Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 lipca 2013 r., sygn. akt II SO/Ol 28/11 o odmowie zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych w sprawie z wniosku A. Z. o wymierzenie Poczcie Polskiej S.A. Centrum Poczty Polskiej Oddziałowi Rejonowemu w Ostródzie grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.).

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I wskazał, że według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, A. Z.i sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki 111,54 m2", mieszkanie o powierzchni ok 36 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha, jest osobą ubogą, zarejestrowaną w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłków.

Na wezwanie Sądu I instancji do uzupełnienia dokumentów, w piśmie z dnia 25 kwietnia 2013 r., wnioskodawca stwierdził, że nie posiada żadnych źródeł dochodu i tym samym nie ma źródła utrzymania. Podał, że nie ma możliwości przedstawienia wydatków na wyżywienie, gdyż jego rodzina wspomaga go w formie posiłków i artykułów spożywczych. Wnioskodawca wyjaśnił również, że w mieszkaniu mieszka, budynek mieszkalny i grunt o pow. 403 m², na którym jest posadowiony ten budynek, nie nadają się do jakiegokolwiek wykorzystania, podobnie jak działka o pow. 500 m², porośnięta krzewami i drzewami, na której znajdują się ponadto pozostałości fundamentów. Odnośnie zaś do nieruchomości rolnej o pow. 0,59 ha wyjaśnił, że jest ona wykorzystywana pod uprawę warzyw na własny cel.

Po rozpatrzeniu sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego z dnia 9 maja 2013 r., zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając przyznania prawa pomocy stwierdził, że skarżący uniemożliwił Sądowi dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa. Skarżący, podnosząc, że jest osobą ubogą, nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków. Podał, że wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jego i jego majątku ponosi rodzina, która nie prowadzi jednak z nim gospodarstwa domowego. Wnioskodawca nie wskazał zatem, kto rzeczywiście udziela mu tej pomocy, w jakiej formie i zakresie. Ponadto, bez wyjaśnienia pozostawił również kwestie związane z posiadanymi nieruchomościami, w szczególności dotyczące ich przeznaczenia i wartości. Skarżący jest właścicielem mieszkania i trzech działek o powierzchni 403 m2, 500 m2 i 0,59 ha. Z treści znajdujących się w aktach sprawy kopii aktów notarialnych wynika, że wszystkie nieruchomości są wolne od obciążeń, jedna działka jest zabudowana zakwalifikowanym do rozbiórki budynkiem mieszkalnym, natomiast dwie pozostałe są niezabudowane. Dane o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości zostały przez skarżącego usunięte. W ocenie Sądu I instancji, skarżący nie pozwolił określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, co uniemożliwiło ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Sąd I instancji podkreślił, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. Z., zarzucając naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz naruszenie licznych przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na treść postanowienia m. in. art. 255, art. 256 pkt 2,art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 134 § 1, art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

W niniejszej sprawie podjęte zostały na podstawie art. 255 ustawy P.p.s.a. działania zmierzające do uściślenia oświadczeń strony z powodu przyjęcia, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego.

W odpowiedzi na wezwanie z dnia 3 kwietnia 2013 r. wnioskodawca nie przedstawił wyczerpujących oświadczeń oraz dokumentów, które pozwoliłyby ocenić sytuację majątkową i materialną.

W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej zagadnienia prawa pomocy przyjęty jest pogląd, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Z pisma skarżącego z dnia 25 kwietnia 2013 r. wynika, że nie posiada źródeł dochodu i tym samym nie ma źródła utrzymania. Z tego też względu nie może wykazać swoich wydatków, gdyż ich nie ponosi. Skarżący stwierdził jedynie, iż może przedstawić wydatki, ponoszone przez jego rodzinę, z którą jednak nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Nie wskazał jednak, kto udziela mu pomocy finansowej, w jakiej formie i zakresie.

Uznać więc należy, że przedstawione przez skarżącego oświadczenie nie mogło wyjaśnić wątpliwości, jakie powstały w toku rozpatrywania jego wniosku o częściowe przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż w przypadku uchylania się przez wnioskodawcę od wyjaśnienia w sposób wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej i finansowej nie jest możliwa jej rzeczywista ocena. Udzielane przez skarżącego wyjaśnienia z uwagi na swą niepełność nie mogły stanowić uzasadnienia dla konieczności zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, rozpoznawany wniosek Sąd I instancji słusznie ocenił jako niezasadny.

W takiej sytuacji zatem zaskarżone postanowienie, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy uznać należało za odpowiadające prawu.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi