Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 3 kwietnia 2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2019 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Prezydenta Miasta L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta L. a Prezydentem W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.N. o przyznanie zasiłku stałego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta L. jako organ właściwy w sprawie.

I OW 206/18

Uzasadnienie

Prezydent Miasta L., na podstawie art. 22 § k.p.a. oraz art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), dalej p.p.s.a., wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem W., a Prezydentem Miasta L., poprzez wskazanie Prezydenta m.st. Warszawy jako organu właściwego w sprawie wniosku J.N. o przyznanie zasiłku stałego.

W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że w jego ocenie J.N. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.), dalej u.p.s. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że J.N. zameldowany jest na pobyt stały w W. przy ul. [...], zaś tylko czasowo przebywa w L., wynajmując pokój w pensjonacie/hotelu o charakterze turystycznym "N." przy ul. [...] w L.

W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Prezydent W. wskazał, że w dniu 2 marca 2018 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wpłynął wniosek J.N., zamieszkałego w L., w hotelu "N. " przy ul. [...], o przyznanie zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. MOPS w L. zgromadzone dokumenty przekazał do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy T. W., gdyż zainteresowany jest zameldowany w W. Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. Dyrektor OPS Dzielnicy T. W. wydał decyzję odmówił J.N. przyznania zasiłku stałego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania, uchyliło decyzję Prezydenta W. i umorzyło postępowanie przed organem I instancji uznając, że Prezydent W. nie był organem właściwym do rozpatrzenia wniosku. Jednocześnie Kolegium wskazało, że to Prezydent Miasta L. powinien wydać decyzję.

Prezydent W. wskazał, że wnioskodawca wprawdzie zameldowany jest w W., jednakże od kilku lat tu nie zamieszkuje i nie przebywa. To w L., gdzie od wielu miesięcy wynajmuje pokoik w hotelu i tworzy własne projekty, koncentruje się jego centrum spraw życiowych i osobistych, a tym samym jest to jego miejsce zamieszkania. Wbrew twierdzeniom Prezydenta Miasta L. J.N. nie posiada statusu osoby bezdomnej, co wyłącza zastosowanie regulacji zawartej w art. 101 ust. 2 u.p.s.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta L. a Prezydentem W. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku J.N. o przyznanie zasiłku stałego.

Punktem wyjścia do rozważań stanowią przepisy art. 101 u.p.s., które określają właściwość miejscową organów w sprawach z zakresu pomocy społecznej.

Stosownie do art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika zaś, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Z kolei art. 101 ust. 3 ustawy stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.

Przede wszystkim nie można uznać J.N. za osobę bezdomną. Pojęcie osoby bezdomnej zostało zdefiniowane w art. 6 ust. 8 u.p.s. - jest nią osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.

J.N. jest zameldowany na pobyt stały w W. przy ul. [...], w domu jednorodzinnym, którego jest właścicielem (wspólnie żoną przebywającą w USA). Nie spełnia zatem warunków uznania za osobę bezdomną określonych w drugiej części tego przepisu. Wprawdzie w dacie złożenia wniosku nie zamieszkiwał pod adresem stałego zameldowania, gdyż zdecydował się na zamieszkiwanie najpierw w Z., a obecnie w L.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie zachodziły także przesłanki do zastosowania art. 101 ust. 3 u.p.s. Wyjątkowy charakter tego przepisu pozwala na ustalenie innej właściwości miejscowej organu tylko wówczas, gdy sytuacja osobista strony odbiega od powszechnie występującego w tego rodzaju sprawach niedostatku środków utrzymania lub trudnej sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o świadczenie. O przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą można też mówić w kontekście podjęcia przez stronę działań zmierzających do związania swojego ośrodka życia z danym miejscem pobytu w celu stabilizacji życiowej.

Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach kodeksu cywilnego. Przepis art. 25 k.c. stanowi, że miejscem zamieszkania osoby jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, przy czym ustalenie tego zamiaru powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. O zamieszkiwaniu można mówić więc wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem aktywności życiowej danej osoby fizycznej. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie jej przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Przy czym zaznaczyć należy, że samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2018 r., I OW 238/17). Miejscem zamieszkania jest zatem miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe.

W sprawie niniejszej bezspornym jest, że J.N. zameldowany jest na pobyt stały w W. Bezsporne jest również, że wnioskodawca od sierpnia 2017 r. mieszka w L. (poprzednio w Z.), gdzie wynajmuje pokój w pensjonacie. Od tego czasu centrum jego życiowych spraw przeniosło się do Łodzi, a miejscowość ta stała się miejscem jego aktualnego pobytu oraz ośrodkiem osobistych spraw, a tym samym miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 25 k.c. Jest również miejscem, w którym chce ona pozostać, na co wskazuje treść składanych przez wnioskodawcę oświadczeń, że w L. pracuje nad własnymi projektami.

Skoro zatem istotny jest aktualny stan faktyczny związany z rzeczywistym zamieszkiwaniem i skoncentrowaniem swoich spraw życiowych na terenie L., to organem właściwym do rozpoznania wniosku J.N. jest Prezydent Miasta L.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.