Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. i P. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych po sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 kwietnia 2011r. w sprawie ze skargi B. i P. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] (znak: [....]) w przedmiocie nakazu wykonania rozbiórki postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy.

B. i P. B. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. o zwolnienie ich od kosztów sądowych, w sprawie z ich skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie nakazu wykonania rozbiórki usługowego obiektu budowlanego i zbiornika na ścieki.

Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że B. i P. B. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z 20-letnim synem W. B. Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej prowadzonej przez B. B., z której skarżąca osiąga około 24 889 zł miesięcznego dochodu. W. B. i P.B. nie osiągają żadnych dochodów. Skarżący wykazali majątek w postaci 90-metrowego domu i nieruchomości rolnej o powierzchni 1,04 ha. W uzasadnieniu wniosku skarżący podali, że mimo prowadzenia działalności gospodarczej, obciążają ich bardzo wysokie kredyty. Konieczność ich spłaty powoduje, że rzeczywiste dochody są niewielkie i wobec tego nie są w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla nich i syna. Wskazali, że chodzi o kredyty inwestycyjny i obrotowy, zaciągnięte w kwietniu 2009 r. na łączną kwotę 111 000 zł (na dzień 31 marca 2011 r. do spłaty pozostało 59 916 zł) oraz o kredyt na budowę domu w wysokości 36 000 zł. Koszty związane z prowadzeniem firmy wynoszą około 15 000 zł, a koszty utrzymania skarżący określili na 3000 zł miesięcznie.

Postanowieniem z dnia [...] roku referendarz sądowy

w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Ł. odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy.

W ustawowym terminie B. B. i P.B. wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia. Skarżący w uzasadnieniu podnieśli, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz synem W. i ich jedynym dochodem jest dochód żony z działalności gospodarczej (miesięcznie ok. 24.889zł), obciążeni są jednak kredytami: inwestycyjnym i obrotowym (zaciągniętymi łącznie na kwotę 111.000 zł, obecnie do spłaty zostało 50.000 zł) oraz kredytem na budowę domu w wysokości 36.000zł. Skarżący wskazali, iż przez konieczność spłacania kredytów ich rzeczywiste dochody są niewielkie. Wyjaśnili nadto, iż koszt prowadzenia firmy to 15.000zł miesięcznie i koszty utrzymania to 3.000zł miesięcznie. W ocenie skarżących wysokość ich zobowiązań blisko czterokrotnie przekracza osiągany miesięczny dochód.

Następnie na wezwanie Sądu strona złożyła dodatkowe dokumenty: zestawienie operacji na rachunku bieżącym skarżącej, z którego wynika, iż dnia 29 kwietnia 2011 roku saldo na rachunku wynosiło 3.361,11 zł; zaświadczenia [..] Banku [...] z dnia 24 maja 2011r., z którego wynika, iż zadłużenie skarżącej z tytułu kredytu inwestycyjnego wynosi 43.312zł, rata miesięczna – 1.237zł, zaś zadłużenie skarżącej z tytułu kredytu obrotowego wynosi 11.960zł, a rata miesięczna – 1.085zł; zadłużenie skarżącej z tytułu kredytu mieszkaniowego wynosi 30.705,26zł, a rata miesięczna – 606zł. Skarżąca nadto złożyła zestawienie finansowe dotyczące działalności gospodarczej z okres styczeń – kwiecień 2011 r.: przychody wyniosły 4.390,24zł, a nabycia i wydatki - 6.152,40zł. Strona podkreśliła, iż zatem we wskazanym okresie osiągnęła stratę w wysokości 1.762,16zł.

Pismem z dnia 6 lipca 2011 roku skarżący sprecyzowali, iż koszty utrzymania własnego miesięcznie wynoszą w sumie ok. 5.020zł: energia – 2400zł, woda- 720zł, opał- ok. 1000zł, podatek od nieruchomości – 600zł, wydatki bieżące- ok. 300zł.

Z kolei koszty prowadzonej działalności według twierdzenia stron to w sumie kwota 16.600zł miesięcznie: energia – ok.7.200zł, woda- ok. 400zł, wywóz szamba- ok. 3000zł, podatek od nieruchomości- 6000zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a."., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do brzmienia art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych lub wydatków albo obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Wedle przepisu art. 260 p.p.s.a. z kolei w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie,

iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu.

Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez B. i P. małż. B., jest zatem utrata mocy przez zaskarżone postanowienie z dnia [...] roku i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku skarżących o przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, uzupełnionego przez złożenie dokumentów o stanie majątkowych skarżących.

Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Podkreślić przy tym należy, iż zawarty w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy strona powinna wykazać, iż podjęła wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Tym samym strona mając na względzie konieczność poniesienia tych wydatków powinna rozważyć racjonalność swoich wydatków i w ten sposób poszukiwać źródła ewentualnych oszczędności.

W tym miejscu należy zaznaczyć, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., rozumie się zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.

Nade wszystko należy pamiętać, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.

Skarżący wraz z synem pozostającym z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują – według ich zgodnych twierdzeń zawartych we wniosku z dnia 4 kwietnia 2011 r. oraz w sprzeciwie z 4 maja 2011r. - wysokie miesięczne dochody (ok. 24.889zł). Jednocześnie jednak skarżący przedstawiają Sądowi bilans działalności gospodarczej skarżącej za okres od stycznia do kwietnia 2011 r., wskazujący na stratę w kwocie 1.762,16zł. Następnie zaś z zestawienia operacji finansowych na rachunku bieżącym skarżącej za okres od 1 lutego 2011r. do 29 kwietnia 2011r. wynika, iż w tym czasie dokonała ona wpłat na własne konto w sumie w wysokości 6.630zł. Tak więc niewiarygodnie brzmi w tym kontekście argumentacja o trudnej sytuacji finansowej skarżących, a zwłaszcza o stracie z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.762,16zł, jeżeli w tym samym czasie skarżąca dysponowała kwotą 6.630zł, a wszak nie powołała się na żadne inne źródło dochodów czy oszczędności.

Wyjaśnienia również wymaga, iż wydatkowanie posiadanych środków finansowych na spłatę zobowiązań bez uwzględnienia kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowym jest naruszeniem równości w traktowaniu swoich powinności finansowych. Realizując w ten sposób swoje zobowiązania strona skarżąca wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania, co skutkuje tym, że nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie NSA z dnia 27 czerwca 2009 roku, II FZ 186/08).

Ze wskazanych wcześniej względów do oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej Sąd przyjął informacje o zawarte w sprzeciwie oraz w piśmie z dnia 6 lipca 2011 roku, z których wynika, że dochód strony skarżącej to kwota ok. 24.889zł miesięcznie, zaś miesięczne obciążenia (utrzymanie własne i utrzymanie działalności gospodarczej) wynoszą ok. 21.620zł, nie przekraczają więc dochodów. Warto też na marginesie zauważyć, iż nawet gdyby uwzględnić wysokość miesięcznych rat

(ok. 3000zł), to nadal dochody strony przewyższałyby sumę miesięcznych obciążeń.

Wobec tych wywodów nie sposób uznać, iż skarżący wykazali swoją niezdolność do poniesienia pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny.

Zważywszy co powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

m.ch.