Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego.

We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca – E. W. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniosła, że sytuacja majątkowa nie pozwala jej na poniesienie kosztów postępowania, a doświadczenie życiowe i właściwie brak wiedzy prawniczej nie pozwalają na samodzielne prowadzenie sprawy. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i rodzeństwem ("[...]"). Skarżąca nie posiada żadnego majątku, natomiast jej rodzice są właścicielami lokalu mieszkalnego o powierzchni "[...]", w którym mieszka cała rodzina. Do lokalu przynależy budynek gospodarczy, wykorzystywany jako skład na opał i działka warzywno-ogrodowa. Innego majątku rodzina nie posiada. Ciążą natomiast na niej zobowiązania, których łącznej wysokości nie jest w stanie ustalić - rodzice i rodzeństwo posiadają długi, których wysokość z tytułu samych "chwilówek" wynosi co najmniej "[...]". W rubryce nr 10 skarżąca wykazała dochód ojca z tytułu emerytury w wysokości "[...]" oraz dochody dwójki rodzeństwa z tytułu renty wraz ze świadczeniem pielęgnacyjnym w wysokości po "[...]", co stanowi łącznie "[...]", natomiast w rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki - wydatki roczne: "opłaty mieszkaniowe" w wysokości "[...]" oraz miesięczne: energia elektryczna, odpady komunale, woda, gaz, Internet, TV, raty kredytów i pożyczek w łącznej wysokości ok. "[...]".

W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, wezwana ona została do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących dochodów własnych w latach 2016-2017, statusu osoby bezrobotnej w odniesieniu do jej matki oraz dwójki rodzeństwa, których dochody nie zostały wykazane w rubryce nr 10, ewentualnego korzystania przez skarżącą i/lub osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze świadczeń z pomocy społecznej/świadczeń rodzinnych lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie i członków rodziny oraz wysokości i przeznaczenia wydatków ponoszonych przez 7-osobową rodzinę, a ponadto wyciągów z posiadanych przez jej członków rachunków bankowych z okresu od dnia 1 września 2016 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżącą poinformowano jednocześnie, że w świetle art. 239 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., w skrócie: p.p.s.a.), strona skarżąca działanie organu w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej, zwolniona jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w tych sprawach z mocy ustawy.

W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przedłożyła pismo procesowe, w którym oświadczyła, że jeden z braci, nie posiadający dotychczas dochodu, wyprowadził się do innego miasta, gdzie podjął pracę i tym samym "odłączył się" od gospodarstwa domowego jej i rodziców. Drugi z kolei podjął pracę na miejscu, lecz z powodu urazu "[...]" obecnie jej nie świadczy, a skarżąca nie wie, czy w tej sytuacji będzie otrzymywał dochód. Na jego rachunek bankowy wpłynęła kwota "[...]", ale nie podaje on z jakiego tytułu. Na zakończenie skarżąca dodała, iż prosi o zrozumienie, bowiem "jej sytuacja rodzinna jest w pewnym stopniu skomplikowana, a rodzina jedynie w ograniczonym stopniu przejawia gotowość do udzielenia wsparcia i złożenia wyjaśnień." Do przedmiotowego pisma skarżąca załączyła: dodatkowe oświadczenie, w którym wskazała, że matka jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia "[...]", na potwierdzenie czego załączyła kopię stosownego zaświadczenia. Dodała jednak, że nie jest w stanie uzyskać żądanych informacji we wskazanym zakresie od braci. Odnosząc się do kwestii dochodów własnych, w dodatkowym oświadczeniu wskazała, że w 2016 r. otrzymywała stypendium stażowe (w okresie od "[...]" do "[...]" w kwocie "[...]" netto miesięcznie) oraz "[...]" wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia (w kwotach "[...]" brutto, na dowód czego załączyła kopie informacji PIT-11). W 2017 r. na jej rachunek bankowy wpłynęły następujące kwoty: w styczniu - "[...]" z tytułu pożyczki od obecnego partnera na pokrycie kosztów "[...]","[...]" z tytułu zaciągniętej przez nią pożyczki tzw. "chwilówki" (kopia umowy pożyczki załączona do pisma) oraz drobne kwoty od partnera i rodziny, w lutym - "[...]" z tytułu pożyczki zaciągniętej przez ojca z przeznaczeniem na pokrycie rat zobowiązań spoczywających na rodzinie (kopia umowy kredytu załączona do pisma). Do przedmiotowego oświadczenia skarżąca załączyła zestawienie transakcji dokonywanych na jej rachunku bankowym, potwierdzające wykazane wpływy. W kolejnych dodatkowych oświadczeniach skarżąca stwierdziła, że w latach 2016-2017 ani ona ani osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych ani też z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie i członków rodziny. Oświadczyła ponadto, że wszyscy członkowie jej rodziny, z wyjątkiem matki, posiadają rachunki bankowe, lecz odmówili oni udostepnienia żądanych wyciągów. Odnosząc się do kwestii ponoszonych wydatków skarżąca oświadczyła, że miesięczne wydatki jej rodziny obejmują: wyżywienie - "[...]", opłaty mieszkaniowe (energia, odpady komunalne, gaz, woda, Internet, TV) - ok. "[...]" + podatek - "[...]" (co kwartał), raty kredytów i pożyczek - łącznie "[...]", w tym ojca: "[...]" oraz dwójki rodzeństwa: po "[...]" i "[...]" (kopie umów kredytu i pożyczki załączone do pisma). Skarżąca dodała, że ojciec i rodzeństwo mogą mieć również inne zobowiązania, lecz odmawiają podania ich wysokości i terminów płatności.

W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje:

Wobec tego, iż z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. skarżąca nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia radcy prawnego.

Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej.

W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Powyższe sprawia natomiast, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jej i osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, a to uniemożliwia w konsekwencji podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Skarżąca udzieliła wprawdzie dodatkowych wyjaśnień, lecz nie w pełnym zakresie, a to nie pozwala na dokonanie kompleksowej oceny możliwości płatniczych jej rodziny, szczególnie że oświadczeń skarżącej nie można uznać też w pełni za spójne.

Zauważyć należy, że z oświadczeń skarżącej wynika, że aktualnie jedynymi stałymi źródłami dochodu 6-sobowej rodziny (jeden z braci nie pozostaje już we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą i pozostałymi członkami rodziny) są dochody jej ojca oraz dwójki rodzeństwa w łącznej kwocie "[...]". Odnosząc się do wezwania w zakresie dotyczącym ponoszonych przez rodzinę wydatków skarżąca wykazała wydatki miesięczne na wyżywienie, opłaty mieszkaniowe oraz raty kredytów i pożyczek, których łączna wysokość wynosi natomiast ok. "[...]". Pomimo wezwania skarżąca nie wskazała źródeł pokrycia wykazanych wydatków, nie przedłożyła też kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości, a w przypadku zadłużenia z tytułu jakichkolwiek zobowiązań - zaświadczenia stosownego podmiotu o wysokości tego zadłużenia oraz tytule i okresie z jakiego pochodzi. Skarżąca wskazała wprawdzie, że ojciec i rodzeństwo nie udzielają jej pełnych informacji w tym zakresie, odmówili też zgody na przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, lecz okoliczności te nie mogą być uznane za usprawiedliwiające nieprzedłożenie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Podkreślić należy, że skarżąca wykazała rodziców i rodzeństwo jako osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Ich sytuacja materialna ma zatem istotne znaczenie dla oceny możliwości płatniczych skarżącej - jak przyjąć bowiem należy członkowie najbliższej rodziny wspierają się w trudnych sytuacjach życiowych, a ocena tego, czy są oni w stanie udzielić pomocy finansowej skarżącej, która obecnie pozbawiona jest własnych dochodów, nie jest możliwa w sytuacji, gdy skarżąca nie udzieliła wyczerpującej odpowiedzi na temat rzeczywistej sytuacji materialnej ojca i rodzeństwa. Skarżąca powołała się wprawdzie w tym zakresie na ciążące na nich zobowiązania kredytowo-pożyczkowe, przedkładając kopie zawartych przez nich umów pożyczek/kredytów, lecz zauważyć należy, że samo zaciąganie kredytów nie świadczy jeszcze o złej sytuacji finansowej kredytobiorców, wręcz przeciwnie oznacza, że bank pozytywnie ocenił ich zdolność kredytową, uznając, że sytuacja finansowa pozwoli im na ponoszenie obciążeń związanych ze spłatą zobowiązań bez uszczerbku utrzymania dla ich gospodarstwa domowego. Mając to na uwadze wskazać należy, że ostatnia umowa kredytu zawarta została przez ojca skarżącej w dniu "[...]". Jej przedmiotem był kredyt w wysokości "[...]", obejmujący m.in. środki przeznaczone na cele konsumpcyjne w wysokości "[...]", wypłacone w gotówce oraz na spłatę zobowiązań finansowych kredytobiorcy "[...]" - na ich rachunek, obciążający kredytobiorcę ratą miesięczną w wysokości "[...]" (pkt I 1 i 2 oraz pkt II 2 umowy). Jak wynika z powyższego część kwoty udzielonego kredytu została automatycznie przeznaczona na spłatę zobowiązań kredytobiorcy, zaś kwota "[...]" na cele konsumpcyjne została mu wypłacona w gotówce. Stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała wiarygodnie, że środki pochodzące z tego kredytu nie mogą być przeznaczone na koszty postępowania w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, że kwota "[...]" pochodząca z tego kredytu wpłynęła na rachunek bankowy skarżącej. Wyjaśniając źródło tej wpłaty gotówkowej skarżąca wskazała, że jest to "pożyczka zaciągnięta przez ojca (...) z przeznaczeniem na pokrycie rat zobowiązań już spoczywających na rodzinie" bez wskazania jednak jakich konkretnych zobowiązań. Trudno przyjąć natomiast w tej sytuacji za zgodną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego wpłatę tej kwoty na rachunek bankowy skarżącej, skoro na niej nie spoczywają zobowiązania w takiej wysokości, a zobowiązanymi do spłaty ewentualnych dodatkowych rat zobowiązań rodziny (poza spłaconymi automatycznie przez bank) są jedynie jej rodzice i rodzeństwo. Zauważyć jednocześnie należy, że zgodnie z przedłożoną umową pożyczki skarżącej w kwocie "[...]" termin jej spłaty upłynął w dniu "[...]", a skarżąca nie podniosła - pomimo wyraźnego wskazania w wezwaniu (pkt 5) - że posiada z tego tytułu zadłużenie, nie wskazała też warunków, na jakich jej partner udzielił jej pożyczki w kwocie "[...]", a zatem także ustalonego terminu jej spłaty.

Podsumowując stwierdzić należy, że wobec braku przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych członków rodziny skarżącej, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym oraz bez pełnej wiedzy na temat wysokości ciążących na jej członkach zobowiązań i źródeł ich finasowania nie jest możliwe dokonanie pełnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej 6-osobowej rodziny skarżącej i stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe, szczególnie że nie wskazała, iż nie może liczyć na pomoc rodziny i obecnego partnera. Ponadto w lutym 2017 r. na jej rachunek bankowy wpłynęła kwota "[...]", a skarżąca nie wskazała w istocie na jakie konkretne zobowiązania jest ona przeznaczona. Nie wykazała tym samym, że mają one pierwszeństwo nad kosztami postępowania.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącą sytuacji materialnej jej rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem radcy prawnego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła.

W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.