Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 11 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 7 czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej za rok 2009 i 2010, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.

Przedmiotem skargi W. D. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 7 czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej za rok 2009 i 2010. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2, ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 24 lipca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego W. D., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie doradcy podatkowego.

Odnośnie sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i córką (lat 22), że ani on ani osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, poza domem mieszkalnym o powierzchni 144 m² i nieruchomością rolną (0,72 ha), nie posiadają żadnego majątku, oraz że dochody gospodarstwa domowego w skali miesiąca wynoszą łącznie 1.200 zł brutto.

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.

Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.).

Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.).

Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a..

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, iż prawo pomocy w tym zakresie winno być stosowane do osób, które wykażą, że żyją w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia).

Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest

w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Będzie więc dotyczyć osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin.

Powyższe oznacza jednocześnie, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe.

Zatem instytucja prawa pomocy może być zastosowana wobec wnioskodawcy jedynie w sytuacjach szczególnych.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ".

Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 1 sierpnia 2013 r. wezwano skarżącego do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania:

- pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego i rodzinę na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia,

- pisemnej informacji odnośnie innych niż wykazane w formularzu PPF źródeł finansowych (jeżeli takowe mają miejsce) umożliwiających jemu i rodzinie pokrycie koszów utrzymania wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie,

- pisemnej informacji odnośnie dochodów jego córki (jeżeli takowe uzyskuje),

- odpowiednich dokumentów poświadczających wielkość dochodów wykazanych w formularzu PPF,

- kserokopii ewidencji przychodów w związku z prowadzoną działalnością rolniczą,

- kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego, żony i córki za ostatnie trzy miesiące.

W odpowiedzi skarżący przedłożył pismo, w którym wskazał, że dochody jego gospodarstwa domowego w związku z wycinką drzew, podatkiem od nieruchomości, zakupem żywności, odzieży, energii elektrycznej, gazu i węgla w sezonie zimowym (podaną kwotę podobnie jak w przypadku zakupu odzieży podzielono na liczbę miesięcy przypadających na rok kalendarzowy) obciążone są w skali miesiąca kosztami w wysokości 1.847 zł, że w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym posiada działkę owocowo-warzywną i hodowlę drobiu, które stanowią główne źródło wyżywienia rodziny i dodatkowy dochód (około 500 zł rocznie), że córka obecnie przebywa na wakacjach (jest studentką), gdzie podjęła sezonową pracę, oraz że rachunek bankowy zajęty jest przez komornika od kilku lat i nie prowadzi żadnych rozliczeń bezgotówkowych. Poza tym skarżący przedłożył kserokopie: decyzji z 25 stycznia 2013 r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego, decyzji z 6 września 2012 r. zezwalającą na wycinkę drzew, faktury dotyczącej zakupu energii elektrycznej, zawiadomienia z 17 sierpnia 2011 r. o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, a także zaświadczenie biura rachunkowego wystawione w dniu 12 sierpnia 2013 r., w którym wykazano przychody i koszty działalności rolniczej za 2012 r. w wysokości odpowiednio 113.121 zł i 110.490 zł i za I półrocze 2013 r. (przychód - 0 zł, koszty – 8.467 zł), oraz oświadczono, że prowadzona jest na rzecz skarżącego W. D. ewidencja VAT.

W ramach rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy wziął pod uwagę również informacje dotyczące sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego zawarte w aktach sprawy, tj. konkretnie w zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu. Otóż z informacji tych wynika, iż skarżący posiada dom mieszkalny, pomieszczenia gospodarcze o wartości około 250.000 zł, gospodarstwo rolne o powierzchni 35 ha oraz dwa ciągniki i samochód, spłaca terminowo kredyt w kwocie 2.500 zł miesięcznie, ponosi koszty związane z zakupem energii elektrycznej, gazu i wody w wysokości 390 zł. Jednocześnie z informacji tych wynika, że w drodze egzekucji miesięcznie skarżącemu zajmowane są środki pieniężne na kwotę około 6.000 zł.,

W ocenie referendarza, będącej wynikiem analizy informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w przekazanych dodatkowo piśmie i dokumentach oraz w zaskarżonej decyzji, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów sądowych.

Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżący nie wyjaśnił w sposób pełny i nie budzący wątpliwości sytuacji finansowej i majątkowej swojego gospodarstwa domowego.

W formularzu PPF skarżący wykazał bowiem miesięczne dochody gospodarstwa domowego z tytułu działalności rolniczej w wysokości 1.200 zł. Z kolei z przekazanego zaświadczenia wynika, że w całym 2012 r. dochody gospodarstwa rolnego wyniosły 2.631 zł (co wskazuje na dochody średnio w skali miesiąca w wysokości 219,25 zł), zaś w I półroczu 2013 r. miała miejsce strata. Wiarygodności oświadczenia w tym zakresie przeczą również informacje odnośnie skali kosztów ponoszonych miesięcznie przez skarżącego i jego rodzinę w ramach gospodarstwa domowego. Na podstawie informacji zawartych w przekazanym, w związku z wezwaniem Sądu, piśmie ustalono, że koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego opiewają na kwotę około 1.847 zł. Z kolei w trakcie postępowania przed organami administracyjnymi (co wynika z treści zaskarżonej decyzji) skarżący oświadczył, że terminowo spłacane są raty kredytów opiewające na kwotę około 2.500 zł i pobierane są w związku z egzekucją środki pieniężne w wysokości 6.000 zł miesięcznie. Zatem samo porównanie miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny (1.847 zł) i miesięcznych wydatków na obsługę zadłużenia (2.500 zł) z wykazanymi w formularzu dochodami (1.200 zł) daje podstawę do stwierdzenia, iż oświadczenie skarżącego w zakresie wielkości miesięcznych dochodów znacznie odbiega od stanu rzeczywistego.

Kwestia wydatków bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny jak i spłata miesięcznych kosztów związanych z obsługą kredytów w kwocie znacznie przekraczającej wielkość uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów nie została przez skarżącego wyjaśniona. Oznaczać to może, iż skarżący bądź też osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają inne źródła dochodów lub korzystają z pomocy osób trzecich. Nie udokumentował jednakże ani rodzaju pomocy, ani podmiotów jej udzielających. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Do tego należy dodać fakt nieprzekazania wyciągów z posiadanego przez skarżącego rachunku bankowego, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych jego gospodarstwa domowego oraz wiarygodności oświadczenia złożonego na piśmie z 9 sierpnia 2013 r. o braku jakichkolwiek operacji bezgotówkowych.

Ponadto rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz ustalił, iż skarżący wykazał niepełny stan majątkowy. Jak wynika bowiem z treści zaskarżonej decyzji skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 35 ha, a nie jak wykazał w formularzu PPF o powierzchni 0,72 ha. Poza tym w skład posiadanego przez skarżącego majątku wchodzą (nie wykazane w formularzu) takie składniki majątku jak pomieszczenia gospodarcze o wartości około 250.000 zł, dwa ciągniki i samochód. Wszystko to dopełnia mało wiarygodny i niespójny obraz sytuacji finansowej i majątkowej przedstawiony przez skarżącego.

Zatem, w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową jego i rodziny, należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne i niespójne (por. postanowienie NSA z 26.02.2009 r., sygn. akt I FZ 23/09 oraz postanowienie NSA z 11.06.2010 r., sygn. akt I OZ 416/10, WWW.nsa.orzeczenia.gov.pl). W tym względzie szczególnie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 5.11.2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dodatkowo należy wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Poza tym należy stwierdzić, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.).

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.