Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2024 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr SKO.PS/4110/105/2024 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej J. M. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr SKO.PS/4110/105/2024 działając na podstawie art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2023 poz 901 z pózn..zm) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Andrychowa z dnia 19 grudnia 2022r., znak: 35/35/O/ZW/DPS/OD/R/2022 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty ponoszonej za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w K. ul. O. [...].

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Organ I instancji decyzją z dnia 19 grudnia 2022r. orzekł o odmowie zwolnienia skarżącej z opłaty ponoszonej za pobyt jej syna K. M. w Domu Pomocy Społecznej w K. W uzasadnieniu decyzji wskazano na sytuację rodziną skarżącej i wyjaśniono, że sytuacja finansowa rodziny umożliwia ponoszenie ustalonej opłaty i nie zachodzi żadna z przesłanek do zastosowania ulgi w postaci zwolnienia z odpłatności za pobyt syna w DPS.

Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożyła skarżąca. W uzasadnieniu odwołania wskazano przede wszystkim, że organ I instancji, wydając zaskarżoną decyzję, skupił się na ustaleniu wysokości należnych opłat i uzasadnieniu tych ustaleń, natomiast kwestie uzasadnienia odmowy zwolnienia z opłat zostały potraktowane bardzo pobieżnie. Jak wyjaśniono, zdecydowana część wydatków nie została w ogóle uwzględniona z uwagi na fakt, iż nie okazano potwierdzających faktur, czy rachunków. Ponadto istotną okolicznością wymagającą zbadania jest stan zdrowia skarżącej, gdyż organ I instancji poprzestał na wymienieniu schorzeń, lecz nie zbadał jakie w tym zakresie są wydatki i potrzeby - szczególnie, że zażądał w tym zakresie tylko i wyłącznie dokumentów.

Zdaniem skarżącej organ I instancji jedynie pobieżnie ustalił jak wygląda sytuacja rodzinna (brak zainteresowania, brak opieki nad starszymi schorowanymi rodzicami) podczas gdy syn nadużywał alkoholu, wszczynał awantury a w istocie porzucił rodziców i nie interesował się nimi pomimo ich wieku i schorzeń. Zdaniem skarżącej organ I instancji winien przeprowadzić w tym zakresie postępowanie, w tym przesłuchać skarżącą oraz świadków na powyższe okoliczności oraz ustalić czy powyższe naruszenia innych obowiązków rodzinnych miały charakter oraz intensywność uzasadniającą zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów za DPS.

W związku z powyższym zwrócono się do Kolegium o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwolnienie z ponoszenia opłat względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji celem ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia 22 marca 2024 r. znak SKO.PS/4110/33/2023 Samorządowe Kolegiom Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W wyniku wniesienia skargi na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 9 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 967/23 uchylił decyzje Kolegium w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na podstawie art. 145 §1 pkt 1c p.p.s.a.

Opisaną we wstępie decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r. SKO w Krakowie, ponownie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

Na wstępie organ odwoławczy wyjaśnił, że konstrukcja przepisu art. 64 u.p.s oparta jest o tzw. uznanie administracyjne w którym organ po rozważeniu okoliczności sprawy może podjąć decyzję uwzględniającą żądanie strony lub nie, winien jednak podejmowane rozstrzygnięcie szeroko uzasadnić. W tym miejscu należy wskazać również, iż ani organ odwoławczy ani też sąd administracyjny nie jest władny nakazać organowi administracji wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony a jedynie możliwość rozważenia takiej możliwości po właściwej ocenie stanu faktycznego.

Dalej Kolegium wskazało, że po pierwsze, w przedmiotowej sprawie należy wykluczyć wystąpienie okoliczności opisanych w art. 64a u.p.s., gdyż wspomniane w nim relacje pomiędzy osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt w DPS-ie a jego pensjonariuszem muszą być potwierdzone orzeczeniem sądu powszechnego. Tymczasem skarżąca nie legitymuje, się takim orzeczeniem.

W zakresie przesłanki określonej w art. 64 pkt 7 u.p.s., która dotyczy rażącego naruszenia przez osobę znajdującą się w DPS-ie obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty organ wskazał, że skarżąca w toku postępowania wskazywała na szereg zaniedbań po stronie jej syna, które mają uzasadniać wystąpienie okoliczności z art. 64 pkt 7 u.p.s. Podnosiła mianowicie braku kontaktu syna z rodzicami, który od ponad 33 lat nie kontaktował się z rodziną. Jak ustalono syn kategorycznie odmawiał jakichkolwiek kontaktów z rodzicami. Pomimo że rodzice wielokrotnie próbowali utrzymać z nim jakiekolwiek relacje. Według oświadczenia skarżącej i jej męża jakiekolwiek próby sprowadzenia syna do domu okazały się bezskuteczne. Syn skarżącej nie uczestniczył w opiece nad rodzicami, nie interesował się ich losem i sytuacją zdrowotną. Kwestią oceny pozostaje tym samym czy naruszenia te miały charakter rażący co mogłoby prowadzić do zwolnienia z opłaty za pobyt syna w DPS. W ocenie organu I instancji, a Kolegium podziela tą ocenę że skarżąca nie wykazała by naruszenia te miały charakter rażący. Brak kontaktu z synem może być uznany za naruszenie obowiązków rodzinnych, ale trudno uznać by miały one charakter rażący skoro jak podnosi skarżąca syn nadużywał alkoholu a tym samym można także wskazać, iż jego działania nie były w pełni celowe, skoro zmagał się uzależnieniem. Stąd Kolegium uznało, że skarżąca nie wykazała okoliczności uzasadniających wystąpienie przesłanki z art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej. W tym zakresie Kolegium wskazuje iż nie jest zasadne przesłuchiwanie świadków na okoliczność braku kontaktu z synem od 33 lat bowiem ta okoliczność nie jest sporna i nie wymaga dodatkowych ustaleń. Brak zainteresowania sytuacją rodziców w podeszłym wieku należy niewątpliwe uznać za zaniedbanie obowiązków rodzinnych jednak w przedmiotowej sprawie nie ma to zaniedbanie charakteru rażącego zważywszy również na trudności syna zmagającego się we wcześniejszym okresie z uzależnieniem, zamieszkiwaniem w schroniskach a obecnie powstającym w demencji i zmagającym się z chorobą Alzheimera.

W odniesieniu natomiast do przesłanki art. 64 pkt 2 w ocenie Kolegium organ I instancji zasadnie wskazał, iż nie występują uzasadnione okoliczności w takim stopniu by uzasadniały zwolnienie z opłaty za pobyt syna skarżącej w domu pomocy społecznej. Jak wskazał organ I instancji skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, a dochodem rodziny są świadczenia emerytalne z ZUS, które w miesiącu sierpniu 2022r. łącznie wyniosły: 5.328,47zł. Wyjaśniono, że skarżąca i jej mąż z uwagi na wiek i liczne schorzenia pozostają pod stałą kontrolą lekarską, wymagają stałego przyjmowania leków, a także opieki i wsparcia ze strony osób drugich w codziennym funkcjonowaniu (zaświadczenie lekarskie z dnia 29.09.2022r). Skarżąca lat 88 ma problemy z poruszaniem się, pozostaje w stałym leczeniu, pod kontrolą lekarza rodzinnego oraz Poradni Specjalistycznych z uwagi na: nadciśnienie tętnicze z zajęciem nerek oraz liczne torbiele, przewlekłą niewydolność krążenia, utrwalone migotanie przedsionków, choroba niedokrwienna serca: dusznica bolesna stabilna, miażdżyca uogólniona, stan po zawale mięśnia serca, niedoczynność tarczycy, kamienica pęcherza żółciowego, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa, choroba Parkinsona, zaburzenia depresyjne. Mąż skarżącej lat 92 aktualnie jest osobą całkowicie niesamodzielną. Opisane schorzenia udokumentowane zaświadczeniami i potwierdzeniem stałych wydatków związanych z licznymi chorobami nie wskazując na okoliczność przemawiającą za zwolnieniem z opłaty za pobyt syna w DPS. W codziennym funkcjonowaniu wparcia i opieki udziela skarżącej i jej mężowi córka, która sprawuje nad rodzicami stałą opiekę. Skarżąca i jej mąż czują się zobowiązani do ponoszenia połowy kosztów związanych z utrzymaniem domu oraz opłatą rachunków, pomimo że dom został przepisany na córkę aktem notarialnym i stanowi jej własność. Skarżąca do wniosku o zwolnienie z odpłatności za DPS załączyła rachunki potwierdzające partycypowanie w kosztach związanych z utrzymaniem domu (prąd, gaz, woda, ścieki, odpady komunalne, zakup węgla na zimę) na łączną kwotę miesięczną ok. 620.00zł. Skarżąca i jej mąż przedstawili także zaświadczenie lekarskie przedstawiając leki jakie zażywają (zaświadczenie lekarskie z dnia 4.11,2022r.) oraz miesięczną specyfikację zażywanych leków z apteki z dnia 7.11.2022r. na łączną kwotę: 383.54 zł. To oznacza także iż otrzymywane świadczenia emerytalne są wystarczające i na wydatki związane z utrzymaniem się, ponoszeniem opłat za dom oraz wydatki związane ze stałymi lekami. W ocenie Kolegium wydatki te nie mają charakteru szczególnego względem innych osób funkcjonujących w społeczeństwie a będących osobami w podeszłym wieku, z którym to wiekiem wiążą się również schorzenia. Kolegium wskazało, że jak wynika z odwołania wydatki w domu i remonty są również finansowe przez właścicielkę domu - córkę skarżącej - nieuzasadnione w tym względzie jest powoływanie kosztów remontu łazienki dachu klimatyzacji -są to również wydatki z którymi właściciele posiadający nieruchomości muszą się liczyć, a co należy podkreślić

W konsekwencji powyższego należy wskazać, iż skarżąca nie wykazała, aby zaistniały okoliczności opisane w art. 64 pkt 2 i pkt 7 ustawy o pomocy społecznej.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskoczonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to :

- art. 15 Kpa poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności i nie rozpatrzenie całej sprawy, a tylko wybranych jej aspektów, w tym nie uwzględnienie i nie odniesienie się do okoliczności i dowodów (wydatków na opiekę) wskazanych w postępowaniu odwoławczym mających istotne znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy;

- art. 138§ 2 in fine i art. 138§ 2a Kpa poprzez niezastosowanie się do wytycznych Sądu jakie okoliczności organ winien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w tym poprzez nie odniesienie się do całokształtu okoliczności oraz nowych dowodów, w szczególności dotyczących wydatków związanych z podeszłym wiekiem skarżącej - jak koszty opieki, wskazanych w odwołaniu i na etapie późniejszego postępowania, tj nie odniesienie się do aktualnej sytuacji skarżącej; oraz w istocie rzeczy nie zastosowanie się do dokonanej przez Sąd wykładni art. 64 ust. 7 u.p.s. w zakresie sposobu wykazywania rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych, o którym mowa w tym artykule;

Ponadto, tak jak w poprzedniej decyzji z dnia 22 marca 2023r. naruszenie:

- art. 136 § 1 i §2 kpa w związku z art. 7 w zw. z art. 77 §1 poprzez ich niezastosowanie tj. pominięcie dowodów przedłożonych w postępowaniu odwoławczym i sądowym przez skarżącą, niedokonanie z urzędu wszelkich czynności koniecznych dla wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego będącego podstawą wydania decyzji, a w konsekwencji nie przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie aktualnej i pełnej sytuacji skarżącej co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych przy rozważaniu przesłanek zwolnienia z opłaty;

- art. 80 Kpa poprzez dokonanie oceny materiału w sposób dowolny z naruszeniem wymogów stawianych przez ustawodawcę w art. 107 § 3 Kpa, a także z naruszeniem obowiązku dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej i uwzględniania słusznego interesu obywateli art. 7 Kpa, zasady rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony art. 7 a Kpa, zasady współdziałania organów w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego art. 7 b Kpa, zasady zaufania do władzy publicznej art. 8§ 1 Kpa oraz zasady przekonywania art. 11 Kpa;

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ewentualnie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty, powołując się w tym zakresie na orzecznictwo sądowe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 15 kwietnia 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Andrychowa z dnia 19 grudnia 2022r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty ponoszonej za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w K. ul. O. [...], pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283)., zwanej dalej u.p.s.

Zgodnie z art. 64 u.p.s. Osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Organ podejmując decyzję na podstawie art. 64 u.p.s. działa w ramach uznania administracyjnego. Należy to odczytywać jako możliwość wyboru przez organ administracyjny sposobu rozstrzygnięcia sprawy, które uznaje za najwłaściwsze, co oczywiście nie oznacza jego dowolności w tym zakresie. Dlatego też kontrola sądowa aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny czy wydanie takiej decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej (w szczególności, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym prowadzącym do pełnego zebrania materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy) oraz czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne przyznające organowi dyskrecjonalne uprawnienie w ramach rozstrzygnięcia sprawy. Z uznaniem administracyjnym mamy do czynienia, gdy ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2018, s. 409). Przyjmuje się, że w przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także uwzględnia zasady celowości, sprawiedliwości oraz szczególne cechy stanu faktycznego (ibid., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (ibid., s. 417). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało wypracowanych szereg reguł dotyczących kontroli decyzji uznaniowej. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją RP oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreśla się znaczenie kontroli zgodności decyzji uznaniowej z art. 7 k.p.a. oraz z konstytucyjną zasada równości co do prawa. Zgodnie z powołanym art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. "Pojęcie interesu społecznego jest trudne do sprecyzowania. Przyjmuje się, że "interes społeczny" jest klauzulą generalną, tj. stanowi zwrot językowy będący częścią przepisu prawnego, służący uelastycznieniu tekstu aktu prawnego, który celowo jest niedookreślony, ma charakter oceniający oraz odsyła do kryteriów pozaprawnych [szerzej na temat klauzul generalnych zob. A. Choduń, A. Gomułowicz, A. Skoczylas, Klauzule generalne i zwroty niedookreślone w prawie podatkowym i administracyjnym, LEX 2013]. Pojęcie to uzyskuje treść poprzez odniesienie do konkretnego przypadku. Powołanie się przez organ administracji na interes społeczny wymaga wskazania, na czym polega interes społeczny w konkretnej sytuacji i dlaczego przemawia przeciwko załatwieniu sprawy zgodnie z wnioskiem strony [zob. wyrok NSA z 11.06.1981 r., SA 820/81, ONSA 1981/1, poz. 57]."(P. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XIII, Warszawa 2021, art. 7.). W odniesieniu do interesu obywateli ustawodawca wprowadził obowiązek uwzględniania tylko tego, który jest "słuszny". W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że nie można uznać, iż interes strony jest słuszny, jeżeli godzi on zarazem w interes społeczny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23.06.1995 r., SA/Wr 2744/94, LEX nr 26845).

Okoliczności wymienione w art. 64 u.p.s. podane zostały jedynie przykładowo i nie stanowią one katalogu zamkniętego. Przyjmuje się jednak, że zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Stosowanie bowiem odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocniczości pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne zaś z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Nie można bowiem doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa (wyrok WSA w Krakowie z 28.05.2024 r., III SA/Kr 90/24, LEX nr 3728828). Stąd istotne są dochody osoby ubiegającej się o takie zwolnienie (uzyskanie pomocy społecznej).

Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Na podstawie art. 8 ust. 4 u.p.s. do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się ściśle sprecyzowanych przez ustawodawcę świadczeń, zasiłków, pomocy finansowej, bonów, czy dodatków. W niniejszej sprawie brak jest składników wykazanych przez skarżąca, które podlegałyby odliczeniu od dochodu na podstawie art. 8 u.p.s. Organy prawidłowo ustaliły dochód rodziny, z tym że wobec skorzystania przez organ z ulgi określonej w art. 64 u.p.s. wobec męża skarżącej należałoby ten dochód dodatkowo odnieść do dochodu osoby w rodzinie.

Zwolnienie częściowe z odpłatności za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej jest świadczeniem pomocy społecznej, a dochód uzyskiwany przez skarżącą jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (które wynosi 1 800 zł.), a jednocześnie ustalona odpłatność za pobyt syna skarżącej w domu pomocy społecznej nie powoduje, że dochód pozostający po wniesieniu opłaty jest niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Należy także podkreślić, że określając kwotę dochodu nie bierze się pod uwagę takich obciążeń jak koszty utrzymania domu, opłaty za media, czy raty spłacanych kredytów. Zgodnie z wyrokiem NSA z 27.05.2020 r. ( I OSK 1649/19, LEX nr 3028197) kwoty wydatków obejmujących spłatę kredytu, czynsz i inne media oraz wydatki związane z edukacją dzieci nie stanowią podstawy do pomniejszenia dochodów rodziny. Tak więc nie podlegają one odliczeniu. W niniejszej sprawie nie podlegają więc odliczeniu od dochodu opłaty ponoszone przez skarżącą na media, na lekarstwa, na usługi medyczne, koszty instalacji fotowoltaicznej, instalacji gazowej oraz modernizacji łazienki. Z kolei koszty lekarstw, czy usług medycznych powinny zostać rozważone w kontekście długotrwałej choroby skarżącej jako przesłanki określonej w art. 64 pkt 2 u.p.s.

Należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa była już rozstrzygana przez tutejszy Sąd. W wyroku z dnia 9 listopada 2023r. (III SA/Kr 967/23) WSA w Krakowie stwierdził, że "skarżąca przy odwołaniu powołała się na swój stan zdrowia i przedstawiła związane z tym wydatki, które nie były dotąd brane pod uwagę przez organy. Do odwołania załączyła oświadczenie córki i zięcia, a także dokumenty dotyczące ponoszonych wydatków (k. 230-241 akt administracyjnych). Dokumenty te nie zostały wzięte pod uwagę i ocenione pod kątem możliwego wpływu na realizacje przesłanki z art. 64 pkt 2 ustawy, uprawniającej do zwolnienia od opłat za DPS. W zakresie zaś przesłanki z punktu 7 skarżąca podniosła – w kontekście rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych – że syn nadużywał alkoholu, wywoływał awantury i porzucił rodziców. Tymczasem organ II instancji zbył milczeniem powyższe wywody skarżącej. Decyzja organu odwoławczego w dużej części uzasadnienia powiela wywody organu I instancji, tak w zakresie dokonanych ustaleń stanu faktycznego, jak i interpretacji przepisów. Organ odwoławczy wprost skopiował przy tym powołany przez organ I instancji fragment wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 20 marca 2019 r. (s. 4 decyzji organu I instancji i s. 7 decyzji organu odwoławczego), ograniczył się również do ogólnych stwierdzeń, że "Organ I instancji ustalił istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, trafnie przypisując je z zachowaniem przepisów postępowania do mających zastosowanie norm prawnych w zakresie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty za pobyt ojca (tak w oryginale) w DPS", czy "istniały (...) podstawy do wydania decyzji odmowie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ojca (tak w oryginale) Wnioskodawczyni", akcentując kilkukrotnie, że zgadza się z organem I instancji. Natomiast organ II instancji nie odniósł się do konkretnych okoliczności podniesionych przez skarżącą w odwołaniu. W ocenie Sądu, skoro strona postępowania stawia konkretne i w jej przekonaniu istotne zarzuty - w stosunku do podjętego rozstrzygnięcia organu I instancji, to – z uwagi na wymogi stawiane przez ustawodawcę w art. 107 § 3 k.p.a., a także ze względu na zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.) i obowiązek dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz wspomnianą wyżej zasadę dwuinstancyjności postępowania – skarżąca miała prawo oczekiwać odniesienia się przez organ do przedstawionej argumentacji (zob. wyrok WSA w Opolu z 19 września 2019 r. sygn. II SA/Op 207/19). Zdaniem Sądu, naruszenie wymienionych wyżej przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do niepełnego rozważenia zawartego w aktach materiału dowodowego w kontekście relewantnych przesłanek prawa materialnego (art. 64 pkt 2 i 7 ustawy). Z powyższego względu decyzja organu II instancji podlegała uchyleniu.".

Powyższy wyrok został przesłany do Kolegium po uprawomocnieniu się 8 marca 2024r. (data prezentaty). Dalej w aktach administracyjnych organu brak jest jakiegokolwiek materiału dowodowego. Brak jest również dokumentacji organu I instancji przesłanej do Sądu do sprawy o sygnaturze III SA/Kr 967/23 w aktach sprawy administracyjnej, które były przedmiotem rozważań Kolegium w niniejszej sprawie. Co więcej Kolegium w trybie art. 10 §1 i 79a k.p.a. nie poinformowało skarżącej o konieczności przesłania dokumentów, których brak było w zwróconych aktach administracyjnych ze sprawy o sygn. III SA/Kr 967/23. Materiał przekazany przez organ I instancji do sądu w sprawie o sygn. III SA/Kr 967/23 (a dostarczony przez skarżącą i jej męża) powinien się znajdować w aktach administracyjnych sprawy. Kolegium zaś z uzasadnienia wyroku sądu powinno było dostrzec, że został dostarczony do akt sądowych nowy materiał dowodowy i powinno albo wezwać organ I instancji o jego dostarczenia, albo wezwać skarżącą o jego dostarczenie. Natomiast w niniejszej sprawie organ pominął ten fakt milczeniem i nie odniósł się do dowodów, co do których Sąd w wyroku z dnia 9 listopada 2023r. nakazał się ustosunkować organowi. Należy więc wskazać, ze organ nie wykonał w tym zakresie zaleceń Sądu, co doprowadziło do naruszenia przez Kolegium art. 153 p.p.s.a.

Brakuje więc stosownych rozważań organu do kwestii ponoszenia przez skarżąca opłat za usługi medyczne – usługi pielęgniarki, które wynoszą 1500 zł za miesiąc w kontekście wystąpienia uzasadnionej okoliczności takiej jak długotrwała choroba skarżącej. Należy przy tym nadmienić, że skarżąca do akt sądowych w niniejszej sprawie złożyła dalsze faktury za usługi medyczne. Organ powinien więc sprawdzić, czy ponoszone wydatki są zasadne z uwagi na stan zdrowia skarżącej, np. poprzez zwrócenie się do osoby świadczącej usługi medyczne czy to poprzez jej przesłuchanie, czy też złożenie stosownego oświadczenia. Nie jest bowiem jasne dlaczego takie usługi są w tym przypadku konieczne i czy korzysta z nich skarżąca, czy też jej mąż, czy też wspólnie z nich korzystają. W aktach sprawy o sygn. III SA/Kr 967/23 znajdują się bowiem odrębne faktury wystawione na skarżącą i odrębne wystawione na jej męża, czyli wynika z nich, że w sumie ponoszą koszty w wysokości 3000 zł, przy dochodzie rodziny 5328,47 zł. Ponadto należy sprawdzić, czy są to stałe usługi, czy tylko świadczone od czasu do czasu (z uwagi na stosunek dochodu rodziny do kosztów usługi), jak również czy nie mogą być one zastąpione odpowiednimi usługami opiekuńczymi lub specjalistycznymi usługami opiekuńczymi. Należy również sprawdzić jak kształtowały się koszty ponoszone przez skarżącą na dzień wydania konkretnych decyzji. Generalnie decyzja organu I instancji została wydana w grudniu 2022r, a więc na ten czas badane były kwestie dotyczące zarówno dochodu rodziny skarżącej, jak i kwestie związane z jej długotrwałą chorobą. Następnie decyzja organu II instancji została wydana 22 marca 2023r. Faktury dotyczące usług medycznych znajdujące się w aktach sprawy o sygn. III SA/Kr 967/23 pochodzą z miesięcy czerwiec – sierpień 2023r. Z kolei w aktach niniejszej sprawy faktury pochodzą z okresu styczeń-marzec 2024r. W sytuacji wystąpienia nowych okoliczności, np. pogorszenia się stanu zdrowia skarżącej, powstania konieczności ponoszenia w związku z tym zwiększonych kosztów usług medycznych zawsze istnieje możliwość modyfikacji jej odpłatności za pobyt syna w DPS-ie. Wszystkie powyższe okoliczności powinny zostać wzięte przez organ pod uwagę.

Z punktu widzenia nakazania wystąpienia przesłanek określonych w art. 64 pkt 7 u.p.s. należy przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe i wezwać skarżąca do dostarczenia odpowiednich dowodów, na przykład poprzez wskazanie świadków, którzy mogą potwierdzić określone okoliczności, złożenia odpowiednich oświadczeń. Należy przy tym pamiętać, że rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty nie może polegać tylko na zerwaniu kontaktów z rodzicami, ale musi być czymś cięższym gatunkowo. Musi mieć charakter drastycznego, ewidentnego i jaskrawego naruszenia obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodziców i dzieci. Należy bowiem pamiętać, że zastosowanie ulgi określonej w art. 64 u.p.s. ma mieć charakter wyjątkowy, z uwagi na fakt, że wówczas ciężar utrzymania osoby w DPS-ie przerzucany jest na barki społeczeństwa. Co więcej, to osoba wnosząca opłatę za pobyt mieszkańca w DPS ma wykazać rażące naruszenie przez mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty. Powyższe "wykazanie" nie musi następować wyłączenie na podstawie dokumentów, mając na uwadze treść art. 75 § 1 k.p.a., który dopuszcza jako dowód wszystko co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, można to uczynić na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, w tym także zeznań świadków (wyrok WSA w Olsztynie z 23.04.2024 r., II SA/Ol 88/24, LEX nr 3714268).

W niniejszej sprawie konieczne jest również precyzyjne odniesieni się do kwestii braku naruszenia zasady równości z uwagi na fakt udzielania ulgi określonej w art. 64 u.p.s. mężowi skarżącej co do ponoszenia opłaty za pobyt ich wspólnego syna w DPS-ie.

W doktrynie (L. Garlicki, M. Zubik [w:] M. Derlatka, K. Działocha, S. Jarosz-Żukowska, A. Łukaszczuk, P. Sarnecki, W. Sokolewicz, J. Trzciński, M. Wiącek, K. Wojtyczek, L. Garlicki, M. Zubik, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II, Warszawa 2016, art. 32.) wskazuje się, że "w polskim orzecznictwie konstytucyjnym charakter "klasyczny" przysługuje niezmiennie formule, użytej w orzeczeniu z 9 marca 1988 r. (U 7/87): "konstytucyjna zasada równości wobec prawa (...) polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo. A więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących". Była ona wielokrotnie powtarzana w orzecznictwie TK (np. – w początkach obowiązywania obecnej konstytucji – wyroki z 6 maja 1998 r., K 37/97; z 20 października 1998 r., K 7/98; z 17 maja 1999 r., P 6/98, a w ostatnim okresie – m.in. wyroki z 21 stycznia 2014 r., SK 5/12, pkt III.3.6.2; 13 maja 2014 r., SK 61/13, pkt III.4.1; 21 lipca 2014 r., K 36/13, pkt III.2.1–2), a także NSA (np. uchwała z 22 maja 2000 r., OPK 1/00, ONSA 2000, nr 4, s. 133). W podobny sposób określił zasadę równości SN, wskazując, że oznacza ona "równe traktowanie obywateli znajdujących się w tej samej sytuacji prawnej" (np. uchwała z 16 marca 2000 r., I KZP 56/99, OSNKW 2000, z. 3–4, s. 21)". Należy przy tym podkreślić, że owa konstytucyjna równość zawsze ma się odnosić do ściśle określonego prawa, w tym przypadku prawa do skorzystania z ulgi przewidzianej w art. 64 u.p.s. Nie można bowiem w sposób zróżnicowany traktować osób, którzy znajdują się w podobnej sytuacji. Natomiast jeżeli w niniejszej sprawie organ dostrzega podstawę zróżnicowanego traktowania skarżącej i jej męża to powinien to dokładnie rozważyć w uzasadnieniu, a więc wskazać dlaczego wobec skarżącej ulgi z art. 64 u.p.s. nie zastosował, a zastosował ją wobec jej męża, mimo że chodzi o opłatę za pobyt ich wspólnego syna w DPS-ie.

W niniejszej sprawie nie wystąpiły natomiast okoliczności uprawniające go zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, a sprecyzowane w art. 64 a u.p.s.. Zgodnie z powołanym przepisem osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Skarżąca nie przedstawiła bowiem odpowiedniego prawomocnego orzeczenia sądu, stąd należy przyjąć że takowe nie zapadło.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy przeprowadzą postępowanie dowodowe na okoliczność istnienia lub też nie istnienia długotrwałej choroby skarżącej w kontekście ponoszonych przez nią z tego tytułu wydatków oraz sprecyzuje, czy wydatki te są uzasadnione, jak również odniesie się ewentualnie do poszczególnych okresów w których taka ulga mogłaby przysługiwać, zaś w kontekście art. 64 ust. 7 organ przeprowadzi stosowne postępowanie dowodowe poprzez wezwanie skarżącej do złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń. Wezwie również stronę do złożenia stosownych i precyzyjnych wniosków dowodowych, mając na uwadze że postępowanie prowadzone na podstawie art. 64 u.p.s. jest postępowaniem wnioskowym.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964). Na zasądzone koszty złożyło się 480 zł tytułem wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika skarżącej.