntów - liczba hektarów wynikająca z ewidencji gruntów i budynków.

W myśl art.6 ust.1 ustawy o podatku rolnym podatek rolny za rok podatkowy od 1 ha przeliczeniowego gruntów gospodarstwa rolnego wynosi równowartość pieniężną 2,5 q żyta, a od 1 ha pozostałych gruntów - 5 q żyta.

Stanowiące współwłasność H. G. i jego dzieci grunty o powierzchni 0,87 ha, których opodatkowania dotyczy postępowanie, z uwagi na niespełnianie kryterium wielkości obszaru, o którym mowa w art.2 ust.1 ustawy o podatku rolnym, nie stanowią gospodarstwo rolnego. Grunty te nie mogły być więc opodatkowane stawką właściwą dla gruntów gospodarstw rolnych, którą opodatkowane zostały grunty stanowiące wyłączną własność strony. Prawidłowo opodatkowane one zostały stawką będącą równowartością 5 q żyta, z uwzględnieniem obniżenia ceny skupu żyta przyjętej jako podstawę obliczenia podatku rolnego na terenie gminy uchwałą Rady Gminy z dnia 12 grudnia 2002 roku, Nr III/17/2000, podjętą na podstawie art.6 ust.3 ustawy o podatku rolnym.

Również opodatkowanie podatkiem od nieruchomości budynków mieszkalnych o powierzchni 90 m2 nastąpiło, zdaniem organu odwoławczego, prawidłowo. Powierzchnia budynków nie była sporna, a zastosowana stawka podatku zgodna jest z przyjętą w uchwale Rady Gminy z dnia 12 grudnia 2002 roku, Nr III/9/2002.

Na powyższą decyzję H. G. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie skargę, w której podniósł, iż wraz z żoną prowadził gospodarstwo rolne o powierzchni 9,85 ha, składające się z gruntów otrzymanych od rodziców oraz wspólnie zakupionej działki o powierzchni 0,87 ha. Po śmierci żony w dniu 17 stycznia 2001 roku Sąd Rejonowy ustalił spadkobierców w osobach skarżącego oraz dzieci: E., M., G. i J. G.. Na podstawie tego postanowienia i dokonanych w jego oparciu zmian geodezyjnych Wójt Gminy, jak sam podaje, wydzielił z gospodarstwa rolnego działkę o powierzchni 0,87 ha i naliczył drugi, wyższy, podatek. W związku z tym do Urzędu Gminy skarżący płaci za część gospodarstwa podatek według stawki będącej równowartością 2,5 q żyta za hektar, a za część - według stawki odpowiadającej wartości 5 q żyta za hektar, a powinien - jego zdaniem - płacić jeden podatek. Podkreślił przy tym, że działka o powierzchni 0,87 ha jest częścią gospodarstwa rolnego, a dzieci mają udziały we wszystkich działkach.

Do skargi skarżący załączył kserokopie 3. nakazów płatniczych - Wójta Gminy na podatek rolny za grunt o powierzchni 0,87 ha i podatek od nieruchomości za budynki mieszkalne, tego samego organu na podatek rolny za grunty o powierzchni 2,21 ha przeliczeniowych i Wójta Gminy D. na podatek rolny za 2,43 ha przeliczeniowych i podatek leśny za 0,41 ha lasu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art.3 i art.106 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1271/ z dniem 1 stycznia 2004 roku utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74, poz.368 z późn. zm./ i przestały funkcjonować ośrodki zamiejscowe tego Sądu, a w ich miejsce powstały wojewódzkie sądy administracyjne /art.85 powołanej ustawy/.

Stosownie do art.97 § 1 powołanej ustawy sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec tego sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, będący sądem właściwym zgodnie z art.13 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem /art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz.1269 oraz art.3 § 1 powołanego prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ stwierdzić należy, iż trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji, że zgodnie z art.1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 roku o podatku rolnym /Dz.U. Nr 94 z 1993r., poz.431 z późn.zm., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 roku, tj. w okresie, którego dotyczy zaskarżona decyzja, zwana niżej "ustawą"/ grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, podlegają opodatkowaniu podatkiem rolnym, przy czym - stosownie do art.2 ust.1 ustawy - obszar gruntów, o których mowa w art.1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej uważa się za gospodarstwo rolne.

Podatnikami podatku rolnego są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki, nieposiadające osobowości prawnej, będące, w szczególności, właścicielami lub posiadaczami gruntów /art.3 ust.1 pkt 1 i 2 ustawy/.

Jednakże, jak również prawidłowo zauważył organ odwoławczy, jeżeli grunty, o których mowa w art.1, stanowią współwłasność lub znajdują się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowią odrębny przedmiot opodatkowania podatkiem rolnym, a obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach /posiadaczach/, z wyjątkiem zastrzeżonym w ust.6, stanowiącym, że jeżeli grunty takie stanowią gospodarstwo rolne, obowiązek podatkowy ciąży na tej osobie będącej współwłaścicielem /posiadaczem/, która to gospodarstwo prowadzi w całości /art.3 ust.5 i 6 ustawy/.

Stosownie do art.4 ust.1 ustawy podstawę opodatkowania podatkiem rolnym stanowi: 1/ dla gruntów gospodarstw rolnych - liczba hektarów przeliczeniowych ustalana na podstawie powierzchni, rodzajów i klas użytków rolnych wynikających z ewidencji gruntów i budynków oraz zaliczenia do okręgu podatkowego, 2/ dla pozostałych gruntów - liczba hektarów wynikająca z ewidencji gruntów i budynków.

Jak wynika zatem z powyższego, ustalenie, czy grunty sklasyfikowane jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych stanowią gospodarstwo rolne, tj. ich powierzchnia przekracza 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, jest istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie podatku rolnego. Ustalenie to musi być przy tym dokonane z zachowaniem przepisów postępowania zawartych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa /Dz.U. Nr 137, poz.926 z późn.zm./, w tym art.21 § 5 oraz art.122, art.187 § 1, art.191, art.192 i art.200 § 1 tej ustawy.

W aktach sprawy brak jest informacji o gruntach, o której mowa w art.6a ust.5 ustawy /w brzmieniu ustawy obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 roku - informacja o zaistnieniu okoliczności uzasadniających powstanie albo wygaśnięcie obowiązku podatkowego w zakresie podatku rolnego, lub jego zmiany/, a nadto dokonany decyzją organu I instancji wymiar podatku został przez podatnika zakwestionowany w odwołaniu. Przyjąć zatem należy, że podatek nie był ustalany na podstawie danych z deklaracji /por.: art.21 § 5 i art.3 pkt 3 Ordynacji podatkowej/, lecz na podstawie danych uzyskanych w toku postępowania podatkowego. Te dane zaś są nader skromne, gdyż ograniczają się do wynikającej z wypisu z rejestru gruntów informacji, że współwłaścicielami działki gruntu nr 323, jednostka ewidencyjna , obręb B., o powierzchni 0,87 ha, w tym sady, użytki rolne zabudowane, łąki trwałe i pastwiska trwałe, są E. G. /udział 3/32/, J. G. /udział 3/32/, G. G. /udział 3/32/, H. G. /udział 5/8/ z adnotacją "UWAGA DO OSOBY: Post. Sądu [...] z [...]r." i M. G. /udział 3/32/ oraz wynikającej z pisma organu I instancji w trybie art.227 § 2 Ordynacji podatkowej informacji, że do celów podatkowych nie można łączyć powierzchni gruntów znajdujących się we władaniu podatnika z gruntami, jakie podatnik posiada we współwłasności z innymi osobami, co zdaje się potwierdzać wywód odwołania, że grunty działki o powierzchni 0,87 ha nie są jedynymi gruntami rolnymi skarżącego.

Jakie to są grunty - jak sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków, o jakiej powierzchni, jaki jest ich stan prawny, nawet nie próbowano w toku postępowania wyjaśnić.

Tymczasem, jak dowodzą tego niekwestionowane kserokopie nakazów płatniczych dołączone do skargi, poza działką o powierzchni 0,87 ha, której dotyczy zaskarżona decyzja, H. G. posiada we współwłasności z dziećmi także inne grunty sklasyfikowane jako użytki rolne, w tym w Gminie 2,18 ha fizycznych takich gruntów, objętych nakazem płatniczym nr [...]

W wymienionym nakazie płatniczym wykazano wprawdzie udziały współwłaścicieli odmienne od udziałów we współwłasności działki nr 323, jednak nie zwalniało to organów podatkowych od starannego wyjaśnienia zarzutów strony co do bezzasadnego rozdzielenia przedmiotu opodatkowania podatkiem rolnym i w konsekwencji opodatkowania części gruntów według stawki odpowiadającej wartości 5 q żyta za 1 hektar fizyczny. Tym bardziej, że w nakazie, o którym tu mowa, wykazano jako współwłaścicieli H. G. w części 5/8 oraz M., E., J. i G. G. - w częściach po 3/16 każde z nich, co łącznie daje 22/16, a więc więcej niż 1. Suma udziałów wszystkich współwłaścicieli nie może przekraczać jedności, jest więc oczywiste, że wskazane w wymienionym nakazie wielkości udziałów nie odpowiadają rzeczywistemu stanowi rzeczy. W konsekwencji nie można wykluczyć, że stan prawny gruntów objętych tym nakazem oraz działki o powierzchni 0,87 ha jest taki sam, to zaś uzasadniałoby traktowanie ich jako jednego przedmiotu opodatkowania /art.3 ust.5 ustawy/ będącego gospodarstwem rolnym w rozumieniu art.2 ust.1 ustawy.

Jeśli chodzi o nakaz płatniczy wystawiony przez Wójta Gminy w D., to jego treść nie daje podstaw do sformułowania jednoznacznej odpowiedzi, czy opodatkowane nim grunty o po-wierzchni 3,93 ha fizycznych pozostają we współwłasności skarżącego i jego dzieci, czy też stanowią wyłączną własność skarżącego.

Ustosunkowując się do nieuwzględnionego przez Sąd wniosku organu odwoławczego z dnia 5 kwietnia 2004 roku o zawieszenie postępowania sądowego w sprawie w celu umożliwienia temu organowi wydania decyzji uwzględniającej w całości skargę H. G. wskazać po pierwsze należy, że podana przesłanka zawieszenia nie mieści się w katalogu przyczyn zawieszenia zawartym w art.124 § 1 i art.125 § 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po drugie zaś zgodnie z art.54 § 3 powołanej ustawy procesowej organ, którego działanie zaskarżono, może w zakresie swej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy, co w niniejszej sprawie nastąpiło dnia 23 stycznia 2004 roku, zatem uwzględniając wniosek Sąd umożliwiłby organowi wydanie decyzji z naruszeniem tego przepisu.

Wobec powyższego, skoro - jak wykazano wyżej - zaskarżona decyzja wydana została z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, należało ją uchylić na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit.c/ prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz na podstawie art.152 tej ustawy orzec, że decyzja ta nie może być wykonywana.