Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących z nieujawnionych źródeł przychodów w rok 2004 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.

Skarżący S. M., reprezentowany przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez radcę prawnego, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że ze swojego dochodu z pracy w kwocie 6.000 zł utrzymuje swoje czteroosobowe gospodarstwo domowe, w skład którego wchodzi żona i dwoje małych dzieci, których choroby generują dodatkowe, "duże" wydatki na utrzymanie tego gospodarstwa. Wskazał, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 64 m² oraz nieruchomości (działki) o powierzchni 9 ar.

Jak wynika z akt sprawy, dwukrotnie, w dniu 30 kwietnia i 8 maja 2012 r. podjęto próbę doręczenia profesjonalnemu pełnomocnikowi procesowemu strony skarżącej pod adresem wskazanym do korespondencji wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego. Informację o pozostawieniu przesyłki sądowej pozostawiono w drzwiach adresata. Niepodjętą przesyłkę sądową, zawierającą ww. wezwanie w dniu 16 maja 2012 r. zwrócono do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie zareagował na to wezwanie.

Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2012 r. (sygn. akt II FZ 17/12) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu z dnia 5 grudnia 2011 r. odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

W sprawie zważono, co następuje.

Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu).

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw oraz sposobu uczestniczenia w postępowaniu sądowym. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.

Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Z akt sprawy wynika, że w sprawie skierowano do strony skarżącej, za pośrednictwem jej pełnomocnika procesowego, wezwanie na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zgodnie z art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, poprzez jego umieszczenie w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie siedmiu dni wyznaczonym pierwszą próbą doręczenia pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3 art. 73 ustawy procesowej). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu czternastu dni, otwartego pierwszą próbą doręczenia pisma (§ 4 art. 73 ustawy procesowej).

Z akt sprawy wynika, iż informację o odbiorze przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi pozostawiono dwukrotnie, w odstępie ponad siedmiu dni, w skrzynce oddawczej pełnomocnika skarżącego. Dlatego doręczenie wezwania, jakie nastąpiło stosownie do unormowania art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w dniu 14 maja 2012 r., należy uznać za skuteczne.

W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy tym zaznaczyć trzeba, że skoro ponowiona argumentacja nie stanowiła – w ocenie sądów administracyjnych pierwszej i drugiej instancji – podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie identycznym z zakreślonym przez skarżącego w rozpoznawanym wniosku, to stosując zasady logicznego rozumowania należy przyjąć, że nie stanowi ona przesłanki uwzględnienia jego powtórnego żądania.

Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył informacji wskazanych w wezwaniu. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.

Niemniej jednak, w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym w dniu 14 maja 2012 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający z oświadczeń zawartych w samym wniosku.

Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera, w ocenie referendarza sądowego, dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego gospodarstwa domowego. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób określony w wezwaniu.

Zasadne jest powtórzenie stwierdzenia, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W rozpoznawanej sprawie skarżący mimo wezwania nie przedstawił dokumentów dotyczących dochodów, zasobów majątkowych i wydatków gospodarstwa domowego skarżącego, dzięki którym możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości możliwości zaoszczędzenia przez nią kwot koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych.

W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.