Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2013 roku do października 2014 roku oraz za grudzień 2014 roku wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.

B.S. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia.

Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rocznym synem, rodzicami oraz siedemnastoletnimi siostrzenicą i bratankiem. Jest właścicielem domu mieszkalnego w ¼ części i dwóch samochodów [...]. Nie posiada oszczędności, wierzytelności, innych składników majątkowych. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia skarżącej w wysokości 1.719 zł oraz emerytur jej rodziców: M.S. w kwocie 1.025 zł i W.S. w kwocie 2.228 zł. Wśród miesięcznych zobowiązań i wydatków skarżąca wskazała opłaty za prąd - 200 zł, telefon - 200 zł, telewizję - 70 zł, spłatę kredytów - łącznie 2.150 zł oraz podatek od nieruchomości 182 zł na kwartał.

Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej, wezwano ją do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji:

-dokumentów potwierdzających wysokość świadczenia skarżącej, jej wysokość i tytuł,

-dokumentów potwierdzających wysokość świadczeń emerytalnych jej rodziców,

-wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy,

-oświadczenia, czy skarżąca otrzymuje pomoc finansową na syna, jeśli tak to w jakiej wysokości i jaki jest sposób wypłaty środków,

-oświadczenia, czy L.D. oraz K.D. otrzymują jakąkolwiek pomoc finansową, jeśli tak to w jakiej wysokości i na podstawie jakiego tytułu,

-dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia skarżącej oraz spłatę i wysokość miesięcznych rat zobowiązań kredytowych,

-oświadczenia o kosztach utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej i jej rodziny, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele oraz o źródłach ich finansowania.

W odpowiedzi, pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. skarżąca oświadczyła, że matka otrzymuje emeryturę w kwocie 1.025 zł, ojciec w kwocie 2.228,09 zł. Oboje spłacają kredyty, których miesięczne raty wynoszą odpowiednio 742,96 zł i 1.259,88 zł. K. i L.D. otrzymują alimenty od ojca – J.D. w kwocie 1.000 zł miesięcznie, przekazywane na rachunek bankowy B.S.. Ponadto skarżąca na syna otrzymuje alimenty co miesiąc 400 zł w gotówce oraz świadczenie 500+. Na potwierdzenie powyższego przedłożyła wydruki ww. operacji bankowych, w przypadku emerytury matki - przekazu pocztowego. Ponadto nadesłała wyciąg z rachunku karty kredytowej [...] za okres od [...].05.2020 r. do [...].06.2020 r., zestawienie operacji karty kredytowej za czerwiec 2020 r. w Banku [...] oraz harmonogram spłaty kredytu zaciągniętego przez B.S. w [...]. Dodatkowo przedłożyła dowody zapłaty za wywóz odpadów w kwocie 90 zł, za telefon 163,49 zł i 88 zł, za telewizję 70 zł i 40 zł, ubezpieczenie 94,73 zł, prąd 190,51 zł, wszystkie dokonane w czerwcu 2020 r. z rachunku bankowego skarżącej.

Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej zwanej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2).

Z kolei, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).

Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd/referendarz sądowy bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu/referendarza sądowego, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że strona skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada ona majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Co istotne, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Instytucja przyznania prawa pomocy ma więc charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, w sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony.

Z oświadczenia skarżącej wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z rodzicami, synem, siostrzenicą i bratankiem. Miesięczny dochód skarżącej wynosi 1.864,62 zł (wynagrodzenie za czerwiec 2020 r.), matki - 1.025 zł, ojca - 2.228,09 zł. Dodatkowo skarżąca otrzymuje alimenty na syna w kwocie 400 zł i świadczenie 500+, zaś siostrzenica i bratanek - alimenty w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Comiesięczne wydatki skarżąca określiła na kwotę około 3.800 zł, w tym spłatę kredytów swojego i rodziców prawie 3.000 zł.

Nie kwestionując powyższego, brak jest jednak podstaw do dokonania oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej. Trzeba bowiem zauważyć, że skarżąca będąc wezwana do przedłożenia wyciągów rachunków bankowych własnych, jak i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesiące, nie wypełniła tego zobowiązania. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżąca posiada rachunek między innymi w banku [...]; na ten bowiem rachunek wpływa wynagrodzenie skarżącej, z tego też rachunku dokonuje stałych opłat.

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że wnioskodawca nie przedkładając wyciągów z rachunku bankowego, nie wyjaśnił w pełni własnej sytuacji finansowej. Powyższe zaś uniemożliwiło rzetelną ocenę jego sytuacji finansowej. Wyciągi z rachunków bankowych są bowiem tego rodzajem dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy. Obrazują bowiem nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności.

Trzeba przy tym zauważyć, że prawo pomocy jest uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej spawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005 roku, sygn. akt II FZ 794/05, niepubl.). W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09).

Co do wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu, wyjaśnić należy, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym, strona nie musi być obowiązkowo reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że skarżąca potrafi samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 142/13).

W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.