Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 10 sierpnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 sierpnia 2023 roku sprawy ze skargi R. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 marca 2023 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 2 lutego 2023 r., nr [...]

Prezydent Miasta [...] (dalej Prezydent) decyzją z dnia 2 lutego 2023 r. nr [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 6 pkt. 10, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, art. 14, art. 17 ust. 1, pkt 4, art. 36 pkt 1 lit b, art. 38 ust. 1 pkt 1 ust 2 pkt 1, ust.2 pkt 1, ust. 3 pkt 1, ust 4 i ust. 5, art. 41 pkt 2, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021r., poz. 2268 ze zm. dalej u.p.s.), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021r. poz. 1296) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022r, poz. 2000 ze zm. dalej k.p.a.) odmówił R. H. (dalej skarżąca lub strona) przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego i zasiłku okresowego częściowo-zwrotnego.

Motywując decyzję organ wskazał, że R. H. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, zgłasza problemy zdrowotne, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowiły: świadczenie z funduszu alimentacyjnego - [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny - [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy - [...] zł, tj. łącznie [...] zł.

Organ wskazał że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, a jej dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe w wysokości 776 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Wobec tego odmówił przyznania wnioskowanych zasiłków.

R. H. odwołała się od ww. decyzji powołując się na swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. Podkreśliła, że alimenty w kwocie [...]zł wypłacono jej dopiero w listopadzie. Ponadto wskazała, że choruje i leczy się prywatnie u lekarzy na co przedstawiła fakturę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 28 marca 2023 r. nr [...] działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 570 t.j.) i § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003r. Nr 198, poz. 1925) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2, art. 3, art. 6, art. 7, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 36 pkt 1 lit. b, art. 38 ust. 1 i ust. 1, ust. 2 pkt. 1, ust. 3 pkt 1, ust. 4 i ust. 5, art. 41 pkt 2 u.p.s., rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 poz. 1296) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Kolegium wskazało, że prawo do zasiłku okresowego przysługuje, gdy spełnione są przede wszystkim podstawowe przesłanki określone w art. 2 i 3 u.p.s. (tzw. zasady ogólne), a także zachowane jest kryterium dochodowe. Pomoc w formie zasiłku przysługuje przede wszystkim osobom i rodzinom, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej i bytowej ze względów obiektywnych i same nie są w stanie jej przezwyciężyć ani nie mają możliwości jej przezwyciężenia z pomocą osób bliskich.

Kolegium zwróciło uwagę, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się do kwestii dochodu, w tym uwzględnienia świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł SKO wskazało, że ww. świadczenie za miesiąc październik 2022 r. wypłacono stronie w dniu 16 listopada 2022 r. Kolegium zauważyło, że decyzją z dnia 04 listopada 2022 r. nr [...] przyznano stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 01 października 2022r. do 30 września 2023 r. Świadczenie za miesiąc październik i listopad 2022 r. wypłacone zostało w dniu 16 listopada 2022r., natomiast Strona wniosek złożyła w dniu 30 listopada 2022 roku. Organ stwierdził, że w art. 8 ust. 12 u.p.s. mowa jest o "uzyskaniu jednorazowo dochodu należnego za dany okres". Świadczenia z funduszu alimentacyjnego mają charakter świadczenia okresowego, a więc powtarzalnego. Skoro zatem w niniejszej sprawie decyzją z dnia 04 listopada 2022 r. nr [...] wypłacono świadczenie w listopadzie 2022r. z wyrównaniem za miesiąc październik 2022 r., to wypełnia to dyspozycję art. 8 ust 12 u.p.s. Należało w tej sytuacji przyjąć, że dochód wypłacony "z dołu" (a więc po upływie okresu, którego dotyczy), dolicza się do dochodu za minione miesiące, w przypadku R. H. od października 2022 r. Nie ma przy tym znaczenia, że zaległe świadczenie z funduszu alimentacyjnego za miesiąc październik wypłacone zostało jednorazowo ze świadczeniem za miesiąc listopad 2022 r., bowiem nadal jest to świadczenie okresowe. Kwotę tego dochodu należało więc uwzględnić w równych częściach (tj. po [...] zł) w dochodzie skarżącej w miesiącach, za które świadczenie zostało przyznane. Zatem zarzuty podnoszone przez stronę w odwołaniu są nieuzasadnione. Podkreślono, że organ I instancji odrębną decyzją z dnia 02 lutego 2023 r. nr [...] przyznał stronie zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od dnia 01 listopada 2022r. do 28 lutego 2023r.

Ponadto odmawiając przyznania świadczenia organ I instancji rozważył również przyznanie Stronie zasiłku okresowego częściowo zwrotnego, który może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z art. 41 pkt 2) u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. "Szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w tym przepisie, dotyczy takich wyjątkowych okoliczności składających się na sytuację życiową danej osoby lub rodziny, które ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwalają stwierdzić, że sytuacja ta jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe. Stan ten musi też wynikać z okoliczności nienależących do zdarzeń codziennych, a zatem dotyczy zdarzeń występujących okazjonalnie, zwykle nagle, będących skutkiem niefortunnych zbiegów okoliczności czy innych zdarzeń, wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. W niniejszej sprawie organ nie dopatrzył się w sytuacji strony "szczególnie uzasadnionego przypadku".

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. H. podała, że jest osobą niepełnosprawną, choruje na choroby kobiece, jest osobą zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku. Podkreśliła, że kwestionuje doliczenie do jej dochodu zaległego świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga jest zasadna.

Skarżąca R. H. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku okresowego w listopadzie 2022 r. Zgodnie z art. 36 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., w tekście jako u.p.s.), zasiłek okresowy jest jednym ze świadczeń z pomocy społecznej, który - w myśl art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy, może być przyznany ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. takiej która prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10 u.p.s.).

W sprawie nie było sporne, że R. H. jest osobą samotnie gospodarującą. Ponadto we wniosku zwracała uwagę na swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. Należy wskazać, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 1-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Art. 8 ust. 3 u.p.s. stanowi natomiast, że za dochód uważa się uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Unormowanie art. 8 ust. 3 u.p.s. ma jednoznaczne brzmienie i nakazuje zaliczanie do dochodu osoby ubiegającej się oświadczenie, wszystkich dochodów poza tymi, które mocą art. 8 ust. 4 u.p.s., nie zostały wyłączone. Konstrukcja dochodu przyjęta w art. 8 u.p.s. jest bowiem zbliżona do potocznego rozumienia tego terminu i nakazuje badać rzeczywiste wpływy finansowe osoby wnioskującej o pomoc.

Z informacji uzyskanych przez organ wynika, że dochód skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowiły: świadczenie z funduszu alimentacyjnego - [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny - [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy - [...] zł, co daje łącznie kwotę [...]zł. Kwestią sporną w niniejszej sprawie było, czy prawidłowo uwzględniono w dochodzie skarżącej zaległe świadczenie z funduszu alimentacyjnego.

Jak ustaliło Kolegium decyzją z dnia 04 listopada 2022 r. nr [...] przyznano skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 01 października 2022r. do 30 września 2023 r. Świadczenie za miesiąc październik i listopad 2022 r. wypłacone zostało w dniu 16 listopada 2022r. Oznacza to, że skarżąca w październiku 2022 r. realnie nie dysponowała kwotą [...]zł tytułem świadczenia alimentacyjnego. Uzyskała ją dopiero jako kwotę zaległą- spłatę w listopadzie. Nie można więc w ocenie Sądu przyjąć, że dochód skarżącej na miesiąc przed złożeniem wniosku obejmował świadczenie, którym fizycznie strona nie dysponowała. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2802/13 stwierdził, że: "definicja z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uznaje nie przychód należny za dany miesiąc, ale przychód z miesiąca, niezależnie od tytułu i źródła uzyskania. Przychód ten ma być uzyskany, co wskazuje na faktyczny aspekt sytuacji majątkowej strony. Rozwiązanie to podkreśla uzależnienie pomocy społecznej od faktycznego stanu majątkowego i faktycznych dochodów uzyskanych w danym okresie, nie zaś dochodów nominalnie należnych. Roszczenie o wypłatę świadczenia nie może być traktowane jak przychód" ( tak też NSA w wyroku z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2916/13, oba orzeczenia opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie ten pogląd podziela. W rozpoznawanej sprawie przychodem skarżącej w październiku 2022 r. nie mogło być świadczenie, którym strona realnie nie dysponowała, a którego uzyskanie zależne było od wydania, w przyszłości, decyzji administracyjnej.

Sąd nie zgadza się również z Kolegium, co do wykładni art. 8 ust. 12 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Kolegium uznało, że jednorazowy dochód z tytułu wypłaty alimentów, w tym zaległych za miesiąc październik, należało rozliczyć w miesiącu, w którym przysługiwały (na przeszłość). Sąd tego poglądu nie podziela. W tym kontekście przywołać należy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowany w wyroku z 18 czerwca 2020 r. sygn. I OSK 243/20, iż zastosowanie art. 8 ust. 12 u.p.s. w przypadku otrzymania zaległych alimentów polega na ustaleniu, ilu miesiącom zaległości odpowiada otrzymana jednorazowo kwota. Okres, za jaki uzyskano dochód, to ilość miesięcy, za które przekazano zaległe alimenty. Przez taki okres dochód ten, w ustalonej miesięcznej wysokości, podlega uwzględnieniu w dochodzie rodziny. Zaliczenie to powinno nastąpić na przyszłość, a nie za miesiące minione. W powyższym wyroku NSA wskazał, ze podziela pogląd WSA w Gliwicach z wyroku o sygn. IV SA/GL 104/17, w którym Sąd stwierdził, że art. 8 ust. 12 u.p.s. odnosi się do sytuacji, gdy osoba czy rodzina uzyskuje jednorazowy dochód, który był jej należny w okresie wcześniejszym. Z punktu widzenia istoty tej regulacji jest obojętne, czy w tym przypadku chodzi o wynagrodzenie wypłacone po upływie jakiegoś czasu, czy też o wypłacone z mocą wsteczną świadczenie emerytalno-rentowe, czy też jakiekolwiek inne świadczenie periodyczne wypłacone po upływie okresu, za który powinno być wypłacone. Zatem chodzi o sytuację, kiedy po upływie okresu, za który dany dochód przysługiwał, został on następnie wypłacony w formie jednorazowego dochodu. W dalszej części tego przepisu stanowi się, że kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Takie brzmienie przywołanego przepisu skłania do uznania, że kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby czy rodziny ubiegającej się o świadczenie przez okres. Zatem w przepisie tym kluczową rolę odgrywa słowo "przez", ponieważ ono wskazuje nam na okres, za który osoba czy rodzina uzyskała jednorazowy dochód i w jaki sposób dochód ten ma być uwzględniany w dochodzie osoby czy rodziny. Słowo "przez" wskazuje jednoznacznie, że ustawodawca nie miał na myśli okresu, za który dany dochód przysługiwał, lecz jedynie odpowiednie wskazanie, że ten jednorazowy dochód musi być uwzględniany przez taki sam okres, czyli skoro przysługiwał za cztery miesiące to musi być uwzględniany przez cztery miesiące po jego otrzymaniu, gdyby przysługiwał za okres 12 miesięcy musi być uwzględniany przez okres 12 miesięcy (całość uzasadnienia dostępna w CBOSA).

Wobec tego stanowisko organów w niniejszej sprawie okazało się nieprawidłowe. Rację miała skarżąca, że do jej dochodu w październiku 2022 r. nieprawidłowo doliczono świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł., co skutkowało przekroczeniem przez nią kryterium dochodowego i "automatyczną" odmową przyznania zasiłku okresowego. Stwierdzić należy, że w ten sposób organy naruszyły art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 3 i 12 u.p.s. Biorąc pod uwagę fakt, że wyliczona w sprawie wysokość dochodu skarżącej przekraczała kryterium dochodowe, uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uwzględnił skargę.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą mieć na uwadze powyższe stanowisko Sądu i będąc związane wykładnią wyroku ponownie rozpoznają wniosek skarżącej z 30 listopada 2022 r.