II SA/Bk 213/16 - Wyrok

Data orzeczenia	2016-05-05	
Data wpływu	2016-03-30	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku	
Sędziowie	Anna Sobolewska-Nazarczyk
Grażyna Gryglaszewska /sprawozdawca/
Małgorzata Roleder /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej	
Hasła tematyczne	Pomoc publiczna	
Sygn. powiązane	I OSK 2026/16	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2015 nr 0 poz 332; art. 83 ust. 3a; Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jednolity	
Tezy
Z treści przepisu art. 83 ust. 3a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 332 ze zm.) wynika, że przyznanie środków pieniężnych na pokrycie wydatków mieszkaniowych rodziny zastępczej jest uzależnione od spełnienia dwóch kryteriów, wśród których istotne znaczenie ma opinia organizatora rodzinnej pieczy zastępczej. Opinia taka (dla której kryterium ocennego ustawodawca nie określił) ma na celu dokonanie analizy kondycji finansowej rodziny zastępczej na co składają się, niewątpliwie, dochody i wydatki rodziny związane z utrzymaniem i eksploatacją lokalu. 

Gdyby ustawodawca założył, że należy przyznać rodzinie zastępczej środki finansowe w wysokości wynikającej z jej wniosku, bez żadnej kontroli jej sytuacji finansowej, to zbędnym byłoby powoływanie instytucji opiniodawczej, jaką jest organizator rodzinnej pieczy zastępczej.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 maja 2016 r. sprawy ze skargi M. R. i A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego oddala skargę.	
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją z dnia [...].01.2016 r. o nr [...], utrzymało w mocy decyzję z dnia 30.11.2015 r. Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. odmawiającą M. i A. R. przyznania środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego za I kwartał 2015 r. w łącznej kwocie 2307,95 zł.

Decyzję wydano w oparciu o treść art. 83 ust. 2 i 3a w zw. z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 9.06.2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 332), zwana dalej: ustawą.

Stan sprawy przedstawiał się następująco:

Decyzją z dnia [...].11.2015 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. odmówił małż. M. i A. R. przyznania środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego za I kwartał 2015 r. w kwocie 2307,95 zł.

Organ ustalił, że w I kwartale 2015 r. w skład rodziny M. i A. R. wchodziło 6 osób: 2 osoby dorosłe i 4 dzieci umieszczonych w zawodowej rodzinie zastępczej (rodzina zastępcza p. R. została rozwiązana w trybie natychmiastowym postanowieniami Sądu Rejonowego w B. z dn. [...].04.2015 r. w sprawach o sygn.. akt IV [...], [...] [...]). Na podstawie dokumentów złożonych przez wnioskodawców organ stwierdził, że łączna kwota dochodu rodziny w I kwartale 2015 r. wyniosła 27 075,69 zł, a wydatki na: czynsz, energię elektryczną, abonament telewizyjny i radiowy – 2 307, 95 zł, co stanowiło 8,52 % wysokości środków finansowych rodziny. Pomimo wezwania zainteresowanych do wykazania innych wydatków związanych z utrzymaniem dzieci, przebywających w rodzinie zastępczej, dodatkowych dokumentów nie złożono. Z dwóch opinii Zespołu ds. Pieczy Zastępczej (jednostki MOPR w B.) wynikało, że brak jest zasadności przyznania zawodowej rodzinie zastępczej środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego, ponieważ jej sytuacja finansowa jest dobra.

Kierując się powyższymi opiniami z dnia [...].06.2015r. i z dnia [...].11.2015 r., organ I instancji wydał decyzję odmowną, kierując się przepisem art. 83 ust. 3a ustawy, która uzależnia przyznanie środków od potwierdzenia potrzeby ich przyznania w opinii organizatora rodzinnej pieczy zastępczej.

Od powyższej decyzji p. R. złożyli odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., zarzucając decyzji:

← błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu opinii organizatora pieczy zastępczej, w której niesłusznie wskazano, jako negatywną przesłankę, poziom dochodu rodziny;

← niezasadne żądanie od wnioskodawców dodatkowych dowodów w zakresie wydatków, skoro wszystkie wydatki (czynsz, energia, abonament telewizyjny i radiowy) zostały opisane we wniosku:

← niewłaściwą interpretację art. 83 ust. 2 ustawy, który nie uzależnia przyznania świadczeń od wykazania dochodów i wydatków rodziny zastępczej.

SKO, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji podzieliło jego argumentację. Kolegium podkreśliło, że decyzja o przyznaniu środków finansowych na utrzymanie lokalu rodziny zastępczej jest decyzją związaną tzn. zależy m.in. od potwierdzenia, przez organizatora pieczy zastępczej, zasadności przyznania tych środków. Zasadność tę należało badać poprzez ustalenie, w jakim stopniu obciąża rodzinę utrzymanie lokalu mieszkalnego poprzez porównanie wydatków w stosunku do dochodów rodziny. W tym przypadku wydatki na utrzymanie lokalu wyniosły 8,52 % całości osiąganych dochodów, co w ocenie organu stanowiło znikome obciążenie budżetu rodziny. Zdaniem Kolegium żądanie, przez organ I instancji, przedłożenia jeszcze innych (nie złożone) dokumentów na okoliczność dodatkowych kosztów poniesionych na utrzymanie dzieci, miało na celu zgromadzenie argumentów do zasadności przyznania wnioskowanej pomocy. Brak takich dokumentów (których strony nie złożyły) nie świadczyło o przypisaniu wnioskodawcom, wbrew ich przekonaniu, zarzutu odmowy lojalnego współdziałania z organem.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B., M. i A. R. zarzucili decyzji:

← naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. polegające na załatwieniu sprawy bez wnikliwego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego;

← błąd w ustaleniach faktycznych polegający na oparciu decyzji na opinii organizatora pieczy zastępczej, która to opinia nie zawierała wszechstronnej oceny sytuacji życiowej i materialnej skarżących, a jedynie brała pod uwagę kryterium dochodowe rodziny.

Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

W uzasadnieniu skargi, M. i A. R. podnieśli następujące okoliczności:

Organ odwoławczy nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego, opierając się tylko na negatywnej opinii organizatora pieczy zastępczej. Organ nie załatwił sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela. Powołując art. 83 ust. 3a ustawy zależało uznać, że starosta był zobowiązany przyznać środki finansowe na wydatki mieszkaniowe rodziny zastępczej, bez ustalania jakiegokolwiek kryterium dochodowego. Organ oparł się na niezasadnej negatywnej opinii, która brała pod uwagę jedynie sytuację materialną rodziny. Poprzednie wnioski o zwrot wydatków mieszkaniowych były rozpatrywane pozytywnie przy podobnym stanie faktycznym. Nieprzyznanie świadczenia mogło doprowadzić do pogorszenia sytuacji finansowej rodziny zastępczej. Organ I instancji nie wykonał zaleceń SKO, które uchyliło poprzednią decyzję, bowiem nie wyjaśniło sprawy w sposób szczegółowy. Organ niesłusznie też żądał dodatkowych dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Podstawą materialnoprawną wydania decyzji przez organ II instancji były przepisy art. 83 ust. 2 i 3a ustawy z dn. 9.06.2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2015r., poz. 332 ze zm.).

Marginesowo należy wspomnieć, że w poprzednim stanie prawnym tj. do dnia 31.12.2014r. obowiązywał art. 232b ust. 2 w/w ustawy, który miał identyczne brzmienie jak obecnie obowiązujący art. 83 ust. 3a ustawy. Ustawodawca, wprowadzając, nowelą, ust. 3a do art. 83 dokonał jedynie kosmetycznej korekty.

Art. 83 ust. 2 ustawy stanowi, że rodzina zastępcza niezawodowa i zawodowa może otrzymać środki finansowe na utrzymanie lokalu mieszkalnego w wysokości ponoszonej na: czynsz, najem, energię elektryczną, opał, wodę, gaz, odbiór nieczystości, abonamenty, eksploatację i itp.

Art. 83 ust. 3a ustawy zamieszcza zapis, że środki finansowe na pokrycie w/w wydatków, starosta jest zobowiązany przyznać rodzinie zstępczej pod warunkiem, że:

1) rodzina wychowuje powyżej trojga dzieci;

2) potrzeba przyznania tych środków zostanie potwierdzona w opinii organizatora rodzinnej pieczy zastępczej.

Jak wynika z treści w/w przepisu przyznanie środków pieniężnych na pokrycie wydatków mieszkaniowych nie jest dowolne, bowiem muszą być spełnione dwa kryteria, wśród których istotne znaczenie ma opinia organizatora rodzinnej pieczy zastępczej. Opinia taka (dla której kryterium ocennego ustawodawca nie określił) ma na celu przeprowadzenie analizy kondycji finansowej rodziny zastępczej na co składają się, niewątpliwie, dochody i wydatki rodziny związane z utrzymaniem lokalu i jego eksploatacją.

Zdaniem Sądu, gdyby ustawodawca założył, że należy przyznać rodzinie zastępczej środki finansowe w takiej wysokości o jakie wnioskuje, bez żadnej kontroli jej sytuacji finansowej, to zbędnym byłoby powoływanie instytucji opiniodawczej, jaką jest organizator rodzinnej pieczy zastępczej.

Przechodząc do analizy zakwestionowanej decyzji to przyznać należy, że organy obu instancji właściwie przeanalizowały stan faktyczny sprawy i wbrew zarzutom skargi, nie naruszyły przepisów art. 7 i 77 k.p.a. W sprawie nie budzą wątpliwości ustalenia, że skarżący tworzyli rodzinę zastępczą dla czworga dzieci do dnia [...].04.2015 r., kiedy to rodzina zastępcza została rozwiązana orzeczeniami Sądu,

w trybie natychmiastowym. Zatem, mieli prawo domagać się zwrotu wydatków mieszkaniowych za I kwartał 2015 r. Jednakże przeszkodą do zwrotu wydatków mieszkaniowych stała się negatywna opinia, wydana przez Zespół ds. Pieczy Zastępczej przy Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w B., wydana dn. [...].06.2015 r. i ponowiona dn. 12.11.2015 r. Opinie w/w Zespołu zostały ocenione przez organy wydające decyzję w sposób prawidłowy, a fakty w nich zawarte, w odniesieniu do sytuacji finansowej rodziny, nie zostały zakwestionowane przez skarżących. Obliczono (co nie budziło sprzeciwu skarżących), że w I kwartale 2015 r. dochody 6-osobowej rodziny wyniosły 27 075,69 zł, a wydatki mieszkaniowe –

2 307,95 zł, z czego wynika, że utrzymanie lokalu mieszkalnego stanowiło 8,52 % całości osiągniętych dochodów. Ponieważ skarżący nie złożyli dowodów na okoliczność poniesienia innych kosztów, niż we wniosku z dn. [...].05.2015 r. związanych z lokalem (np. remont, dodatkowe opłaty), w opinii słusznie uznano, że sytuacja rodziny jest dobra i nie potrzebuje wsparcia finansowego. Opinię wydaje się, zgodnie z brzmieniem art. 83 ust. 3a ustawy dla potwierdzenia bądź niepotwierdzenia potrzeby przyznania środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego rodziny zastępczej.

Sąd nie podziela zarzutów skargi, że organ odmawiając przyznania środków, stosował kryterium dochodowe, niezgodnie z treścią art. 83 ust. 2 i 3a ustawy ani nie ocenił wnikliwie sytuacji finansowej rodziny.

Matematyczne ustalenie dochodów rodziny i wydatków mieszkaniowych nie zmierzało do obliczania kryterium dochodowego przypadającego na członka rodziny (co jest obowiązkowo stosowane np. przy przyznawaniu rożnego rodzaju zasiłków z pomocy społecznej), lecz do oceny w jakim stopniu utrzymanie lokalu mieszkalnego obciąża budżet rodziny i czy to obciążenie nie skutkuje obniżeniem dotychczasowego poziomu funkcjonowania rodziny. Sąd przyznaje rację organom, iż wydatki na utrzymanie lokalu mieszkalnego, stanowiące 8,52 % całości osiągniętych dochodów, stanowiły znikomy koszt w budżecie rodzinnym. Sąd podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wyrażony w wyroku z dnia 14.10.2014 r. – II SA/Bd 643/14, że podstawowym kryterium przy badaniu zasadności przyznania środków na utrzymanie lokalu jest ustalenie, w jakim stopniu wydatki mieszkaniowe obciążają budżet rodziny.

Wskazując zarzut braku wszechstronnego rozważenia sytuacji życiowej i finansowej rodziny zastępczej, skarżący nie wskazali ani w treści skargi, ani w postępowaniu administracyjnym konkretnych okoliczności, które organ (czy też zespół opiniodawczy) powinien uwzględnić.

Sąd podkreśla, że odwoływanie się skarżących do innych pozytywnych dla nich decyzji, za poprzednie okresy, nie jest przedmiotem tej sprawy i nie podlega ocenie Sądu. Odnosząc się natomiast do decyzji SKO z dn. [...].09.2015 r. uchylającej poprzednią decyzję organu I instancji, to należy zauważyć, że merytorycznie nie rozstrzygała ona sprawy, lecz zawierała wskazówki do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez ustalenie przez organ I instancji okresu na jaki świadczenie finansowe miałoby być przyznane i ponownego sporządzenia opinii, jak również zastosowania odpowiednich podstaw prawnych. Te zalecenia zostały wykonane przez organ I instancji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Mając na względzie powyższe okoliczności, na podstawie art. 151 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.

[pic]