Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Kazimierz Włoch /spr./ Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 lipca 2012r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne - oddala skargę -

Sygn. akt I SA/Rz 443/12a

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku J.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności wobec ZUS, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2012r. nr [...] (Znak sprawy: [...]) odmawiającą wnioskodawcy umorzenia 70 % należności z tytułu składek od czerwca 2008r. do maja 2011r. na :

- ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 18 977,36 zł.

- ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 6 939,83 zł.

- Fundusz Pracy i GFŚP w łącznej kwocie 2 111,91 zł.

Z akt przeprowadzonego postepowania wynika, że wnioskodawca J.K. pismem z dnia 28 grudnia 2012r. zwrócił się o umorzenie obciążających go należności składkowych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, podając iż na skutek okoliczności od siebie niezależnych, utracił płynność finansową. Podał, że w wyniku wprowadzenia obowiązku wizowego dla obywateli Ukrainy, prowadzona przez niego działalność, ukierunkowana na ukraiński rynek zbytu, stanęła w obliczu problemów z płynnością finansową. Dodatkowo, w wyniku podtopienia na przełomie lata i jesieni 2007r. oraz pożaru w kolejnym okresie grzewczym – poniósł znaczne straty majątkowe. Trudną sytuację majątkową pogorszył ostatecznie wypadek przy pracy, w wyniku którego wnioskodawca uszkodził prawą ręka, której operacja a następnie rehabilitacja uniemożliwiła kontynuowanie działalności gospodarczej.

W chwili składania wniosku, wnioskodawca pozostaje w trakcie leczenia po kolejnym wypadku – wieloodłamowym złamaniu lewej ręki. W treści wniosku podkreślił, że w celu polepszenia sytuacji majątkowej, podejmuje obecnie starania w celu wynajęcia posiadanych powierzchni magazynowych. Do wniosku załączył przedwstępną umowę najmu lokalu użytkowego, która nie jest jednak realizowana ze względu na trwające, w przedmiotowej sprawie, postępowanie przed ZUS.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia 1 marca 2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia przedmiotowych należności.

W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku, organ, analizując sytuację majątkową wnioskodawcy pod kątem przesłanek umorzenia zaległości uregulowanych w przepisach art. 28 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych / Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585/ - zwanej dalej ustawą o s.u.s. - ustalił, że należności z tytułu składek dochodzone są w trybie egzekucyjnym i na chwilę obecną nie można stwierdzić, iż należności te są nieściągalne. ZUS posiada też zabezpieczenie hipoteczne na nieruchomościach będących własnością wnioskodawcy. Mając wobec tego na uwadze obecny stan postępowania egzekucyjnego oraz możliwość prowadzenia egzekucji z nieruchomości ZUS uznał, iż nie istnieją w przedmiotowej sprawie przesłanki umorzenia wnioskowanej należności w postaci jej nieściągalności.

Badając sytuację majątkową wnioskodawcy pod kątem przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, o którym mowa w art. 28 ust. 3 a ustawy o s.u.s. oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) organ podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ podniósł, że żona skarżącego pracuje jako sprzątaczka i zarabia miesięcznie 1 763,68 zł.

Organ zauważył, że udokumentowany przez wnioskodawcę fakt pozostawania w trakcie leczenia po złamaniu ręki jest okolicznością o charakterze przejściowym. Po powrocie do zdrowia wnioskodawca podejmie prowadzenie zawieszonej obecnie działalności gospodarczej. Zaznaczył też, że powołane we wniosku klęski żywiołowe - podtopienie magazynu, pożar – nie zostały w żaden sposób udokumentowane, wobec czego nie sposób ocenić ewentualną wielkość poniesionych w ich wyniku strat materialnych.

Wskazując na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości ZUS odmówił wnioskodawcy umorzenia przedmiotowych zaległości.

W skardze na powyższą decyzję, J.K. , wnosząc o jej uchylenie w całości, zarzucił organowi administracyjnemu naruszenie obowiązującego prawa poprzez nie uwzględnienie w motywach decyzji, sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy tj. znacznego ograniczenia możliwości zarobkowych na skutek trwającej rehabilitacji po wypadku. Skarżący podkreślił, że organ zaniechał dokładnego ustalania stanu faktycznego spawy, przerzucając ciężar dowodu na stronę. Nie uwzględnił też, podanych we wniosku, okoliczności szczególnych, niezależnych od wnioskodawcy, które w efekcie spowodowały utratę płynności finansowej.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę, sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem - na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Zakładu.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która rozumiana jest , zgodnie z art. 28 ust 3 ustawy o s.u.s., jako brak jakiegokolwiek majątku – ruchomości czy też nieruchomości - przy jednoczesnym zaprzestaniu prowadzenia działalności, a także braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności na następców prawnych bądź osoby trzecie.

Wniosek J.K. inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie został rozpatrzony w oparciu wyżej wskazane przesłanki.

Oceniając materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, ZUS doszedł do przekonania, że nie istnieją podstawy do twierdzenia o całkowitej nieściągalności przedmiotowych składek. Skoro skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą i prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne, a należności organu zostały zabezpieczone na nieruchomościach zobowiązanego - całkowita nieściągalność należności nie może zostać stwierdzona.

Organ zauważył jednocześnie, że trudności wnioskodawcy, związane ze stanem zdrowia uniemożliwiającym prowadzenie działalności w chwili obecnej, mają charakter przejściowy i jak wynika z pism samego zobowiązanego, w niedalekiej przyszłości będzie on w stanie ponownie prowadzić działalność. Ponadto, posiadany majątek w postaci nieruchomości, jest w stanie generować zysk w postaci przychodów z najmu czy dzierżawy.

Nie można wobec tego odmówić słuszności stanowisku organu, iż przedmiotowej sprawie, nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności składek, o której mowa w art. 28 ust 2 ustawy o s.u.s.

W art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. ustawodawca przewidział dodatkową możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ww. przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r., nr 141, poz. 1365; zwany dalej rozporządzeniem). Zgodnie z powołanym wyżej §3 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdy poniósł on straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności, bądź też w sytuacji przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. "uznaniem administracyjnym". Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi - może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie nie możliwe wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 04. 2007r. sygn. akt V SA/Wa 395/07, Lex nr. 334125), a w ocenie zasadności umorzenia, należy brać pod uwagę okres 10 letniego terminu przedawnienia dochodzenia należności.

W świetle powyższego w ocenie Sądu, stanowisko ZUS, że sytuacja finansowa skarżącego jest trudna, ale zebrany materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, że ze względu na stan majątkowy i rodzinny skarżącego opłacenie przez niego należności, do których poboru zobowiązany jest ZUS, pozbawiłby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych - nie jest dowolne.

Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania, polegające na przyznaniu tym organom możliwości dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowanych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21.02.2007r. (sygn. akt II GSK 301/06, Lex) wyraził pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając sprawę w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne winien rozważyć zastosowanie w takiej sprawie – zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Mając na względzie ten pogląd NSA, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organy orzekające podejmując decyzję w sprawie umorzenia zaległych składek winny uwzględniać i wyważyć nie tylko ważny interes skarżącego lecz również interes społeczny, zapewnienie stabilności Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który przekłada się na interes ubezpieczonych, regularnie płacących składki i nie mogących ponosić konsekwencji za innych nie płacących składek.

Z powyższych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.