Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie sprostowania aktu urodzenia oddala skargę.

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w M. po rozpoznaniu wniosku z dnia 1 czerwca 2020 r. E. R., decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], powołując się na przepis art. 2 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 463 ze zm.), dalej określanej też jako "ustawa", odmówił sprostowania aktu urodzenia nr [...] (historyczny nr [...]) na nazwisko S. S.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki do sprostowania ww. aktu przewidziane w art. 35 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

E. R. złożyła od powyższej decyzji odwołanie zarzucając jej naruszenie art. 35 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego poprzez nieuwzględnienie:

- oczywistej niezgodności danych, które zawiera wskazany akt stanu cywilnego, w szczególności danych w treści dołączonej do ww. aktu urodzenia wzmianki dodatkowej, dotyczących stwierdzenia, że aktem uznania z dnia [...] października 1949 r. I. Z. uznaje za swoje dziecko pozamałżeńskie obok wymienione;

- z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, w których brak jest danych o podpisaniu przez I. Z. aktu uznania dziecka pozamałżeńskiego z dnia [...] października 1949 r. wymienionego w ww. wzmiance dodatkowej.

W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], uchylił w całości decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie przed organem I instancji.

Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że w dniu 4 czerwca 2020 r. E. R. zwróciła się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w M. z wnioskiem o sprostowanie aktu urodzenia S. S. - obecnie B. poprzez wykreślenie w tym akcie dołączonej do niego wzmianki dodatkowej o uznaniu ojcostwa dziecka.

Następnie Wojewoda przytoczył treść art. 35 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego oraz art. 61 § 1 K.p.a. i zauważył, że nie nazwa pisma lecz jego treść decyduje o sformułowanym w tym piśmie żądaniu. Zdaniem organu, z treści wniosku E. R. jednoznacznie wynika, że żąda ona wykreślenia, czyli unieważnienia, wzmianki dodatkowej "o uznaniu ojcostwa" jaka figuruje w akcie urodzenia S. S.. Zdaniem organu odwoławczego, strona w swoim podaniu nie powołała się na hipotezę normy zawartej w art. 35 ustawy lecz na hipotezę art. 39 ustawy. Powyższe oznacza, że właściwym w sprawie rozpoznania żądania strony jest sąd powszechny, a nie Kierownik USC w M.. Ponieważ Kierownik USC w M. nie miał kompetencji do tego aby merytorycznie rozpoznać wniosek strony to na podstawie art. 66 § 3 K.p.a., obowiązany był ją o tym poinformować w drodze postanowienia. To oznacza, że prowadzone przez Kierownika USC postępowanie w niniejszej sprawie od początku było bezprzedmiotowe. Z tego powodu należało uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie przed organem I instancji.

E. R. zaskarżyła opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając jej naruszenie:

1) przepisów postępowania w szczególności:

- art. 6 k.p.a. w zw. art. 7 k.p.a., tj. naruszenie zasady praworządności i zasady prawdy obiektywnej poprzez niepodjęcie czynności (także z urzędu) zmierzających do usunięcia wzmianki dodatkowej z dnia [...] października 1949 r., dołączonej do aktu urodzenia S. S. (obecnie noszącej nazwisko B. ), sporządzonego dnia [...] października 1949 r. w USC w M., dotyczącej "uznania dziecka" pozamałżeńskiego, w sytuacji, gdy istnieje ewidentna sprzeczność w treści tejże wzmianki o uznaniu dziecka "Aktem uznania z [...] października 1949 r." z treścią akt zbiorowych stanu cywilnego, które nie zawierają wskazanego (i wymaganego przez prawo) aktu uznania - oświadczenia ojca o uznaniu dziecka;

- art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., tj. naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i brak wszechstronnego rozpatrzenia oraz oceny całego zebranego w toku postępowania materiału dowodowego, poprzez nieuwzględnienie i pominięcie okoliczności, że ma miejsce oczywista niezgodność danych, które zawiera wskazany wyżej akt urodzenia, w części dołączonej do niego wzmianki dodatkowej, tj. danych dotyczących stwierdzenia, że aktem uznania z dnia [...] października 1949 r. I. Z. uznaje za swoje dziecko pozamałżeńskie obok wymienione oraz występuje niezgodność z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, w których brak jest danych o podpisaniu przez I. Z. aktu uznania dziecka pozamałżeńskiego z dnia [...] października 1949 r. wymienionego w ww. wzmiance dodatkowej.

Zdaniem skarżącej, organ I instancji bezpodstawnie powołał się na "Załącznik: uwierzytelniony podpis I. Z. przez Wicestarostę Powiatowego M. J. [...]" nie posiadający jakiejkolwiek mocy dowodowej i jedynie potwierdzający, że w aktach USC brak jest oświadczenia o uznaniu S. S. za swoje dziecko przez I. Z., tj. nie istnieje jego oświadczenie, które mogłoby stanowić podstawę sporządzenia przedmiotowej wzmianki dodatkowej;

2) przepisów prawa materialnego - art. 35 oraz art. 39 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego poprzez brak odniesienia się do faktu, że zachodzą przesłanki usunięcia/wykreślenia ww. wzmianki dodatkowej do aktu urodzenia, które uzasadniają i wymagają podjęcia czynności przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z urzędu wobec istnienia uchybień i niezgodności dotyczących ww. wzmianki z aktami zbiorowymi rejestracji stanu cywilnego.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania celem podjęcia czynności z urzędu prowadzących do usunięcia powyższej niezgodności i wykreślenie ww. wzmianki dodatkowej z dnia 12 października 1949 r. dołączonej do wskazanego aktu urodzenia;

2) względnie zmianę zaskarżonej decyzji poprzez usunięcie z ww. aktu urodzenia dołączonej do niego wzmianki dodatkowej o uznaniu dziecka, wobec tego, że w dokumencie z datą [...] sierpnia 1949 r., pod którym widnieje podpis "I. Z.", nie jest wskazane dziecko, którego miałoby jego oświadczenie dotyczyć, nie ma także mowy o uznaniu dziecka; nadto poświadczenie podpisu tego dokumentu nastąpiło w innym miejscu i czasie niż złożenie na nim podpisu "I. Z." pod prośbą o "zapisanie dziecka na moje nazwisko";

3) zasądzenie od Wojewody na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych;

Ponadto skarżąca wniosła o zwrócenie się do USC w M. o nadesłanie akt zbiorowych rejestru stanu cywilnego dotyczących przedmiotowego aktu urodzenia S. S. sporządzonego [...] października 1949 r. oraz dołączonej do niego wzmianki dodatkowej z dnia [...] października 1949 r.

W uzasadnieniu skargi strona przedstawiła ustalenia własne jakie poczyniła na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach stanu cywilnego. Jednocześnie nie zgodziła się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że z treści jej wniosku z dnia [...] czerwca 2020 r. o sprostowanie ww. aktu urodzenia z dnia [...] października 1949 r. wynika, że domagała się unieważnienia wzmianki dodatkowej o uznaniu ojcostwa dot. dziecka - S. S.. Domagając się wykreślenia z ww. aktu urodzenia wskazanej wzmianki skarżąca wnioskowała o jej wykreślenie, czyli usunięcie z aktu urodzenia, jako zawierającej dane niezgodne z wcześniejszym dokumentem "aktem uznania dziecka". W konsekwencji powołała się na hipotezę przepisu art. 35 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego a nie art. 39 tej ustawy. Przyjmując nawet, że usunięcie wzmianki dodatkowej następuje poprzez jej unieważnienie na zasadzie art. 39 ust. 1 ustawy, to w tej sytuacji aktualny pozostaje zarzut naruszenia przepisów K.p.a. z uwagi na niepodjęcie koniecznych czynności, także z urzędu, w celu usunięcia opisanych wyżej sprzeczności, uchybień i naruszeń prawa materialnego odnoszących się do warunków i zasad sporządzenia wzmianki do aktu urodzenia o uznaniu dziecka (art. 39 ust. 1 ustawy).

Odpowiadając na skargę Wojewoda Z. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Będąca przedmiotem skargi decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., który stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że organ odwoławczy może wydać taką decyzję tylko wówczas, gdy postępowanie pierwszoinstancyjne stało się bezprzedmiotowe. Organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie przed organem pierwszej instancji także wówczas, gdy postępowanie to było bezprzedmiotowe przed wydaniem zaskarżonej decyzji organu I instancji. Jeżeli żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji publicznej to występuje bezprzedmiotowość postępowania i takie postępowanie winno ulec umorzeniu. Do przedmiotowych przyczyn umorzenia postępowania zalicza się m.in. brak przedmiotu postępowania z uwagi na cywilny charakter sprawy. Umorzenie postępowania z powodu bezprzedmiotowości jest obligatoryjne (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2860/19; wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 3589/18; wyrok NSA z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt II OSK 2688/16; K. Glibowski w: "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wyd. z 2018 r., s. 1079 i nast.).

W ocenie Wojewody, istotą wniosku skarżącej z dnia 1 czerwca 2020 r. było uzyskanie skutku przewidzianego w art. 39 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, co oznacza, że właściwym w sprawie rozpoznania żądania strony jest sąd powszechny, a nie Kierownik USC, co uzasadniało umorzenie postępowania administracyjnego.

Ze znajdującego się w przekazanych Sądowi aktach administracyjnych wniosku skarżącej z dnia 1 czerwca 2020 r. wynika, że strona, powołując się na art. 35 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, wniosła o sprostowanie aktu urodzenia S. S., obecnie noszącej nazwisko B. , poprzez wykreślenie dołączonej do niego wzmianki dodatkowej wobec jej niezgodności z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego. Wzmianka dodatkowa posiada następującą treść "Aktem uznania z dnia [...] października 1949 roku L. Rej. [...] r. sporządz. przez Urząd Stanu Cywilnego w M. jako ojciec dziecka ob. Z. I., rolnik urodzony dnia [...] listopada 1910 roku w [...] pow. W. uznaje za swoje dziecko pozamałżeńskie obok wymienione. Na skutek uznania dziecko uzyskuje stanowisko prawne dziecka z małżeństwa".

Przepis art. 35 ust. 1 ustawy stanowi, że akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził. Według art. 35 ust. 2 ustawy, sprostowanie aktu stanu cywilnego może być dokonane na podstawie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, jeżeli w państwie wystawienia jest on uznawany za dokument stanu cywilnego, lub innego dokumentu zagranicznego potwierdzającego stan cywilny, wydanego w państwie, w którym nie jest prowadzona rejestracja stanu cywilnego, jeżeli zawierają one dane, które podlegają sprostowaniu, stwierdzają zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych. W myśl art. 35 ust. 3 ustawy, sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej w tym interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej.

Sprostowaniu podlegają oczywiste błędy pisarskie, czyli błędy pewne, bezsporne, niebudzące wątpliwości (niewłaściwe użycie zwrotu, przeinaczenie, ewidentnie mylna pisownia, niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, błąd w tzw. literówce, błąd ortograficzny lub gramatyczny. Sprostowaniu podlegają także "dane niezgodne", co wymaga ustalenia, które akty stanu cywilnego zawierają dane zgodne z prawą, a które dane nieodpowiadające prawdzie. Kierownik urzędu stanu cywilnego może działać tylko w ograniczonym zakresie, ponieważ może dokonywać sprostowania wyłączne w oparciu o ściśle określone środki dowodowe.

Ustawa przewiduje także możliwość sprostowania aktu stanu cywilnego w trybie nieprocesowym przez sąd w dwóch przypadkach wskazanych w art. 36 ustawy, tj. w sytuacjach kiedy sprostowania nie można dokonać na podstawie akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innych aktów albo zagranicznych dokumentów stanu cywilnego.

Z przytoczonych przepisów wynika, że kierownik urzędu stanu cywilnego może dokonywać sprostowania wszystkich aktów stanu cywilnego ale tyko w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach zbiorowych, inne akty stanu cywilnego lub zagraniczne dokumenty stanu cywilnego wymienione w art. 35 ust. 2 ustawy, z tym zastrzeżeniem, że nie zachodzą podstawy do unieważnienia aktu (art. 39 ustawy) lub ustalenia jego treści (art. 40 ustawy).

Zdaniem Sądu, skoro sprostowaniu miałyby podlegać te elementy aktu, które zostały nieściśle lub błędnie zredagowane, to instytucja sprostowania nie może wpływać na stan cywilny osoby, której akt dotyczy (podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 września 1963 r., sygn. akt II CR [...]).

Pomimo sformułowania przez skarżącą we wniosku żądania sprostowania aktu urodzenia, poprzez wykreślenie dołączonej do niego wzmianki dodatkowej wobec jej niezgodności z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, to w istocie żądanie to dotyczyło stanu cywilnego S. S., obecnie noszącej nazwisko B. , którego skutkiem byłoby zakwestionowanie, iż jest ona córką I. Z.. Prowadzenie postępowania wyjaśniającego co do istnienia oświadczenia o uznaniu dziecka na dzień dokonywania wzmianki dodatkowej w akcie urodzenia, w ocenie Sądu, ze względu na swoje skutki prawne, wykracza poza instytucję sprostowania. W tym zakresie brak było podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego (podobnie WSA w Krakowie w wyroku z dnia 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 595/17).

Skoro doszło już do wszczęcia postępowania administracyjnego, a żądanie skarżącej w istocie podlegało właściwości sądów powszechnych i postępowaniu cywilnemu, to prawidłowo organ odwoławczy uznał, że wobec braku podstawy prawnej do prowadzenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji już przez organ I instancji, postępowanie należało umorzyć na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Bez znaczenia dla treści zaskarżonej decyzji było wskazanie skarżącej przez organ możliwości wyboru dalszego trybu postępowania w postępowaniu cywilnym, tj. czy winno się ono toczyć w oparciu o art. 39 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego (unieważnienia wzmianki dodatkowej do aktu stanu cywilnego), czy też domagania się ustalenia nieistnienia uznania dziecka na podstawie art. 189 K.p.c. W obu tych przypadkach wykluczona jest właściwość organów administracji publicznej, bowiem sfera ta zarezerwowana jest dla postępowania cywilnego. Rozstrzyganie przez organ administracji publicznej o wyborze właściwego trybu postępowania przed sądem powszechnym, który winna zainicjować strona zainteresowana uzyskaniem oczekiwanego rezultatu, wykracza poza obowiązki organu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, uznając, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o niewadliwe ustalenia stanu faktycznego, w tym w szczególności zakresu żądania wniosku skarżącej inicjującego postępowanie administracyjne oraz przy prawidłowej wykładni przepisów ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) skargę oddalił.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.