Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Joanna Zabłocka (spr.) Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 października 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 195/12 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym oddala skargę kasacyjną

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 15 października 2012r. sygn. akt VI SA/Wa 195/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę wniesioną przez E. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2011 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

E. K. pismem z dnia 27 czerwca 2011 r. zwrócił się do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o ustalenie, że w okresie od 1 stycznia 1999 r. do grudnia 2009 r. nie podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Decyzją z dnia [...] września 2011 r. Dyrektor [...] OW NFZ stwierdził, że E. K. w okresie od dnia 1 stycznia 2002 r. do dnia 25 stycznia 2010 r. został objęty ubezpieczeniem zdrowotnym, natomiast w okresie od 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2001 r. nie został objęty ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania działalności gospodarczej na podstawie wpisu nr 439/94 do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Wójta Gminy N.

Po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania wniesionego przez stronę, Prezes NFZ decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. (sprostowaną postanowieniem z 14.12.2011r.) uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł, że E. K. w okresie od dnia 1 stycznia 2002 r. do dnia 1 grudnia 2009 r. został objęty ubezpieczeniem zdrowotnym, natomiast w okresie od 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2001 r. nie został objęty ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania działalności gospodarczej na podstawie powołanego wpisu.

Uzasadniając decyzję stwierdził, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały i podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, a od dnia 20 września 2008 r. osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Wyjaśnił, że od 20 września 2008 r. faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, które nie znalazło odzwierciedlenia w ewidencji działalności gospodarczej nie powoduje wyłączenia przedsiębiorcy prowadzącego tę działalność z ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego.

Organ wskazał także na skutki prawne zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego wywodząc, że w okresie zawieszenia działalności gospodarczej, osoba która dokonała jej zawieszenia przestaje podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, określonego w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm. dalej jako "ustawa o świadczeniach").

Organ II instancji ustalił, że E. K. posiadał wpis do ewidencji działalności gospodarczej pod numerem 439/94 dokonany w dniu 15 listopada 1994 r., który w dniu 26 stycznia 2010 r. został wykreślony - wobec złożenia przez niego wniosku EDG -1 zawiadamiającego o zaprzestaniu działalności gospodarczej. Za lata 2000-2001 złożył zeznania podatkowe PIT-28 o wysokości osiągniętego przychodu dla osób opodatkowanych w formie ryczałtu, w których nie wykazał przychodów z pozarolniczej dzielności gospodarczej. Za lata 2002-2009 złożył zeznania podatkowe PIT-28 o wysokości osiągniętego przychodu dla osób opodatkowanych w formie ryczałtu, w których wykazał przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej.

Organ, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2007 r. sygn. akt I UK 300/06 (LEX nr 338807) stwierdził, że działalność gospodarcza jest związana z koniecznością ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Dlatego przedsiębiorca powinien liczyć się z tym ryzykiem, obejmującym okresy faktycznego przestoju w wykonywaniu działalności, czy to z powodu braku płynności finansowej, czy też z powodu choroby przedsiębiorcy, braku zleceń, itp.

Wywiódł, że skoro dana osoba figurowała w ewidencji działalności gospodarczej - to oznacza, że w tym czasie była przedsiębiorcą, a w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej - fakt ten winna była zgłosić przede wszystkim organowi prowadzącemu wspomnianą ewidencję.

Wyjaśnił ponadto, że uprawnienie do świadczenia emerytalnego, które E. K. otrzymuje od 14 listopada 1997 r. nie wyłącza podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz, że sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.

Wyjaśnił również, że odwołujący wniósł o rozstrzygnięcie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 1 grudnia 2009 r. - co oznacza, że Dyrektor [...] OW NFZ w zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2011 r. niesłusznie wykroczył poza wniosek E. K. rozstrzygając kwestię podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 25 stycznia 2010 r. tj. do dnia wyrejestrowania działalności z ewidencji.

W skardze wniesionej na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] listopada 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. E. K. zwany dalej "skarżącym" podniósł, że ze względu na jego sytuację prawną (pobierane świadczenia emerytalno-rentowego) oraz wielkość osiąganych dochodów, które nie przekraczają kwoty minimalnego wynagrodzenia powinien być zwolniony ze składki na ubezpieczenie zdrowotne. Podniósł również, że długie przerwy w wykonywaniu działalności gospodarczej powinny być potraktowane jako okresy jej zawieszenia.

Zarzucił ponadto naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, a w szczególności art. 10 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 2 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w całym postępowaniu, niedopuszczenie jako dowodu wszystkiego co mogłoby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w szczególności nieprzesłuchanie skarżącego na okoliczności związane z przyczyną zaniechania uiszczania składki zdrowotnej, wprowadzenie go w błąd przez pracownika ZUS, stanu wiedzy jaką posiadał ZUS w sprawie jego ubezpieczeń w okresie objętym decyzją oraz niezbadanie kwestii dotyczącej stanu zdrowia skarżącego, w szczególności przesłanek wydania orzeczenia przyznającego mu II grupę inwalidzką i orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W piśmie procesowym z dnia 12 czerwca 2012 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik procesowy skarżącego sprecyzował, że skarga dotyczy decyzji w tej części, w której stwierdza, że skarżący w okresie od 1 stycznia 2002 r. do 1 grudnia 2009 r. został objęty ubezpieczeniem zdrowotnym. Przyłączając się do zarzutów skarżącego zawartych w osobiście sporządzonej przez niego skardze, zarzucił ponadto naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 pkt 1 lit. c w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, art. 9 ust. 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach poprzez wąską interpretację pojęcia okresu prowadzenia działalności gospodarczej opartą na fakcie jej prowadzenia w okresie wynikającym z ewidencji działalności gospodarczej oraz na faktach braku zgłoszeń przerw lub zawieszenia jej wykonywania (mimo braku takiego obowiązku do dnia 20 września 2008 r.), nie zaś na okresie rzeczywistego jej wykonywania, podczas gdy zaskarżone decyzje odwołujące się do regulacji zawartych kolejno w ustawie z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej oraz ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej przewidują konieczność faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej przez osobę objętą tym ubezpieczeniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., wymienionym na wstępie wyrokiem oddalił skargę, stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia, a zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił Prezesowi NFZ na stwierdzenie, że w okresie od 1 stycznia 2002 r. do 1 grudnia 2009 r. skarżący prowadził pozarolniczą działalność skutkującą objęciem go obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu we wskazanym okresie.

Sąd I instancji wyjaśnił, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją miały zastosowanie przepisy:

• art. 8 pkt 1 lit c ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.) obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r.;

• art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.) obowiązującej do dnia 30 września 2004 r.;

• art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 września 2008 r. oraz w brzmieniu obowiązującym po tym dniu,

- które w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) obejmują obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, prowadzące pozarolniczą działalność lub są osobami z nimi współpracującymi - od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania wykonywania takiej działalności, a od dnia 20 września 2008 r. od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Przywołał przepis art. 14a ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) dodany przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 141, poz. 888) stanowiący, że przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 30 dni do 24 miesięcy, z zastrzeżeniem ust. 1a.

WSA stwierdził, że ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. wynika, że skarżący za lata 2002-2009 złożył zeznania podatkowe PIT-28 o wysokości osiągniętego przychodu dla osób opodatkowanych w formie ryczałtu, w których wykazał przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej. Sąd zauważył, że z załączonej przez skarżącego do pisma z dnia 26 lipca 2011 r. kopii zestawienia przychodów za okres 2000-2009 r. również wynika, że w latach 2002 - 2009 skarżący osiągał przychody z prowadzonej działalności gospodarczej. Co więcej w piśmie tym skarżący wyraźnie oświadczył, że działalność gospodarczą faktycznie wykonywał od dnia 1 stycznia 2002 r. do grudnia 2009 r.

Sąd I instancji podzielił stanowisko organów administracji, iż dla ustalenia okresów podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego decydujące są okresy faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej, a nie daty dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, bądź jego wykreślenia, co znalazło wyraz w decyzjach organów orzekających, bowiem z prostego zestawienia dat wpisu działalności gospodarczej skarżącego do ewidencji, jak i jej wykreślenia (15 listopada 1994 r. - 26 stycznia 2010 r.) z ustalonym przez Prezesa NFZ okresem podlegania skarżącego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu (1 stycznia 2002 r. - 1 grudnia 2009 r.) wynika, że daty te nie pokrywają się. WSA stwierdził, że organy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające (uzyskując informacje poparte dokumentami odnośnie do prowadzonej przez skarżącego działalności m.in. od właściwego naczelnika urzędu skarbowego oraz urzędu gminy), którego celem było ustalenie faktycznego okresu prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. Zgromadzone przez organ dowody korelują z oświadczeniami skarżącego, który w piśmie z dnia 26 lipca 2011 r. wyraźnie stwierdził, że działalność gospodarczą faktycznie wykonywał w okresie od 1 stycznia 2002 r. do grudnia 2009 r., co znajduje też oparcie w załączonym przez niego zestawieniu przychodów za okres 2000 r. - 2009 r.

WSA podzielił również stanowisko organu, że działalność gospodarcza jest wykonywana nie tylko wówczas, gdy przedsiębiorca uzyskuje dochody. Wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje ugruntowany pogląd, że faktyczne niewykonywanie działalności gospodarczej w czasie oczekiwania na kolejne zamówienie lub w czasie ich poszukiwania nie oznacza zaprzestania prowadzenia takiej działalności i nie powoduje uchylenia obowiązku ubezpieczenia społecznego, a w konsekwencji i zdrowotnego.

Sąd I instancji stwierdził, że skarżący w toku postępowania, wszczętego na jego wniosek miał możliwość zgłaszania dowodów na okoliczność zawieszenia, czy przerwania działalności gospodarczej w okresie objętym zaskarżoną decyzją, czego jednak nie uczynił, twierdząc, że to na organie spoczywał ciężar dowodzenia podniesionych przez niego okoliczności. WSA zauważył, że wprawdzie zgodnie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, to organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, to jednak obowiązek organu wyjaśnienia okoliczności sprawy nie jest sprzeczny z zasadą, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi skutki prawne. Nieprzedstawienie żadnych dowodów na okoliczność przerw w prowadzeniu działalności, uniemożliwiło przyjęcie, że działalność faktycznie w określonym czasie była przez skarżącego zawieszona. Gołosłowne twierdzenia skarżącego nie mogą odnieść żadnych skutków prawnych, a także nie powodują powstania po stronie organu obowiązku poszukiwania dowodów na ich poparcie.

WSA stwierdził, że nie mają usprawiedliwionych podstaw zarzuty skarżącego związane z zaniechaniem przez organ przesłuchania go na okoliczności wymienione w skardze, ponieważ organ stosownie do treści przepisu art. 50 § 1 k.p.a. wezwał skarżącego do złożenia pisemnych wyjaśnień dotyczących okoliczności wymaganych do rozpatrzenia sprawy. Czyniąc zadość temu żądaniu, skarżący w piśmie z dnia 26 lipca 2011 r. złożył stosowne oświadczenia w zakreślonym przez organ zakresie.

Skoro zatem organ na podstawie wymienionych wyjaśnień strony, a także pozostałego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie ustalił stan faktyczny sprawy, nie można mu skutecznie czynić zarzutu dotyczącego nieprzesłuchania skarżącego w charakterze strony w sytuacji, gdy z jednej strony część wniosków dowodowych dotyczyła okoliczności wyjaśnionych w postępowaniu w materiale dowodowym, a część dotyczyła okoliczności, które nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

WSA wyjaśnił ponadto, że informacje udzielone przez pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżącemu stanowią okoliczności irrelewantne z punktu widzenia postępowania w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego prowadzonego przez organy NFZ; powoływanie się przez skarżącego na posiadanie uprawnienia do renty do dnia 14 listopada 1997 r. z uwagi na II grupę inwalidzką dotyczyło czasu nie objętego zaskarżoną decyzją i stanowiło jedynie argumentację na okoliczność nieopłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności; decyzja Prezesa NFZ stanowi tylko potwierdzenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności i nie odnosi się do kwestii obowiązku opłacania składek przez ubezpieczonego, bez względu na wysokość świadczenia emerytalno-rentowego.

Sąd I instancji uznał, że organy w toku postępowania wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane ze sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 k.p.a.), Prezes NFZ oparł swoje rozstrzygnięcie na materiale dowodowym prawidłowo zebranym w toku postępowania, dokonując jego wszechstronnej oceny oraz uzasadnił stanowisko wyrażone w skarżonej decyzji, w sposób wymagany przez normę prawa zawartą w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

E. K. zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Ustanowiony w ramach pomocy prawnej pełnomocnik wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu wraz z podatkiem VAT oświadczając, że nie zostały one opłacone ani w całości, ani w części.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. Na podstawie art.174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1) art. 3 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 134 § 1p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a, w zw. z art. 1 § 2 Ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej "p.u.s.a "), w zw. z art. 86 k.p.a. oraz 89 § 1 k.p.a., poprzez niedokonanie przez Sąd I instancji, w ramach przewidzianej ustawowo kontroli działalności administracji publicznej, oceny prawidłowości decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Prezesa NFZ") z dnia [...].11.2011 (sprostowanej następnie postanowieniem Prezesa NFZ z dnia 14.12.2011r.), a także w trybie art. 135 p.p.s.a., poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...].09.2011 r., w zakresie w jakim obie te decyzje wydane zostały w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, w szczególności wobec braku przesłuchania Skarżącego, mimo pozostawania niewyjaśnionych faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy po wyczerpaniu środków dowodowych lub przeprowadzenia z urzędu rozprawy administracyjnej, co do spornych okoliczności okresu prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej oraz wystąpienia przerw i faktycznego zaprzestania prowadzenia ww. działalności, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadziło do niezastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i skutkowało utrzymaniem przez Sąd I instancji wadliwych decyzji w obrocie prawnym;

2) art.141 § 4 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez niezbadanie przez Sąd I instancji okoliczności zarzuconych przez Skarżącego w skardze z dnia 20.12.2011 r. oraz przez pełnomocnika Skarżącego w piśmie z dnia 12.06.2012 r., takich jak: brak przesłuchania Skarżącego w zakresie faktycznego czasu prowadzenia działalności gospodarczej, wystąpienia przerw w jej prowadzeniu i nie zgłaszania tego faktu właściwym organom (wobec braku takiego obowiązku do 20.09.2008r.), okoliczności związanych ze stanem zdrowia Skarżącego i możliwościami prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, nie kwestionowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych faktu nieopłacania przez Skarżącego w zaskarżonym okresie składek na ubezpieczenia zdrowotne mimo przeprowadzonych przez ten organ kontroli, o których informował Skarżący, co skutkowało nie ustaleniem i nie wyjaśnieniem przez Organ w sposób wyczerpujący stanu faktycznego, nie zebraniem istotnych dowodów w sprawie. Zaniechanie kontroli w tym zakresie przez Sąd I instancji, doprowadziło do niezastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i skutkowało utrzymaniem przez Sąd I instancji wadliwych decyzji w obrocie prawnym;

3) art.3 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie przez Sąd I instancji kontroli przestrzegania przepisów postępowania administracyjnego przez Organ, w wyniku braku oceny pod względem: zgodności z prawem dokonania ustaleń faktycznych przez Organ, dostatecznego wyjaśnienia przezeń stanu faktycznego sprawy oraz dokonania prawidłowej oceny materiału dowodowego, jak również zbadania przyczyn, dla których Organ wielu dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, przez co naruszył przepisy art. 7, art.77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zaniechanie kontroli w tym zakresie przez Sąd I instancji doprowadziło do niezastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i skutkowało utrzymaniem przez Sąd I instancji wadliwych decyzji w obrocie prawnym;

2. na podstawie art.174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego,

1) poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisów:

a/ art. 8 pkt 1 lit. c Ustawy z dnia 06.02.1997r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązującej w okresie 01.01.1999r.-31.03.2003r.,

b/ art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) Ustawy z dnia 23.01.2003r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, obowiązującej w okresie 01.04.2003r.-30.09.2004r.,

c/ art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) Ustawy z dnia 27.08.2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, obowiązującej w okresie 01.10.2004r. - 01.12.2009r.,

d/ w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązującej od 01.01.1999r.,

wynikające z błędnego przyjęcia, iż Skarżący w okresie od 01.01.2002r. do 01.12.2009r. spełnił przesłanki do objęcia go obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie ww. przepisów, w sytuacji gdy wobec podnoszenia przez Skarżącego twierdzeń o faktycznych przerwach w prowadzeniu działalności gospodarczej oraz rzeczywistym zawieszeniu tej działalności, nie zostało jednoznacznie ustalone przez Organ, iż w całym ww. okresie spełniona została przesłanka prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącego, a tym samym nie zostało jednoznacznie ustalone przez Organ, iż Skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie 01.01,2002r. - 01.12.2009r.;

2) poprzez błędną wykładnię poniższych przepisów:

a/ art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19.11.1999 r. Prawo działalności gospodarczej, obowiązującej w okresie 01.01.200lr.- 20.08.2004r.,

b/ art. 2 i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 02.07.2004r. o swobodzie działalności gospodarczej, obowiązującej w okresie 21.08.2004r. - 01.12.2009r., polegającą na przyjęciu zbyt wąskiej interpretacji okresu "prowadzenia działalności gospodarczej" dokonanej w oparciu o widniejące w Ewidencji działalności gospodarczej daty zgłoszenia rozpoczęcia działalności gospodarczej przez Skarżącego i wykreślenia tej działalności z ww. ewidencji, nieprzyjęcia zaś szerokiej interpretacji, ustalonej w oparciu o stan faktyczny niniejszej sprawy, wskazujący na rzeczywiste czynności Skarżącego przedsiębrane w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, które to działania lub ich brak w pewnych okresach czasu w latach 2002 - 2009, przy szerokiej wykładni pojęcia "prowadzenia działalności gospodarczej" jednoznacznie wskazują na przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej Skarżącego lub czasowe faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej.

Prezes NFZ nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jed. Dz.U. z 2012 r. poz.270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w tej sprawie nie występują.

Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty, zarówno te dotyczące naruszenia prawa procesowego jak i zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego zmierzają do wykazania, że w okresie od 1 stycznia 2002 r. do 1 grudnia 2009 r. w prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wystąpiły przerwy, powodujące ustanie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, a odmienne ustalenia i ocena prawna dokonane w tym zakresie przez organy orzekające, zaakceptowane przez Sąd I instancji były błędne.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów procesowych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że są one nieuzasadnione. Sąd I instancji prawidłowo ocenił, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił Prezesowi NFZ na stwierdzenie, że w okresie od 1 stycznia 2002 r. do 1 grudnia 2009 r. skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą stanowiącą podstawę do objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym w tym okresie.

WSA odniósł się do zgromadzonych w sprawie dowodów, a to zeznań podatkowych PIT- 28 oraz sporządzonego przez stronę zestawienia przychodów za lata 2002 -2009, z których to dokumentów wynika, że w latach 2002 – 2009 skarżący osiągał przychody z prowadzonej działalności gospodarczej. Sąd powołał się również na pismo skarżącego z dnia 26 lipca 2011 r., w którym ten wyraźnie oświadczył, że działalność gospodarczą faktycznie wykonywał w okresie od 1 stycznia 2002 r. do grudnia 2009 r.

Prawidłowo również WSA ocenił, że w sytuacji gdy strona została wezwana do złożenia pisemnych wyjaśnień i złożyła stosowne oświadczenia, nie jest skuteczny zarzut nieprzesłuchania strony, bowiem skarżący w toku postępowania miał możliwość zgłaszania dowodów na okoliczność zawieszenia czy przerwania prowadzenia działalności gospodarczej, czego jednak nie uczynił. Uzasadnione jest stwierdzenie WSA, że nieprzedstawienie żadnych dowodów na okoliczność zawieszenia czy zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, poza niepopartymi żadnymi dowodami twierdzeniami skarżącego, uniemożliwiło przyjęcie, że do takiego zawieszenia czy zaprzestania prowadzenia działalności faktycznie doszło.

NSA stwierdził, że dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ Sąd I instancji orzekał na podstawie akt sprawy i nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów kompetencyjnych, ponieważ skontrolował czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, nie wykroczył poza kompetencje sądu ani też nie zastosował środka nieprzewidzianego w ustawie.

Również uzasadnienie wyroku odpowiada wymogom określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a., zawiera wskazanie jaki stan faktyczny sprawy został przez Sąd przyjęty i dlaczego, przedstawiono w nim zarzuty podniesione w skardze oraz stanowiska stron, a także wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Uzasadniając podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd prawidłowo przywołał przepisy kolejno obowiązujących ustaw regulujących kwestie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, tj.: art. 8 pkt 1 lit c ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r.; art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, obowiązującej do dnia 30 września 2004 r. oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 września 2008 r. oraz w brzmieniu obowiązującym po tym dniu, wskazując, że w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym objęte są osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące - od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania wykonywania takiej działalności, a od dnia 20 września 2008 r. od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Wbrew twierdzeniu skargi kasacyjnej Sąd I instancji odniósł się również do podnoszonych przez stronę okoliczności związanych ze stanem zdrowia skarżącego, wskazując, że posiadane przez niego uprawnienie do renty z uwagi na II grupę inwalidzką dotyczyło okresu do dnia 14 listopada 1997 r., a więc czasu nie objętego zaskarżoną decyzją.

Sąd wyjaśnił również, że zaskarżona decyzja Prezesa NFZ stanowi potwierdzenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego nie odnosi się natomiast do kwestii opłacania składek, które to składki ustala ZUS.

Nie zasługują na uwzględnienie również zarzuty naruszenia prawa materialnego. Niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów kolejnych ustaw określających zasady podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu skarżący wywodzi z błędnego, w jego ocenie, przyjęcia przez Sąd, iż skarżący w okresie od 1 stycznia 2002 r. do 1 grudnia 2009 r. spełniał przesłanki do objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym, w sytuacji gdy nie zostało jednoznacznie ustalone, iż w całym tym okresie spełniona została przesłanka prowadzenia działalności gospodarczej, a więc podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wyjaśnił, że zarzut ten wiąże z faktem, iż w ww. okresie uzyskiwał przychody z prowadzenia działalności gospodarczej tylko w niektórych miesiącach, a w rozpoznanej sprawie nie zostało ustalone jednoznacznie czy w pozostałych miesiącach skarżący działalność prowadził, czy też nastąpiły przerwy lub czasowe zawieszenie jej prowadzenia. Zarzut ten w istocie dotyczy ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy i podlegał ocenie w związku z zarzutami naruszenia przepisów procesowych. Jak wyżej wyjaśniono organy orzekające ustaliły, a Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował te ustalenia, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność przerw w wprowadzeniu działalności gospodarczej. Sąd I instancji dokonując oceny zaskarżonej decyzji wziął pod uwagę przedstawione przez skarżącego zestawienie przychodów za lata 2002 - 2009 i uznał, że dowód ten potwierdza wykonywanie przez skarżącego działalności gospodarczej w latach 2002 – 2009. Równocześnie Sąd I instancji wyjaśnił, że działalność gospodarcza jest wykonywana nie tylko wówczas gdy przedsiębiorca uzyskuje dochody, ale również w czasie oczekiwania na kolejne zamówienia lub poszukiwania zamówień, co nie oznacza zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i nie powoduje uchylenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Tym samym Sąd I instancji uznał, że wskazane przez skarżącego przerwy w uzyskiwaniu przychodów nie stanowią przerw w wykonywaniu działalności gospodarczej, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela to stanowisko.

Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia przepisów art. 2 ust.1 i 2 ustawy Prawo działalności gospodarczej oraz art. 2 i 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Sąd I instancji, wbrew twierdzeniu zawartemu w skardze kasacyjnej, nie przyjął, że przez prowadzenie działalności gospodarczej należy rozumieć okres od daty wpisu przedsiębiorcy do ewidencji działalności gospodarczej do daty wykreślenia z ewidencji. Przeczy temu zarówno ustalony w zaskarżonej decyzji i zaakceptowany przez Sąd I instancji okres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu jak i stanowisko WSA wyrażone wprost w uzasadnieniu wyroku. W decyzjach organów obu instancji okres figurowania skarżącego w ewidencji podmiotów gospodarczych nie pokrywa się z okresem, co do którego uznano, iż wykonywał on działalność gospodarczą i w związku z tym podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu; okres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu jest znacznie krótszy niż okres wpisu w ewidencji.

W uzasadnieniu wyroku WSA stwierdził, iż organy administracji słusznie uznały, że dla ustalenia okresów podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego decydujące są okresy faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej, a nie daty dokonania wpisu bądź wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej. Nie jest naruszeniem wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów uznanie przez WSA, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż w okresach, w których skarżący nie uzyskiwał przychodów prowadzona przez niego działalność gospodarcza była zawieszona, co zostało wyżej wyjaśnione.

Z wyżej wyłożonych przyczyn NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika, o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii.