Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] z dnia 18 listopada 2019 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Burmistrzem Miasta i Gminy [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.P. o uchylenie decyzji w sprawie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu postanawia wskazać Burmistrza Miasta i Gminy [...] jako organ właściwy do rozpoznania wniosku

Wnioskiem z dnia 18 listopada 2019 r. Prezydent Miasta [...], wskazując na art. 22 § 1 pkt 1 kpa, wniósł o "rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy wnioskodawcą a uczestnikiem postępowania dotyczącego rozstrzygnięcia wniosku Pana M.P. o uchylenie decyzji w sprawie zatrzymania prawa jazdy poprzez wskazanie jako organu właściwego Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we [...]".

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we [...] wpłynął wniosek M.P. z 22 października 2019 r. o uchylenie decyzji w sprawie zatrzymania prawa jazdy.

Dnia 25 października 2019 r. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej we [...] wezwał wnioskodawcę do usunięcia braków formalnych w złożonym przez stronę wniosku. Z dokumentacji wynika, że wnioskodawca odpowiedział na wezwanie i poinformował, że organem, który wydał decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy jest Starostwo Powiatowe w [...], działając na wniosek [...] Centrum Świadczeń.

Zawiadomieniem z 4 listopada 2019 r. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej we [...] przekazał powyższy wniosek do Centrum ze względu na właściwość miejscową.

Centrum przeanalizowało sprawę zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy i stwierdziło, że:

- organem właściwym dłużnika, zgodnie z art. 2 pkt 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 poz. 670 ze zm.) jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego,

- organ właściwy dłużnika kieruje wniosek o uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy do starosty, w przypadku gdy dłużnik spełnia przesłanki z art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Ze względu na fakt, że dłużnik alimentacyjny we wniosku z 22 października 2019 r. wskazuje, że obecnie zamieszkuje w [...], to organem właściwym dłużnika jest Gmina [...] tj., Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej we [...].

Pismem z 21 stycznia 2020 r. odpowiedź na wniosek złożył – w imieniu Burmistrza Miasta i Gminy [...] - Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej we [...], który wniósł o wyznaczenie Prezydenta Miasta [...] - Dyrektora [...] Centrum Świadczeń jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku M.P.

W odpowiedzi poniesiono, że Ośrodek Pomocy Społecznej we [...] nie prowadził jakichkolwiek postępowań administracyjnych dotyczących wnioskodawcy. W związku z powyższym nie posiada akt sprawy, które mogłyby być przekazane do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Całość akt sprawy jest w posiadaniu [...] Centrum Świadczeń. To ten organ wydawał decyzję o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych i skierował wniosek o zatrzymanie prawa jazdy. Akta sprawy dłużnika alimentacyjnego nie zostały nigdy przekazane do OPS we [...]. Wierzycielem w stosunku do wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego pozostaje nadal Prezydent [...]. To ten organ prowadzi postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi. OPS we [...] nie ma nawet wiedzy, jaki komornik prowadzi postępowanie egzekucyjne przeciwko M.P.

Zgodnie z art. 2 pkt 9 ustawy pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwym dłużnika oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego.

Zdaniem OPS we [...] wykładnia powyższego przepisu powinna uwzględniać specyfikę i odrębność postępowania w przedmiocie wniosku określonego w art. 5 ust. 6 ustawy pomocy osobom uprawnionym do alimentów i należy definicję określoną w art. 2 pkt 9 ustawy rozumieć w ten sposób, że wniosek organu właściwego dłużnika to wniosek organu, który uprzednio wystąpił z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy. Organem właściwym w dniu kierowania wniosku o zatrzymanie prawa jazdy dla wnioskodawcy był Prezydent Miasta [...].

Powyższe stanowisko pośrednio wynika również z [wyroku] WSA w Lublinie z 25 lipca 2017 r. III SA/Lu 145/17 [Lex 2360923], gdzie stwierdzono, że wprawdzie uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika, a więc organu który uprzednio wystąpił z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy, należy jednak stwierdzić, że nieracjonalne i niczym nieuzasadnione byłoby działanie starosty, polegające na wydaniu decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy mimo wystąpienia okoliczności wskazujących na istnienie przesłanek z art. 5 ust. 6 ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej ppsa) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 kpa – Prezydent niewłaściwie zakwalifikował niniejszą sprawę jako spór kompetencyjny). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe.

Wniosek M.P. z 22 października 2019 r. "o uchylenie decyzji w sprawie zatrzymania prawa jazdy" należy rozumieć jako wezwanie organu do podjęcia działań zmierzających do uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Jak słusznie stwierdzono w doktrynie, postępowanie w sprawie uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy może nastąpić jedynie na wniosek organu właściwego dłużnika (E. Tomaszewska, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Wyd. II, opublikowano: LEX/el. 2019). Uchylić decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy może tylko starosta, który działa na wniosek organu właściwego dłużnika (przepisy nie przewidują możliwości złożenia przedmiotowego wniosku przez dłużnika). Tym samym organ właściwy dłużnika nie może uchylić decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, lecz może wystąpić ze stosownym wnioskiem do starosty. W istocie wniosek z 22 października 2019 r. stanowi zatem wezwanie organu właściwego dłużnika do wystąpienia z wnioskiem do starosty, stosownie do art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670 ze zm., dalej upoua).

Organ właściwy dłużnika nie jest związany wnioskiem dłużnika. Może zatem wystąpić z wnioskiem do starosty albo nie wystąpić. Jeśli organ uzna, że zasadne jest wystąpić z wnioskiem, winien to uczynić. Jeśli zaś uzna, że brak podstaw do zastosowania art. 5 ust. 6 upoua, to winien poinformować wnioskodawcę o motywach swojego postępowania (art. 8 § 1, art. 9, 11 kpa). W każdym zatem przypadku, właściwy organ winien ustosunkować się do wniosku dłużnika alimentacyjnego. Dlatego też rozstrzygnięcie niniejszego sporu o właściwość należy uznać za mieszczące się w zakresie art. 4 ppsa.

W myśl art. 5 ust. 6 upoua, uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy oraz dłużnik alimentacyjny wywiązywał się w określonym zakresie ze zobowiązań alimentacyjnych lub gdy nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Art. 2 pkt 9 upoua normuje z kolei, że organ właściwy dłużnika oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Zgodnie z regułami wykładni systemowej, wyrażenie "organu właściwego dłużnika" (art. 5 ust. 6 upoua) jest równoważne wyrażeniu "organie właściwym dłużnika" (art. 2 pkt 9 upoua). Tym samym właściwość miejscowa organu zależy od aktualnego miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Brak jest normatywnych podstaw aby przyjąć za Burmistrzem, że pierwotnie właściwy organ zachowuje swoją właściwość, nawet w sytuacji zmiany miejsca zamieszkania przez dłużnika ("Zdaniem OPS we [...] wykładnia powyższego przepisu powinna uwzględniać specyfikę i odrębność postępowania w przedmiocie wniosku określonego w art. 5 ust. 6 ustawy pomocy osobom uprawnionym do alimentów i należy definicję określoną w art. 2 pkt 9 ustawy rozumieć w ten sposób, iż wniosek organu właściwego dłużnika to wniosek organu, który uprzednio wystąpił z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy" – s. 2 odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość).

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 25 kc miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Bez znaczenia jest przy tym, czy osoba taka dopełniła obowiązku meldunkowego (wyrok NSA 11.12.2013 r. I OW 214/13, Lex 2025810).

Z akt sprawy wynika, czego oba organy nie podważają, że M.P. zamieszkuje w Gminie [...] od lipca 2016 r. ([...] – zaświadczenie Komornika z 14.10.2019 r., wniosek z 22.10.2019 r., akta administracyjne), zatem za organ właściwy dłużnika – w rozumieniu art. 5 ust. 6 w zw. z art. 2 pkt 9 upoua – należy uznać Burmistrza Miasta i Gminy [...].

W orzecznictwie zasadnie podniesiono, że art. 5 ust. 6 upoua stanowi samodzielną podstawę prawną do wydania przez starostę decyzji o uchyleniu decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Nie należy zatem poszukiwać podstawy działania organu w tej sprawie w art. 154 kpa. Skoro art. 5 ust. 6 upoua jest źródłem uprawnienia dla organu do wydania decyzji o uchyleniu decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, to właściwość miejscową należy ustalić na podstawie art. 21 § 1 pkt 3 kpa, a do którego odsyła art. 25 upoua (postanowienie NSA z 30.12.2015 r. I OW 176/15, Lex 1988176).

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 ppsa, jako organ właściwy do załatwienia sprawy wskazał Burmistrza Miasta i Gminy [...].