Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Gd 43/15 odmawiające W. K. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. K. na uchwałę Rady Miejskiej w B. z dnia [...] września 2014 r., nr [...] zmieniającą uchwałę w sprawie uchwalenia wieloletniego planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych będących w posiadaniu Wodociągów Miejskich B. Sp. z o.o. na lata 2014 - 2015 postanawia: oddalić zażalenie.

W. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na uchwałę Rady Miejskiej w B. z dnia [...] września 2014 r., nr [...], zmieniającą uchwałę w sprawie uchwalenia wieloletniego planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych będących w posiadaniu Wodociągów Miejskich B. Sp. z o.o. na lata 2014-2015.

Skarżący złożył wniosek o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, postanowieniem z dnia 29 czerwca 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2015 r., sygn. akt II OZ 733/15, oddalił zażalenie wniesione na to postanowienie.

W dniu 15 października 2015 r. (data stempla pocztowego) skarżący złożył w niniejszej sprawie po raz drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżący oświadczył, iż prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie uzyskuje żadnego dochodu i nie posiada żadnego majątku.

W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego i sytuacji zarobkowej skarżącego, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku zarządzeniem z dnia 22 października 2015 r. wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Pomimo upływu wyznaczonego terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów skarżący nie wypełnił nałożonego na niego obowiązku. W piśmie datowanym na dzień 12 listopada 2015 r. skarżący wyjaśnił, że ma 67 lat i nie jest nigdzie zatrudniony, gdyż osiągnął wiek emerytalny. Oświadczył, że jest osobą zadłużoną w różnych instytucjach. Oświadczył także, że nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego i nie prowadzi działalności gospodarczej. W złożonym piśmie wnioskodawca wskazał ponadto, że pozostaje w związku małżeńskim, w którym od roku 1998 istnieje ustrój rozdzielności majątkowej.

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku, postanowieniem z dnia 17 listopada 2015 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") odmówił przyznania W. K. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

W. K. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, domagając się jego uchylenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 25 stycznia 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy wskazując, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji na wezwanie referendarza z dnia 22 października 2015 r. Zadaniem Sądu nie można przyjąć, iż zobrazował on swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazał zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Za wykonanie tego zobowiązania nie można – w ocenie Sądu – uznać pisma z dnia 12 listopada 2015 r. stanowiącego ponownie wyłącznie oświadczenia wnioskodawcy.

Sąd I instancji zaznaczył, że wnioskodawca nie wskazał żadnych źródeł utrzymania. Natomiast zaspakajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania środków finansowych i nie jest możliwe w sytuacji braku jakiegokolwiek dochodu i majątku. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on ich zupełnie pozbawiony. Sąd uznał, że w świetle zasad doświadczenia życiowego budzi to uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności złożonego oświadczenia.

Sąd stwierdził zatem, że wnioskodawca nie wykazał, aby spełniał ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.

Stosownie zaś do art. 255 p.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W niniejszej sprawie, w której zastosowano instytucję określoną w art. 255 powołanej ustawy, wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na wezwanie Sądu. Za taką nie może być bowiem uznane pismo z dnia 12 listopada 2015 r., które w sposób lakoniczny powtarza prezentowane wcześniej twierdzenia. Brak odpowiedzi na wezwanie Sądu nie może determinować oceny, że w przypadku wnioskodawcy istnieje obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.

Mając na uwadze, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek, natomiast wnioskodawca zaniechał przedstawienia żądanych wyjaśnień i przedłożenia stosownych dokumentów, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja majątkowa uzasadniała przyznanie prawa pomowcy. Zasadnie zatem w zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.