Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Anna Milicka-Stojek Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi R.O. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 18 kwietnia 2023 r. nr DSZ-V.4321.2.279.2022.MK w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę.

Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z 18 kwietnia 2023 r., nr DSZ-V.4321.2.279.2022.MK, po rozpatrzeniu odwołania R. O., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 28 stycznia 2022 r., nr 1368/2022/WN, w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

R. O. (dalej jako skarżąca) wnioskiem z 6 kwietnia 2016 r. wystąpiła do Wójta Gminy Stara Biała o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci - D. O., A. O. i K. O.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Wójt Gminy Stara Biała decyzją z 25 maja 2016 r., nr GOPS.5450.587.2016, zmienioną decyzją z 17 czerwca 2016 r., nr GOPS.5450.833.2016, przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na dzieci - D. O., A. O. i K. O. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. po 500 zł miesięcznie na każde dziecko.

W oświadczeniu z 22 sierpnia 2017 r., złożonym w trybie art. 75 § 2 k.p.a., skarżąca wskazała, że jej mąż - P. O. od czerwca 2016 r. przebywa na terenie Niemiec, gdzie mieszka i prowadzi działalność gospodarczą.

Wojewoda Mazowiecki pismem z 20 września 2019 r. poinformował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Starej Białej, że P. O. od czerwca 2016 przebywa oraz prowadzi działalność gospodarczą na terytorium Niemiec. W związku z tym przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w sprawach skarżącej mają zastosowanie w okresie od 1 lipca 2016 r. do nadal.

Na skutek powyższej informacji Wójt Gminy Stara Biała decyzją z 17 października 2019 r., nr GOPS.5450.127.2019 uchylił powołaną wyżej ostateczną decyzję własną z 25 maja 2016 r., nr GOPS.5450.587.2016, zmienioną decyzją z 17 czerwca 2016 r., nr GOPS.5450.833.2016, za okres od 1 lipca 2016 r. do

30 września 2017 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego przyznanego na dzieci - D. O., A. O. i K. O.

Następnie Wojewoda Mazowiecki - po rozpatrzeniu powyższego wniosku z 6 kwietnia 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego - ostateczną decyzją z 27 sierpnia 2020 r., nr 2583/ŚW/2020, odmówił przyznania skarżącej w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. dodatku dyferencyjnego w postaci świadczenia wychowawczego na dzieci - D. O., A. O. i K. O.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że P. O. od czerwca 2016 r. do nadal jest zatrudniony na terytorium Niemiec, natomiast skarżąca w okresie od 16 lutego 2017 r. do 13 kwietnia 2017 r. jest osobą nieaktywną zawodowo w Polsce, gdzie mieszka wraz z dziećmi.

Wobec tego przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w okresie od 1 lipca 2016 r. do 30 września 2017 r.

Natomiast z uwagi na fakt, że na terytorium Niemiec wykonywana była aktywność zawodowa, a terytorium Polski stanowiło jedynie miejsce zamieszkania członków rodziny, krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. był kraj zatrudnienia. Zatem zasadne jest rozpatrzenie sprawy w zakresie przyznania skarżącej prawa do dodatku dyferencyjnego w postaci świadczenia wychowawczego.

Wojewoda ustalił, że w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. świadczenia rodzinne w Niemczech wynoszą w pełnej wysokości 192 EUR na pierwsze i drugie, natomiast na trzecie dziecko w rodzinie wynoszą 198 EUR. Kwota ta podlega przeliczeniu według stosownych zasad opisanych w decyzji.

Następnie stwierdził, że w związku z faktem, iż kwota przysługujących świadczeń rodzinnych w Niemczech jest wyższa niż wysokość polskich świadczeń (500 zł miesięcznie na dziecko), brak jest podstaw do przyznania dodatku dyferencyjnego

w postaci świadczenia wychowawczego. Dlatego też skarżącej w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. nie przysługuje prawo do dodatku dyferencyjnego

w postaci świadczenia wychowawczego na dzieci - D. O., A. O.

i K. O.

Jednocześnie Wojewoda - po rozpatrzeniu powyższego wniosku z 6 kwietnia 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego - w informacji z 26 sierpnia 2020 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia wychowawczego nr 7856/ŚW-R/2020 wskazał, że:

I. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w sprawie mają zastosowanie od 1 lipca 2016 r. do 30 września 2017 r.

II. krajem pierwszeństwa przy ustalaniu prawa do świadczenia:

- w okresach: od 1 lipca 2016 r. do 28 lutego 2017 r., od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r. jest Polska,

- w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. są Niemcy.

III. przyznano świadczenie w formie:

1. świadczenia wychowawczego na dziecko – A. O. za okres od 1 lipca 2016 r. do 28 lutego 2017 r. oraz od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r. w kwocie 500 zł miesięcznie,

2. świadczenia wychowawczego na dziecko – K. O. za okres od 1 lipca 2016 r. do 28 lutego 2017 r. oraz od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r. w kwocie 500 zł miesięcznie,

3. świadczenia wychowawczego na dziecko – D. O. za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. w kwocie 500 zł miesięcznie,

Następnie Wojewoda Mazowiecki, po wszczęciu postępowania z urzędu, decyzją z 28 stycznia 2022 r., nr 1368/2022/WN:

I. ustalił za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej

na dzieci – D. O., A. O. i K. O. od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. w kwocie 3000 zł,

II. zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dzieci – D. O., A. O. i K. O. od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia w kwocie 3000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.

Wskazał, że odsetki ustawowe za opóźnienie naliczone od dnia 1 kwietnia 2017r. do dnia wydania decyzji, tj. 28 stycznia 2022 r., wynoszą 943,20 zł. Zaś łączna kwota do zwrotu nienależnie pobranego świadczeń wychowawczego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie do dnia wydania decyzji, tj. 28 stycznia 2022 r. wynosi 3943,20 zł.

W uzasadnieniu decyzji podniósł, że P. O. od czerwca 2016 r. do nadal jest zatrudniony na terenie Niemiec, natomiast skarżąca w okresie od 16 lutego 2017 r. do 13 kwietnia 2017 r. jest osobą nieaktywną zawodowo w Polsce, gdzie mieszka wraz z dziećmi. Ze względu na fakt, że na terytorium Niemiec była aktywność zawodowa, a terytorium Polski w okresie od 16 lutego 2017 r. do 13 kwietnia 2017 r. stanowiło jedynie miejsce zamieszkania członków rodziny – krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych ww. okresie był kraj zatrudnienia, tj. Niemcy.

Z uwagi zaś na aktywność zawodową P. O. na terytorium Niemiec występuje koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego obejmująca także dział świadczeń rodzinnych w ramach UE, EOG i Szwajcarii.

Zauważył, że z pisma instytucji niemieckiej wynika, że świadczenia rodzinne nie zostały przyznane ze względu na brak współpracy.

Wskazał też, że Wójt Gminy Stara Biała uchylił własną ostateczną decyzję przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze w okresie, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Powołał się również na ostateczną decyzję własną z 27 sierpnia 2020 r., odmawiającą skarżącej prawa do dodatku dyferencyjnego w postaci świadczenia wychowawczego na dzieci - D. O., A. O. i K. O. w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W związku z tym Wojewoda ustalił, że w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. Niemcy były krajem właściwym do wypłaty świadczeń.

Wskazał też, że na podstawie art. 11 ust. 3 lit. a, art. 67 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 P. O. podlega ustawodawstwu niemieckiemu oraz w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. jest osobą uprawnioną w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują na terytorium innego państwa członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa.

Prawo do korzystania z uprawnień do świadczeń rodzinnych, o których stanowi ww. art. 67 Rozporządzenia, skutkuje zbiegiem uprawnień przewidzianych przez ustawodawstwo państwa zatrudnienia (w tym przypadku w Niemczech) z uprawnieniami przysługującymi w państwie zamieszkania (w tym przypadku w Polsce). W tym celu w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ustanowiono regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń, tj. zapobiegające pobieraniu świadczeń rodzinnych w tym samym czasie na tego samego członka rodziny, które zostały określone m.in. w art. 68 ww. Rozporządzenia oraz art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009.

Zauważył, że zasiłki wypłacane przez państwo miejsca zatrudnienia (w tym przypadku Niemcy) mają pierwszeństwo przed zasiłkami wypłacanymi przez państwo miejsca zamieszkania (w tym przypadku Polska), które podlegają w związku z tym zawieszeniu. Jeśli świadczenia przysługujące w państwie zamieszkania członków rodziny przewyższają kwotę świadczeń należnych od państwa, w którym wykonywana jest tylko praca, państwo zamieszkania członków rodziny może wypłacić różnicę między tymi świadczeniami (dodatek dyferencyjny). Jednakże taki dodatek dyferencyjny nie musi być przewidziany dla dzieci zamieszkujących w innym państwie członkowskim (w tym przypadku Polska), kiedy uprawnienie do przedmiotowego świadczenia wynika wyłącznie z miejsca zamieszkania.

Ze względu na powyższe, skarżąca w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. nie była uprawniona do dodatku dyferencyjnego w postaci świadczenia wychowawczego na dzieci – D. O., A. O. i K. O. w Polsce, ponieważ kwota niemieckich przysługujących świadczeń jest wyższa niż kwota polskich świadczeń.

W tej sytuacji Wojewoda stwierdził, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącą na dzieci – D. O., A. O. i K. O. w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Podlega ono zwrotowi wraz z odsetkami, które naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.

Skarżąca - nie zgadzając się z powyższą decyzją Wojewody Mazowieckiego

z 28 stycznia 2022 r. - wniosła odwołanie.

W rezultacie rozpatrzenia odwołania Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z 18 kwietnia 2023 r., nr DSZ-V.4321.2.279.2022.MK, utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 28 stycznia 2022 r., nr 1368/2022/WN.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w niniejszym postępowaniu organ

II instancji nie bada zasadności ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone ostateczną decyzją Wojewody Mazowieckiego z 27 sierpnia 2020 r.

Zaznaczył, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z 6 kwietnia 2016 r. skarżąca oświadczyła, iż żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Podkreślił też, iż ww. wniosku skarżąca została pouczona, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego w szczególności, zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zostało również wskazane, iż niepoinformowanie organu właściwego, prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji – koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Tymczasem o fakcie aktywności zawodowej P. O. na terytorium Niemiec skarżąca poinformowała organ wypłacający świadczenia dopiero w dniu 22 sierpnia 2017 r. W tym zakresie organ przywołał wyrok WSA w Łodzi z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 733/19.

Wskazał również, iż świadczenie wychowawcze zostało skarżącej przyznane decyzją Wójta Gminy Stara Biała na skutek jej wniosku i załączonych do wniosków dokumentów oraz oświadczenia, iż żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami kraju. Zatem brak jest okoliczności wskazujących na błędne działanie organu.

W ocenie Ministra, w związku z odmową przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. należy uznać, iż świadczenie wychowawcze wypłacone za ww. okres jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty tego świadczenia.

Minister wskazał także, że prawidłowo organ I instancji wykazał, że w związku z tym, iż P. O. był osobą aktywną zawodowo na terytorium Niemiec, przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały w sprawie zastosowanie, a z uwagi na brak aktywności zawodowej w Polsce w okresie od 16 lutego 2017 r. do 13 kwietnia 2017 r. instytucja niemiecka była właściwa do wypłaty świadczeń w pełnej wysokości.

Odnosząc się zaś do argumentów odwołania wskazał, że kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.

Podkreślił, iż pojęcie "osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego" nie oznacza automatycznie, iż świadczenia takie musiały zostać wypłacone. Uprawnienie dotyczy sytuacji, gdy rodzic może starać się o prawo do świadczeń na dzieci w innym państwie członkowskim, a instytucja właściwa, w której złożony został wniosek bada, zgodnie z zasadami pierwszeństwa, które ustawodawstwo jest właściwe do wypłaty świadczeń.

Minister zauważył, iż art 25 ust. 2 pkt 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci który Wojewoda powołał w uzasadnieniu swojej decyzji, został uchylony. Wobec powyższego, podstawą prawną do uznania, iż ww. świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym jest art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Nie ma to jednak wpływu na ważność wydanej decyzji, gdyż decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o art 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Zauważył też, że nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz podlega potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych, wypłacanych zasiłków dla opiekunów, o których mowa w ustawie o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, oraz wypłacanego świadczenia wychowawczego, w myśl art 25 ust. 7 i 8 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Wskazał także, iż zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Dodał, że zgodnie z art. 20 ust 3 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981), sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do dnia 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych.

Przy czym zastosowanie powyższych ulg odbywa się na wniosek osoby zobowiązanej i pozostaje do uznania organu.

Na powyższą decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła skarżąca - zarzucając zaskarżonej decyzji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na tym, że powinna zwrócić pobrane środki, podczas, gdy urzędnik zapewniał ją, iż może te środki pobrać.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, gdyż została zapewniona przez urzędnika, że może pobrać te świadczenia, a ona na prawie się nie zna. Wskazała też, że sytuacja jej i jej rodziny jest bardzo trudna. Ona obecnie nie pracuje, leczy się na kręgosłup, leczy się u neurochirurga, neurologa i reumatologa. Nie jest w stanie pracować. Zaś jej mąż jest jedynym żywicielem rodziny, pracuje w Niemczech jako monter konstrukcji stalowych. Mają trójkę dzieci, wszystkie są już pełnoletnie. Najstarszy syn pozostaje na ich utrzymaniu, ponieważ się uczy. Mieszkają w mieszkaniu komunalnym o wielkości 30 m2. Mają bardzo trudne warunki mieszkaniowe.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł

o oddalenie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu

I instancji, są zgodne z prawem.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 18 kwietnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 28 stycznia 2022 r. ustalającą, że świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej na dzieci - D. O., A. O. i K. O. za okres od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. w kwocie 3000 zł jest świadczeniem wychowawczym nienależnie pobranym oraz zobowiązującą ją do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r., poz. 1577 ze zm.), dalej jako ustawa.

Co istotne - zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1981) - sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do dnia 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych.

Zgodnie z art. art. 1 ust. 2 i 3 ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W myśl art. 4 ust. 1 i 2 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1), a świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo 5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (ust. 2).

Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 3 ustawy).

Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko (art. 5 ust. 1 ustawy).

Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje za granicą na dziecko świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 16 ustawy w przypadku, gdy matka, ojciec, opiekun prawny lub opiekun faktyczny dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie (ust. 1).

W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczenia wychowawczego lub członka rodziny tej osoby, lub rodzica dziecka w dniu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje (ust. 2).

W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także okres, w którym przepisy te mają zastosowanie (ust. 4).

W przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 za okres, o którym mowa w ust. 4 (ust. 5).

W przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, o którym mowa w ust. 4 (ust. 6).

W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 za okres, o którym mowa w ust. 4 (ust. 7).

Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 25 stosuje się odpowiednio (ust.10).

W przypadku zwrotu przez instytucję państwa, o którym mowa w ust. 1, nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wojewoda może umorzyć pozostałą kwotę nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w całości lub w części, w szczególności jeżeli pozostała kwota wynika z różnicy kursowej (ust. 11).

Natomiast w myśl art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6, ust. 3 i ust. 9 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust.1).

Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (ust. 2 pkt 6).

Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego (ust. 3).

Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty (ust. 9).

Należy stwierdzić, że Minister prawidłowo uznał, iż w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy do uznania świadczenia wychowawczego pobranego przez skarżącą na dzieci – D. O., A. O. i K. O. za okres od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. za nienależnie pobrane.

Z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że po złożeniu przez skarżącą w dniu 6 kwietnia 2016 r. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego Wójt Gminy Stara Biała decyzją z 25 maja 2016 r. przyznał skarżącej świadczenia wychowawcze w wysokości 500 zł na każde z dzieci – D. O., A. O. i K. O. na okres 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.

Skarżącej wypłacono świadczenie wychowawcze w okresie od lipca 2016 r. do września 2017 r. w łącznej kwocie 22500 zł (15 x 1500 zł) (k.85 akt admin.).

Skarżąca w oświadczeniu z 22 sierpnia 2017 r., złożonym w trybie art. 75 § 2 k.p.a., poinformowała, że jej mąż od czerwca 2016 r. mieszka i prowadzi działalność gospodarczą na terenie Niemiec.

Wobec powyższego Wojewoda Mazowiecki uznał, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i pismem z 20 września 2019 r. poinformował organ właściwy do wypłaty świadczenia wychowawczego - Wójta Gminy Stara Biała, że mąż skarżącej P. O. od czerwca 2016 r. przebywa, mieszka i prowadzi działalność gospodarczą na terenie Niemiec.

Zatem - w odniesieniu do skarżącej - przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w okresie od dnia 1 lipca 2016 r. do nadal.

W następstwie powzięcia tej informacji Wójt Gminy Stara Biała, po wszczęciu z urzędu postępowania, ostateczną decyzją z 17 października 2019 r. uchylił ostateczną decyzję własną z 25 maja 2016 r., zmienioną decyzją z 17 czerwca 2016 r. - za okres od 1 lipca 2016 r. do 30 września 2017 r. przyznającą skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci - D. O., A. O. i K. O.

Następnie Wojewoda Mazowiecki decyzją z 27 sierpnia 2020 r. odmówił przyznania skarżącej w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. dodatku dyferencyjnego na dzieci dzieci - D. O., A. O. i K. O.

Jednocześnie Wojewoda Mazowiecki informacją z 26 sierpnia 2020 r. przyznał skarżącej:

- świadczenie wychowawcze na dzieci – A. O. i K. O. za okres od 1 lipca 2016 r. do 28 lutego 2017 r. oraz od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r. w kwocie 500 zł miesięcznie na każde z nich,

- świadczenie wychowawczego na dziecko - D. O. za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. w kwocie 500 zł miesięcznie.

Skoro zatem ww. decyzja Wójta Gminy Stara Biała z 17 października 2019 r. uchylająca od 1 lipca 2016 r. do 30 września 2017 r. prawo do świadczenia wychowawczego przyznane skarżącej decyzją tego organu z 25 maja 2016 r., zmienioną decyzją z 17 czerwca 2016 r., na dzieci - D. O., A. O. i K. O. oraz decyzja Wojewody Mazowieckiego z 27 sierpnia 2020 r. odmawiająca przyznania skarżącej dodatku dyferencyjnego w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. na dzieci - D. O., A. O. i K. O. - uzyskały walor ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a., to - z uwagi na brak jakiejkolwiek decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci - D. O., A. O. i K. O. w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. - nie istniała podstawa prawna do wypłaty tych świadczeń.

Zatem za prawidłowe należy uznać stanowisko organów orzekających obu instancji w niniejszej sprawie, że wypłacone skarżącej świadczenie wychowawcze na dzieci - D. O., A. O. i K. O. w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane.

Dla uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane istotne jest bowiem obiektywne zaistnienie okoliczności objętych hipotezą normy prawnej z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy, a nie przyczyny jakie do jego zaistnienia doprowadziły. W tej sytuacji organ zobowiązany był wydać decyzję o ustaleniu, że pobrane świadczenie wychowawcze jest nienależnie pobrane i o zobowiązaniu skarżącej do jego zwrotu.

Nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest fakt, że skarżąca we wniosku

o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego złożonym w dniu 6 kwietnia 2016 r. oświadczyła, iż członkowi rodziny nie przysługuje na dziecko świadczenie wychowawcze lub świadczenie o charakterze podobnym do świadczenia wychowawczego za granicą lub przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym, stanowią, że przysługujące za granicą świadczenie nie wyłącza prawa do takiego świadczenia na podstawie ustawy (6 strona formularza).

Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że oni ona, ani członek jej rodziny, nie przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Ponadto - jak słusznie wskazał organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji - skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z 6 kwietnia 2016 r. została w sposób jasny i zrozumiały pouczona, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, uzyskania dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego - osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia wychowawcze.

Zaś niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń wychowawczego o zmianach, o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu (6 strona formularza).

Pod tymi oświadczeniami, pouczeniami oraz całym wnioskiem znajduje się własnoręczny podpis skarżącej złożony w dniu 6 kwietnia 2016 r.

Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, wypowiedziany na tle innych instytucji związanych ze zwrotem nienależnie pobranych świadczeń, że wprowadzając warunek stosownego pouczenia ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, że świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji pouczenie, o którym mowa czy to w ustawie o świadczeniach rodzinnych czy też w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, że ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2020 r., sygn. akt I OSK 419/20 i powołane tam orzecznictwo).

Jak przedstawiono wyżej skarżąca została prawidłowo pouczona o warunkach przyznania świadczenia i obowiązku informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Zaniechanie wykonania tego obowiązku doprowadziło do wypłaty świadczenia, które było świadczeniem nienależnie pobranym.

Wskazać również należy, jak słusznie zauważył Minister, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego - na wniosek osoby zobowiązanej do zwrotu tego świadczenia - może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny (art. 25 ust. 10 ustawy).

Wniosek ten podlega jednak rozpatrzeniu przez organ w odrębnym postępowaniu i zależy od uznania tego organu.

Jak wynika z akt sprawy skarżąca w dniu 2 maja 2023 r. tego rodzaju wniosek złożyła do Wojewody Mazowieckiego.

W okolicznościach sprawy zarzuty skargi okazały się całkowicie nieuzasadnione, co wynika z faktu, że w świetle art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Podsumowując Sąd uznał, iż organy orzekające obu instancji wnikliwie, wszechstronnie, rzetelnie i obiektywnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu sprawy oraz przekonująco uzasadniły swoje decyzje zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.