I OSK 2191/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-11-20	
Data wpływu	2024-10-23	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Monika Nowicka /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	III SA/Kr 1867/23	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 390; art. 17 ust. 1 pkt 4; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 marca 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1867/23 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 11 października 2023 r. znak SKO-NP-4115-348/23 w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy X. z dnia 12 lipca 2023 r. znak: GOPS/5211/000284/07/2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz A. A. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 12 marca 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1867/23 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 11 października 2023 r. znak SKO-NP-4115-348/23 w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Po rozpatrzeniu wniosku A. A., Wójt Gminy X. decyzją z 12 lipca 2023 r. znak: GOPS/5211/000284/07/2023 odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką B. B., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak ustalono w sprawie, wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką w pełnym zakresie czasowym. Ponadto, ustalono że w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji poza skarżącą jest jeszcze dwóch synów B. B.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, po rozpatrzeniu odwołania A. A., decyzją z 11 października 2023 r. znak SKO-NP-4115-348/23 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ II instancji, odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego, wskazał, że matka wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną, wymagającą pomocy, opieki i pielęgnacji ze strony innej osoby. Z uwagi na stan zdrowia nie jest ona w stanie samodzielnie zabezpieczyć swoich bieżących potrzeb życiowych i samodzielnie funkcjonować w środowisku domowym i sąsiedzkim. Czynności, jakie wnioskodawczyni wykonuje przy matce to: czynności higieniczne, przygotowywanie posiłków, które matka samodzielnie spożywa, pomoc przy poruszaniu się, w tym przy wstawaniu z łóżka, chodzeniu po schodach, pomoc w zakresie prowadzenia domu, w kontakcie z lekarzem, w załatwianiu spraw urzędowych. Wnioskodawczyni nie przedłożyła jednak żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej schorzenia i stan niepełnosprawnej matki. W swoim oświadczeniu w wywiadzie środowiskowym wnioskodawczyni wymieniła co prawda szereg schorzeń, na które cierpi jej matka, jednakże nie wykazała, że częstotliwość świadczonej przez nią opieki jest na tyle absorbująca i niezbędna, że wyklucza podjęcie przez stronę jakiegokolwiek zatrudnienia.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wykonywane przez wnioskodawczynię czynności nie wykraczają poza czynności dnia codziennego, które są na co dzień wykonywane przez osoby, które pracują zawodowo. Ponadto, w sytuacji gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich. W opinii organu II instancji, wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki, czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości, nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości, czy też za granicą niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad matką, jednak jej nie uniemożliwiają. Świadczenie alimentacyjne nie musi bowiem polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę A. A. na opisaną decyzję. Zdaniem Sądu I instancji, skarżąca nie spełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

W ocenie Sądu I instancji, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, że matka skarżącej nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności opiekuna. Wykazany zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, przy współuczestnictwie osób zobowiązanych do alimentacji, jak i wsparciu ze strony usług opiekuńczych, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd I instancji zaznaczył, że wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. A. zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest:

1. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", przez jego błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że zakres sprawowanej opieki nad matką nie wypełnia dyspozycji tego przepisu, podczas gdy – jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego – wnosząca skargę kasacyjną sprawuje nad matką opiekę w pełnym zakresie, pomagając jej nawet w czynnościach samoobsługowych, a w rozumieniu omawianego przepisu osoba z niepełnosprawnością w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia – opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędną wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnoszącą skargę kasacyjną a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje;

3. art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki innej osoby zobowiązanej w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz, uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z nich, w sytuacji gdy wnosząca skargę kasacyjną spełnia wszystkie ustawowe przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie wniesionej skargi. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm prawem przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Jak podkreślono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w świetle uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozostaje niesporne, że A. A. sprawuje opiekę nad matką przez 24 godziny na dobę. Sąd I instancji, podobnie jak organ, nie zakwestionował też stanu zdrowia matki wnoszącej skargę kasacyjną ani tego że wymaga ona opieki. Zakwestionowany został natomiast zakres opieki nad osobą z niepełnosprawnością.

Tymczasem, zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, B. B. jest całkowicie od niej zależna w codziennym funkcjonowaniu. Wnosząca skargę kasacyjną, oprócz pomocy w wykonywaniu wszelkich czynności samoobsługowych oraz prowadzaniu gospodarstwa domowego chorej, jest w pełnej i stałej gotowości do świadczenia opieki. Wnosząca skargę kasacyjną wykonuje czynności opiekuńcze w sposób długotrwały i ciągły. Sprawowanie opieki wymaga dużego zaangażowania i nakładu pracy, co nie pozwala wnoszącej skargę kasacyjną na podjęcie jakiejkolwiek pracy, nawet w niepełnym wymiarze. Wnosząca skargę kasacyjną wykonuje też wszelkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, załatwia sprawy, wizyty lekarskie, czego nie musiałaby robić względem zdrowej osoby. Wnosząca skargę kasacyjną przytoczyła orzecznictwo sądowoadministracyjne na poparcie stanowiska, że prowadzenie domu (jak sprzątanie, gotowanie, pranie, robienie zakupów, dbanie o przyjmowanie leków oraz dowożenie do lekarza) stanowi wykonywanie opieki w sposób trwały.

Jak podkreśliła wnosząca skargę kasacyjną, jedną podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą z niepełnosprawnością. W niniejszej sprawie taka sytuacja zachodzi, a opieka ta w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej przez wnoszącą skargę kasacyjną. O istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby z niepełnosprawnością, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy.

Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, zły stan zdrowia jej matki nie jest kwestionowany. Zatem, nie sposób przyjąć, że w okolicznościach niniejszej sprawy stan zdrowia osoby wymagającej opieki był na tyle dobry, by przez większość czasu mogła ona funkcjonować samodzielnie. Tym samym, w sprawie zachodzi bezpośredni związek między niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Skarżąca kasacyjnie zakwestionowała też wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. dokonaną przez Sąd I instancji, zgodnie z którą posiadanie przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz, uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z nich (pomimo spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek przyznania tego świadczenia). W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera własną regulację w tym zakresie. Jak zauważyła wnosząca skargę kasacyjną, świadczenie pielęgnacyjne jest kierowane do tych osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, które wywiązują się ze swojego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc, i z tego powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Taka sytuacja dotyczy wyłącznie wnoszącej skargę kasacyjną. Zatem, w sprawie nie znajdują uzasadnienia argumenty o innych dzieciach B. B., zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji wobec osoby z niepełnosprawnością. Jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki.

Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Skarga kasacyjna jest zasadna. Trafnie autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu rozumienia przesłanki istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które zakłada konieczność badania możliwości udziału innych osób w sprawowaniu opieki z racji ich obowiązku alimentacyjnego.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd I instancji wskazując jakie okoliczności stanu faktycznego w odniesieniu do skarżącej zostały ustalone przez organy administracyjne i jak w ocenie Sądu I instancji należałoby je ocenić w kontekście przesłanki niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką, za relewantne uznał okoliczności dotyczące obowiązku alimentacyjnego względem matki istniejącego nie tylko po stronie skarżącej, ale także jej rodzeństwa. Należy wskazać, że bezsprzecznie zarówno skarżąca, jak i jej rodzeństwo, należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie względem matki i jednocześnie uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowało się stanowisko, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. wnioskodawca, czy może ktoś z rodzeństwa, powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, że rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki NSA z: 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1521/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1627/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1397/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie można zatem skutecznie wywodzić z art. 17 ust. 1 u.ś.r., że przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powołany przepis, wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki. Niedopuszczalne jest natomiast wprowadzanie przez organy administracyjne, czy sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek jego przyznania.

Tym samym skuteczny okazał się zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędną wykładnię. Analiza argumentacji podanej w zaskarżonym wyroku wskazuje, że Sąd I instancji oparł swoje stanowisko o nieuprawdopodobnieniu przez skarżącą istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, na konstrukcji obowiązku alimentacyjnego, określonego w art. 129 § 2 K.r.o., który obciąża krewnych w tym samym stopniu w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W konsekwencji, Sąd I instancji wywiódł, że brak było związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a faktem sprawowania przez nią opieki nad matką, skoro do alimentacji względem matki skarżącej zobowiązanych było troje jej dzieci (w tym skarżąca), wobec których nie zostały wykazane przez skarżącą obiektywne przesłanki zwalniające z obowiązku alimentacyjnego. Pogląd ten, jak wskazano powyżej, okazał się błędny, tymczasem okoliczności relewantne dla ustalenia związku przyczynowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką, zostały ocenione przez Sąd I instancji w kontekście konieczności "współuczestnictwa osób zobowiązanych do alimentacji" (s. 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Ponadto, należy zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że przyjęte przez Sąd I instancji i organy administracyjne rozumienie określenia "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy", o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jest zbyt wąskie.

Zakres opieki lub pomocy uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależny jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Jeśli nawet, opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej. Ich zakres wyznacza stan zdrowia i potrzeby chorego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że oceniając związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką, odnieść go należy do zakresu opieki, który obejmuje tak czynności wykonywane w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak i działania stricte obsługowe. Opieka nad osobą niepełnosprawną to nie tylko działania o charakterze obsługi, ale i równie istotne, wymagające zaangażowania i czasu obowiązki związane z prowadzeniem domu, których osoba wymagająca pomocy nie jest w stanie zrealizować samodzielnie. Sytuacja opiekunów osób niepełnosprawnych obejmuje więc tak działania czysto pomocowe (typu podawanie leków, mycie, karmienie, czynności higieniczne, itp.), jak i czynności uznawane za "codzienne", powszechnie wykonywane w każdej rodzinie, jak przygotowanie posiłku, sprzątanie, pranie. Istotne jest, że nawet podczas tych "codziennych" zadań, opiekun niepełnosprawnego, musi być jednocześnie gotowy do świadczenia pomocy. Nierzadko jest zmuszony do ciągłego czuwania nad podopiecznym, co czyni codzienne, typowe obowiązki dużo bardziej absorbującymi i czasochłonnymi. Należy tu mieć na uwadze, że wpisują się one w codzienność opiekunów osób niezdolnych do samodzielnego wykonania nawet jak wydawałoby się prostych zadań. To właśnie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi i opiekuńczymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi nawet cały dzień. W takiej sytuacji dostrzegalny jest związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z podjęcia pracy a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyroki NSA z: 28 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2016/22, 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2455/23 i I OSK 2242/23, 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1733/23, 12 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 451/23, 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 3096/23, I OSK 3100/23 i I OSK 3132/23, 10 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2937/23). Ograniczenie form opieki do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia opieki i naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Przejawem opieki będzie również wyręczanie osoby z niepełnosprawnością w jej normalnych, codziennych czynnościach życiowych, którym z uwagi na swój stan zdrowia nie może sprostać.

Badając związek między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki, ocenie musi więc podlegać, czy ubiegający się o świadczenie jest osobą sprawującą opiekę. Przepis ten nie zakłada jednak, że do oceny organu należy zakres potrzeb osoby niepełnosprawnej. To wyspecjalizowany organ orzeka o stopniu niepełnosprawności, a w konsekwencji o potrzebie uzyskiwania stałego bądź długookresowego wsparcia ze strony opiekuna. W przypadku matki skarżącej organ ten orzekł o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. W takim przypadku osoba z kręgu zobowiązanych do alimentacji może podjąć decyzję o podjęciu się osobistej opieki i rezygnacji z zatrudnienia.

Wskazywany przez organy i Sąd I instancji zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej nie może zniweczyć ustaleń wynikających z wydanego orzeczenia o niepełnosprawności. To ono rozstrzyga, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej opieki lub pomocy ze strony innych osób. Podjęcie się takiej opieki, w przypadku rezygnacji z zatrudnienia, skutkuje po stronie osoby zobowiązanej do alimentacji, uprawnieniem do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Wynik rodzinnego wywiadu środowiskowego nie może być zaś interpretowany z pominięciem wskazań opiekuńczych wynikających z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 6 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 2816/23).

Przedstawiony wyżej sposób wykładni ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji w zakresie podzielenia przezeń stanowiska Kolegium, że skarżąca nie spełniła przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie występuje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przezeń opieką a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia. Powodem dokonanej przez organy i Sąd I instancji oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcia, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia była wadliwa wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1it. a P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w pkt 1 wyroku.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni przedstawioną w wyroku wykładnię jak również treść przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie ponownego rozpoznawania wniosku.

W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.