II SA/Łd 99/23 - Wyrok

Data orzeczenia	2023-03-17	
Data wpływu	2023-01-30	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi	
Sędziowie	Michał Zbrojewski /przewodniczący/
Robert Adamczewski
Tomasz Porczyński /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	I OSK 1379/23	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2022 nr 0 poz 615; art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a, art. 17b ust. 1 i 2; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 nr 0 poz 2000; art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 nr 0 poz 259; art. 119 pkt 2, art. 120, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 nr 0 poz 265; par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c; Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2023 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 23 listopada 2022 r. nr SKO. 4141.512.22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Goszczanów z dnia 11 października 2022 r. znak: GOPS.5221.5.1.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu na rzecz skarżącej W. T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. MR	
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 23 listopada 2022 r., SKO.4141.512.22 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000) – dalej: k.p.a.; art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz.615) – dalej: u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Goszczanów z dnia 11 października 2022 r., znak GOPS.5221.5.1.2022 o odmowie przyznania W.T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem – A.T.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, że z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła w dniu 1 czerwca 2022 r., do którego załączyła między innymi kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Sieradzu z dnia 12 maja 2022 r. zaliczającego A.T. do stopnia niepełnosprawności znacznej, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano na czas określony do dnia 31 maja 2025 r. W treści złożonego wniosku strona zawarła oświadczenie, z którego wynika, że nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego lub małżonkiem albo domownikiem rolnika.

W toku postępowania ustalono, że wymagający opieki A.T. jest osobą przewlekle chorą. Wskutek przebytego około 20 lat wcześniej udaru doszło do niedowładu lewej strony ciała w wyniku czego w/w ma problemy z utrzymaniem przedmiotów w lewej ręce. Ponadto cierpi na miażdżycę tętnic kończyn dolnych, która doprowadziła do konieczności amputacji lewej nogi, co miało miejsce w marcu 2022 r. Obecnie mąż skarżącej porusza się na wózku inwalidzkim, z powodu problemów z lewą ręką nie może korzystać z kul ortopedycznych, jak również samodzielnie unieść się na rękach. Organy ustaliły nadto, że skarżąca wraz z mężem zamieszkują w domu jednorodzinnym, na który składa się niewielka wąska kuchnia oraz jeden pokój. Istniejący próg w drzwiach wejściowych do budynku stanowi barierę architektoniczną. Dom jest ogrzewany piecem węglowym typu koza, nie posiada żądnych udogodnień dla osoby niepełnosprawnej. Brak łazienki, ubikacja na podwórzu. Budynek zlokalizowany jest na terenie należącym do jednej z córek skarżącej, która zamieszkuje wraz z rodziną w odrębnym budynku zlokalizowanym na tej samej posesji. Druga z córek mieszka wraz z rodziną w sąsiedniej miejscowości. Rodzina utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego ZUS wypłacanego A.T. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej złożonym w toku prowadzonego postępowania czynności opiekuńcze względem męża obejmują w szczególności pomoc w czynnościach higienicznych, w tym korzystanie z toalety oraz pomoc w ubieraniu, zwłaszcza od pasa w dół. Ponadto skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe, przygotowuje obiad, sprząta, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe. Ustalono również, że mąż skarżącej samodzielnie zażywa leki, spożywa posiłki, które jest w stanie samodzielnie przygotować (kanapki, herbata), jak również wykonywać inne czynności, które jak oświadczył "znajdują się w zasięgu jego rąk". Jest również w stanie samodzielnie wyjechać wózkiem na podwórko, jednakże z uwagi na próg w drzwiach wejściowych nie może samodzielnie wrócić. Z przedłożonej dokumentacji i oświadczeń skarżącej wynika, że była ona aktywna zawodowo w latach 80 (przez około 11 miesięcy) oraz na początku lat 2000 (przez około 7 miesięcy). Ponadto w roku 2012 próbowała podjąć pracę w zakładzie przetwórstwa mięsnego (4 dni). Wykonywała także rożnego rodzaju prace dorywcze. Pomiędzy wskazanymi okresami aktywności zawodowej skarżąca sprawowała opiekę nad babką ze strony ojca. Wykonywała nadto pracę na gospodarstwie rolnym, którego była właścicielem. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia męża przekazała to gospodarstwo wnukowi, co potwierdza przedłożona do akt sprawy kserokopia aktu notarialnego. Skarżąca nie jest w stanie określić w jakich miesiącach opłacała składki do KRUS, jednakże na pewno je opłacała. Skarżąca oświadczyła także, że nie ma możliwości skorzystania z pomocy rodziny, gdyż jedna z córek mieszka z rodziną w sąsiedniej miejscowości, natomiast druga z córek, która mieszka na tej samej posesji, jeździ trzy razy w tygodniu na dializy do S.

Decyzją z dnia 11 października 2022 r. Wójt Gminy Goszczanów odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia argumentując brakiem spełnienia ustawowej przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to jest braku związku przyczynowo skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką, a rezygnacją z aktywności zawodowej wnioskodawczyni.

Kwestionując podjęte rozstrzygnięcie W.T., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie, w którym zarzucała naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie jego wykładni systemowej i celowościowej , a w konsekwencji wadliwe uznanie, że w przedmiotowym faktycznym brak jest związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad mężem, a rezygnacją z aktywności zawodowej przez skarżącą;

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych oraz wadliwą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, jak również zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Z uwagi na powyższe strona wnosiła o uchylenie kwestionowanej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.

W obszernym uzasadnieniu strona skarżąca odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazywała na charakter przedmiotowego świadczenia, jego cel i adresatów, do których to świadczenie jest kierowane, wywodząc w tym zakresie, że skarżąca zobowiązana do alimentacji względem niepełnosprawnego męża, nad którym sprawuje faktyczną opiekę jest podmiotem uprawnionym do otrzymania wnioskowanego świadczenia.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 23 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ przywołał znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy u.ś.r., w tym treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Dalej Kolegium wskazało, iż wobec przedłożenia wraz z wnioskiem orzeczenia właściwej komisji lekarskiej o stopniu niepełnosprawności A.T., jak również wobec niekwestionowanego faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad mężem, nie jest przez organ kwestionowana to okoliczność, że strona spełnia przesłanki podmiotowe, o których mowa w wyżej wymienionym art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jednakże w ocenie organu, strona nie wykazała istnienia związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Kolegium podkreśliło, że rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Chodzi zatem o sprawowanie stałej, ciągłej i osobistej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie zawsze bowiem ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że rozmiar sprawowanej nad osobą niepełnosprawną opieki uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W ocenie Kolegium z przywołanych wyżej, dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że wskazany przez skarżącą zakres sprawowanej opieki nad małżonkiem nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie kwestionując osobistego zaangażowania skarżącej w opiekę nad mężem, jak również stanu jego zdrowia organ stwierdził jednak, że wykonywane przez skarżącą codzienne czynności opiekuńcze względem męża sprowadzają się w zasadzie do pomocy w czynnościach higienicznych (kąpiel, pomoc w korzystaniu z toalety) oraz pomoc w ubieraniu i wjeżdżaniu wózkiem inwalidzkim do domu. Niemniej jednak czynności te nie należą do czynności, które wymagałyby stałej obecności skarżącej, czy też pozostawania strony w stałej gotowości do natychmiastowej pomocy mężowi. Są to czynności wykonywane jedynie przez cześć dnia. Co więcej, jak wynika z akt sprawy, a co nie jest przez stronę kwestionowane A.T. jest osobą samodzielną, nie wymagającą pomocy przy spożywaniu posiłków, napojów, które jest w stanie przygotować samodzielnie, zażywaniu lekarstw. Porusza się samodzielnie na wózku po mieszkaniu, a opieka nad jego osobą nie wymaga stałego, znacznego zaangażowania strony. Pozostałe wskazywane przez stronę czynności opiekuńcze sprowadzają się w zasadzie do prowadzenia gospodarstwa domowego i stanowią czynności życia codziennego, które są także wykonywane przez osoby pracujące. Reasumując Kolegium uznało, że brak jest podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W.T., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, ponowiła zarzuty, co do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwą wykładnię, jak również art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niewystarczające dokonanie ustaleń faktycznych sprawy oraz oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a w konsekwencji powyższych naruszeń wadliwe uznanie, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek otrzymania wnioskowanego świadczenia. Strona wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzająca ją decyzją organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Wnosiła nadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej zakwestionował stanowisko Kolegium dotyczące wystąpienia przesłanki uniemożliwiającej przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to jest braku związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad mężem. Podniósł, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być opieką całodobową. Podkreślił, iż z zebranego w sprawie materiału wynika, że skarżąca ze względu na sprawowaną opiekę, która to okoliczność nie jest kwestionowana przez organ, jak i zakres czynności składających się na tę opiekę, a nadto z uwagi na stan zdrowia męża oraz jego schorzenia, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasowym. Strona zakwestionowała ponownie dokonaną przez organy wykładnię gramatyczną art. 17 ust. 1 u.ś.r., wskazując na konieczność stosowania w tej kwestii wykładni celowościowej i systemowej, co doprowadziłoby do podjęcia sprawiedliwego, słusznego rozstrzygnięcia, odpowiadającego ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że skarga W.T. została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259) – dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym skarżącą zawarła w treści wniesionej skargi. Natomiast organ administracji, po zapoznaniu się z żądaniem skarżącej w powyższym zakresie, w zakreślonym prawem terminie nie wnosił o przeprowadzenie rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W rozpoznawanej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi W.T., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 23 listopada 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Goszczanów z dnia 11 października 2022 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem – A.T.

Podstawę prawną wydania kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 615) - dalej: u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagający opieki A.T. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Sieradzu z dnia 12 maja 2022 r. uznającym w/w za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano na czas określony do dnia 31 maja 2025 r. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, iż skarżąca W.T. jest żoną wymagającego opieki A.T., na której ciąży swoisty obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka, wynikający z treści art. 23 i art. 27 oraz art. 130 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Skarżąca nie legitymuje się także orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia.

Jednakże w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu dokonane w sprawie ustalenia faktyczne pozwalają na stwierdzenie, iż w sprawie nie doszło do łącznego spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż strona skarżąca nie wykazała istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Organ stwierdził, iż pomimo niewątpliwie istniejącej niepełnosprawności A.T., charakteru schorzeń na które cierpi, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem, w tym rodzaj i częstotliwość wykonywanych przez stronę czynności opiekuńczych, a także znaczny zakres samodzielności wymagającego opieki męża, pozwala na uznanie, że brak jest podstaw do przyjęcia, że strona nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu zatrudnienia.

W ocenie Sądu powyższe stanowisko uznać należy za co najmniej przedwczesne.

Wskazać na wstępie wymaga, że powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w w/w przepisie osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. Co również istotne, stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Podkreślić dodatkowo należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie kwestionuje dokonanych przez organy administracji ustaleń zarówno w zakresie stanu zdrowia wymagającego opieki A.T., schorzeń, na które cierpi, zakresu jego samodzielności, jak również zakresu i charakteru czynności opiekuńczych świadczonych przez skarżącą względem niepełnosprawnego męża.

Niemniej jednak podkreślenia wymaga, że w myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.). W tym miejscu wskazać należy, iż jak trafnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1273/20 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl) przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Wymóg złożenia oświadczenia, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie, nie stanowi istotnego novum, gdyż oświadczenie, będące w istocie dokumentem prywatnym, stanowi istniejący w procedurze środek dowodowy (art. 75 § 1 i 2 k.p.a.). Możliwość pouczenia przez organ o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań także znana jest procedurze administracyjnej od wejścia w życie ustawy z dnia 23 października 1987 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 33, poz. 186). Jedyne novum, to ustawowe wprowadzenie klauzuli zastępującej pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, które ma na celu ułatwienie procedowania, nie zmienia jednak istoty środka dowodowego. Przedstawione przez rolnika oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi zatem dowód na tę okoliczność. Skoro więc oświadczenie rolnika o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi dowód w sprawie, to oczywistym jest, że podstawowym obowiązkiem organu jest ocena tego dowodu na zasadach ogólnych zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regułami procesowymi zdefiniowanymi w przepisach art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W rozpoznawanej sprawie z przedłożonej do akt kserokopii wypisu z aktu notarialnego z dnia 10 sierpnia 2021 r., Rep. A nr [...] wynika, że W.T. przekazała, w drodze umowy darowizny posiadane gospodarstwo rolne swojemu wnukowi Ł.R. Okoliczność ta jest bezsporna.

Jednakże w ocenie Sądu procedujące w sprawie organy zaniechały przeprowadzenia jakichkolwiek ustaleń w zakresie ewentualnego podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników. Tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy, w toku prowadzonego postępowania administracyjnego skarżąca zgłaszała fakt odprowadzania składek do KRUS, jednakże nie była w stanie wskazać czasookresu, w którym odprowadzała składki, jak również ich wysokości. W tym zakresie organy nie dokonały jakiejkolwiek weryfikacji dostępnych danych. Ograniczyły się jedynie do wystąpienia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o udzielenie informacji, czy skarżąca podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, a jeżeli tak to z jakiego tytułu. W odpowiedzi na powyższy wniosek ZUS poinformował, że W.T. nie figuruje jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń, tak samodzielnie, jak i członek rodziny ubezpieczonego, a nadto nie pobiera świadczenia emerytalnego, rentowego, jak również jakichkolwiek zasiłków wypłacanych przez Zakład. Ustalenia w powyższym zakresie są o tyle istotne dla sprawy, gdyż jak wynika z innego załączonego do akt dokumentu - wydruku z Aplikacji Centralnego Wykazu Ubezpieczonych - skarżąca W.T. posiada uprawnienia do świadczeń z opieki zdrowotnej.

Zgodnie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2561) do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo osoby objęte powszechnym - obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, zwane dalej "ubezpieczonymi". Natomiast jak wynika z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b – ba oraz pkt 34 ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są rolnikami lub ich domownikami w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, pomocnikami rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, jak również rolnicy i ich domownicy, którzy nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie pkt 1-33 i 35-37.

Wobec powyższego pomimo złożenia przez skarżącą oświadczenia, iż nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego lub małżonkiem albo domownikiem rolnika, to wobec powziętych informacji, co do wyzbycia się przez stronę gospodarstwa rolnego, w niedalekiej przeszłości przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia, jak również wobec podnoszonej przez stronę okoliczności odprowadzania składek do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, dla prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku skarżącej z dnia 1 czerwca 2022 r., niezbędnym jest wyjaśnienie kwestii ewentualnego podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników, jak również ewentualnej podstawy tego ubezpieczenia.

W ocenie Sądu pogłębionej analizy organu wymaga nadto kwestia sytuacji rodzinnej skarżącej. Co prawda rozstrzygając w przedmiocie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, co do zasady ocenie podlega kwestia spełnienia ustawowych przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia przez osobę wnioskującą o jego wypłatę. Niemniej jednak w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę nie sposób stracić z pola widzenia tej okoliczności, że jak wynika z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego skarżąca wraz z niepełnosprawnym mężem zamieszkują w domu położonym na posesji należącej do ich córki, która jak wynika z oświadczenia skarżącej zamieszkuje na niej wraz z rodziną w odrębnym budynku. Z akt sprawy nie wynika natomiast, czy poza córką skarżącej, która zgodnie z oświadczeniem strony jest osobą dializowaną trzy razy w tygodniu, są inne osoby, które mogłyby wesprzeć wnioskodawczynię w sprawowanej opiece, chociażby poprzez doglądanie A.T., w czasie w którym skarżąca mogłaby podjąć jakąkolwiek aktywność zawodową, choćby w ograniczonym zakresie, czy też wręcz zabranie w/w na ten czas do swojego domu. Tym bardziej, że jak wcześniej wskazano A.T. jest osobą o znacznym stopniu samodzielności i w pełni kontaktową. Brak jest także jakichkolwiek ustaleń, czy na tego rodzaju pomoc skarżąca może liczyć ze strony rodziny drugiej córki zamieszkałej w sąsiedniej miejscowości, w tym swojego wnuka, któremu przekazała gospodarstwo rolne.

Mając powyższe na uwadze Sąd za uzasadnione uznał zarzuty skargi, co do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie Sąd stwierdza, iż wbrew stanowisku strony skarżącej procedujące w sprawie organy obu działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.), w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

Natomiast, co do zarzucanego naruszenia prawa materialnego, to jest art 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., Sąd uznał, iż z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów prawa procesowego, w tym na stwierdzoną konieczność wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności mających wpływ na uprawnienie skarżącej do wnioskowanego świadczenia, odniesienie się do stawianego zarzutu byłoby na obecnym etapie sprawy przedwczesne.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji. W przedmiocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 265).

is