Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 września 2012 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w S. na uchwałę Rady Gminy w S. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie opłaty targowej stwierdza nieważność § 5 ust. 3 zaskarżonej uchwały.

Prokurator Rejonowy w S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na uchwałę Rady Gminy w Suwałkach z 16 listopada 2009 r., nr XXIX/290/09 w sprawie opłaty targowej (Dziennik Urzędowy Województwa Podlaskiego 2009 r. Nr 231, poz. 2765), żądając stwierdzenia jej nieważności w części obejmującej § 5 ust. 3 tej uchwały.

Powyższej uchwale w zaskarżonej części Prokurator zarzucił:

1) rażące naruszenie prawa, tj. art. 19 pkt 2 ustawy z 12 stycznia 1991 r.

o podatkach i opłatach lokalnych, tekst jedn. z 2006 r., Dz. U. Nr 121, poz. 844

(dalej: u.p.o.l.) poprzez wyznaczenie w § 5 ust. 3 jako inkasenta podatku

w miejscowości W. bliżej nieoznaczonego pracownika urzędu Gminy w S. pomimo, że ww. przepis wskazuje na konieczność podania bezpośrednio w uchwale cech charakterystycznych (indywidualizujących) inkasenta, w sposób na tyle precyzyjny, aby nie budziło wątpliwości, na kogo ten obowiązek został nałożony;

2) rażące naruszenie prawa, tj. art. 19 pkt 2 u.p.o.l. w zw. z art. 18 ust. 2 pkt 8 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym i art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez zawarcie w § 5 ust. 3 skarżonej uchwały zapisu przewidującego,

iż inkasentem opłaty targowej w miejscowości W. ustala się pracownika Urzędu Gminy w S., albowiem takie rozwiązanie skutkuje scedowaniem uprawnień do wyznaczenia inkasentów na Wójta Gminy S., mimo przyznania przez ustawodawcę tej kompetencji wyłącznie organowi stanowiącemu gminy.

W odpowiedzi na skargę Rada Gminy Suwałki wniosła o jej oddalenie. Wskazano przy tym, że zaskarżona uchwała utraciła moc na podstawie § 7 uchwały nr XIII/101/11 w sprawie opłaty targowej z 28 listopada 2011 r., która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r.

Ustosunkowując się do stanowiska Rady Gminy, Prokurator podniósł,

że uchylenie zaskarżonego przepisu § 5 ust. 3 uchwały z 16 listopada 2009 r.

nie czyni bezprzedmiotowym postępowania sądowoadministracyjnego. Wskazał,

że stwierdzenie nieważności uchwały wywołuje skutki od chwili jej podjęcia (ex tunc), a zmiana lub uchylenie zaskarżonej do sądu uchwały nie czyni zbędnym wydania przez Sąd wyroku, jeżeli zaskarżona uchwała może być zastosowana do sytuacji

z okresu poprzedzającego jej uchylenie.

Postanowieniem z 8 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Bk 500/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku umorzył postępowanie ze skargi Prokuratora Rejonowego w S. Sąd uzasadnił, iż w sytuacji, gdy na podstawie § 7 uchwały Rady Gminy Suwałki z 28 listopada 2011 r., zaskarżona uchwała z 16 listopada 2009 r. utraciła moc z dniem 1 stycznia 2012 r. postępowanie w sprawie stało się ono bezprzedmiotowe.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiódł Prokurator Rejonowy w S.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 14 czerwca 2012 r. sygn. akt II FSK 990/12 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku.

NSA wskazał, że sam w sobie fakt uchylenia zaskarżonej uchwały nie czyni bezcelowym postępowania zmierzającego do dokonania kontroli zgodności

z prawem tej uchwały w sytuacji, gdy uchylenie zaskarżonej uchwały eliminuje ją

z obrotu prawnego z dniem wejścia w życie uchwały uchylającej, zaś ewentualne stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. powoduje jej usunięcie z obrotu prawnego od daty, w której zaczęła ona obowiązywać. Dla stwierdzenia, że w konsekwencji uchylenia uchwały

(jej zaskarżonej części) będącej aktem prawa miejscowego bezprzedmiotowe jest postępowanie w sprawie ze skargi na tę uchyloną uchwałę, koniecznym byłoby wykazanie, że chociaż formalnie skutki uchylenia uchwały są odmienne od skutków stwierdzenia jej nieważności, to w stanie danej sprawy wskutek uchylenia zaskarżonej uchwały osiągnięto w istocie taki efekt prawny, jakby została stwierdzona nieważności uchwały. Z tych względów za uzasadniony NSA uznał zarzut, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało z mogącym mieć wpływ

na wynik sprawy naruszeniem art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 (dalej: p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności w sprawie należało rozważyć, czy zachodzą podstawy do orzekania w sytuacji, gdy zaskarżona uchwała Rady Gminy w Suwałkach

z 16 listopada 2009 r., nr XXIX/290/09 w sprawie opłaty targowej utraciła moc

na podstawie § 7 uchwały nr XIII/101/11 w sprawie opłaty targowej z 28 listopada 2011 r., która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. W tym zakresie Sąd miał

na uwadze ocenę prawną zawartą w przywołanym wyżej postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W ocenie Sądu, uchylenie zaskarżonej uchwały nie skutkowało bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślenia wymaga, że odmienne są skutki prawne uchylenia aktu i stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. Uchylenie oznacza wyeliminowanie uchwały ze skutkiem od daty uchylenia, zaś stwierdzenie nieważności wywołuje skutki od daty, w której zaczęła ona obowiązywać. W tej sytuacji, jak wskazał NSA, nie czyni postępowania zmierzającego do dokonania kontroli zgodności z prawem zaskarżonej uchwały bezcelowym, ani wydania w takiej sprawie wyroku - niedopuszczalnym, sam w sobie fakt uchylenia zaskarżonej uchwały. Aby stwierdzić bezprzedmiotowość postępowania w sprawie ze skargi na uchyloną uchwałę, konieczne byłoby wykazanie, że w stanie danej sprawy wskutek uchylenia zaskarżonej uchwały osiągnięto w istocie taki efekt prawny, jakby została stwierdzona nieważności uchwały. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie taka sytuacja nie występuje. Jak słusznie podnosi strona skarżąca, zaskarżony przepis § 5 ust. 3 uchwały z 16 listopada 2009 r. wywoływał skutki prawne do momentu uchylenia uchwały i ma niewątpliwie w dalszym ciągu znaczenie z punktu widzenia interesu prawnego adresatów norm prawnych w niej zawartych. Osoba ustanowiona inkasentem na podstawie kwestionowanego przepisu uchwały pobierała

w tym okresie opłatę targową. Uchylenie upoważnienia wynikającego z § 5 ust. 3 uchwały z 16 listopada 2009 r. podważa skuteczność poboru opłaty targowej,

a zatem po stronie podmiotów, które uiściły opłatę może powstać roszczenie

o jej zwrot. Uchylenie zaskarżonej uchwały nie czyni zatem zbędnym rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny. Wyeliminowanie jej z obrotu prawnego

ze skutkiem od dnia podjęcia może mieć bowiem znaczenie dla praw

lub obowiązków adresatów jej norm, jak i organu.

Przechodząc do kontroli merytorycznej skarżonej uchwały należy stwierdzić, że na mocy art. 18 ust. 2 pkt 8 ustawy z o samorządzie gminnym, do wyłącznej właściwości rady gminy, jako organu stanowiącego, należy m.in. podejmowanie uchwał w sprawach podatków i opłat w granicach określonych w odrębnych ustawach. W omawianej sprawie takimi przepisem ograniczającym kompetencje rady gminy w zakresie stanowienia aktów prawa miejscowego dotyczących podatków

i opłat jest art. 19 pkt 1 i 2 u.p.o.l. Przepis ten stanowi, że rada gminy, w drodze uchwały określa zasady ustalania i poboru oraz terminy płatności i wysokość stawek opłat określonych w ustawie, w tym opłaty targowej (pkt 1) oraz przewiduje możliwość zarządzenia przez radę gminy poboru tych opłat w drodze inkasa, określenia inkasentów oraz wysokości wynagrodzenia za inkaso (pkt 2).

Sąd podziela stanowisko wyrażone wcześniej w wyroku z 14 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Bk 474/11, iż realizacja uprawnień rady gminy w zakresie określenia inkasentów powinna nastąpić w uchwale w sposób na tyle precyzyjny, aby nie było wątpliwości na kogo ten obowiązek został nałożony.

Tymczasem w treści § 5 ust. 3 zaskarżonej uchwały ograniczono się jedynie do stwierdzenia, że "W miejscowości W. inkasentem ustala się pracownika Urzędu Gminy S.". Z jego treści nie wynika więc, kto faktycznie jest inkasentem, bowiem brak jest określenia cech pozwalających na jego dostateczne zindywidualizowanie. Takie rozwiązanie, z uwagi na powierzenie wykonania uchwały Wójtowi Gminy S., faktycznie spowodowało przekazanie organowi wykonawczemu uprawnień do określenia inkasentów, mimo przyznania przez ustawodawcę tej kompetencji wyłącznie organowi stanowiącemu gminy (radzie gminy) na mocy art. 19 pkt 2 u.p.o.l.

Zgodnie z zasadą praworządności przyjętą w art. 7 Konstytucji RP, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a więc ich kompetencji nie można domniemywać. Tym samym zasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty rażącego naruszenia art. 19 pkt 2 u.p.o.l. oraz art. 18 ust. 2 pkt 8 ustawy

o samorządzie gminnym w związku z art. 7 Konstytucji RP.

Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu o postanowienia art. 147 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.