Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 342/24 o odrzuceniu skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 16 stycznia 2024 r., nr SKO.405.ŚR.54.41.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Pismem z 19 lutego 2024 r. (data wpływu do Sądu – 14 marca 2024 r.) M. M. (dalej "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z 16 stycznia 2024 r., nr SKO.405.ŚR.54.41.2024, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z dostrzeżonymi przez Sąd I instancji brakami formalnymi skargi, w wykonaniu zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z 14 marca 2024 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez podpisanie skargi oraz podanie numeru PESEL. Wezwanie zawierało pouczenie, że powyższych czynności należy dokonać w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka sądowa zawierająca wezwanie do uzupełnienia ww. braków formalnych, została odebrana przez skarżącego 20 marca 2024 r. W zakreślonym terminie skarżący nadesłał do Sądu swój numer PESEL, dołączając do pisma podpisane przez siebie załączniki, nie podpisując jednak wniesionej skargi.

Postanowieniem z 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 342/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a."), odrzucił złożoną skargę. W uzasadnieniu Sąd podał, że w rozpoznawanej sprawie skierowano do skarżącego wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez podanie numeru PESEL oraz podpisanie skargi. Wezwania zostały odebrane przez skarżącego w dniu 20 marca 2024 r. Zatem termin na uzupełnienie braków formalnych skargi upływał z dniem 27 marca 2024 r. W zakreślonym terminie skarżący nadesłał swój numer PESEL, podpisując pismo zawierające numer PESEL oraz dołączył do niego załączniki podpisane przez niego. Skarżący nie nadesłał jednakże podpisanego egzemplarza skargi oraz nie stawił się w siedzibie Sądu, celem podpisania wniesionej skargi. Wobec powyższego, Sąd odrzucając skargę uznał, że skarżący nie wypełnił skierowanego do niego wezwania w pełni.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, zaskarżając je w całości. Zarzucił Sądowi I instancji błędne przyjęcie, iż strona, w wyniku jej zawinienia, nie uzupełniła skargi poprzez jej podpisanie lub przesłanie na adres Sądu podpisanego jej egzemplarza. Skarżący wraz z zażaleniem złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz przedłożył egzemplarz podpisanej skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 57 § 1 P.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 49 § 1 P.p.s.a.). Stosownie do brzmienia art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., będącego przepisem szczególnym dotyczącym skarg w stosunku do przepisów Rozdziału 1 Działu III P.p.s.a. odnoszących się do pism w postępowaniu sądowym, sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Należy przy tym mieć na uwadze, że odrzucenie skargi może nastąpić wyłącznie na skutek braków formalnych, które uniemożliwiają nadanie sprawie dalszego biegu. Natomiast wymóg własnoręcznego podpisania skargi wynika z art. 46 § 1 pkt 4 w zw. z art. 57 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że każde pismo strony - w tym skarga - powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika.

W rozpoznawanej sprawie w wyniku wykonania zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 14 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 342/24, wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi - w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia - przez podpisanie skargi oraz podanie numeru PESEL. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi doręczono skarżącemu 20 marca 2024 r. (k. 14) i że pismo 22 marca 2024 r. – nadane w zakreślonym ustawowym terminie do uzupełnienia braków formalnych - stanowi odpowiedź na to wezwanie. W ocenie Sądu I instancji, pismo z 22 marca 2024 r. oraz podpisane przez skarżącego załączniki nie czyniły w pełni zadość wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych bowiem skarżący, co prawda podał własny numer PESEL, jednakże nie nadesłał podpisanej skargi, a jedynie podpisane pisma przesłane do niego przez Sąd.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, zarządzenie z 14 marca 2024 r. i jego wykonanie w postaci wezwania strony do uzupełnienia stwierdzonych braków formalnych jest niepełne. Zastępca Przewodniczącego, wzywając skarżącego do podpisania skargi, zakreślił mu wyłącznie jeden sposób uzupełnienia braku formalnego przez "podpisanie skargi", podczas gdy możliwe było uzupełnienie tego braku także na inne sposoby, wypracowane w metodyce pracy sędziowskiej. Zastępca Przewodniczącego, zobowiązując skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi, mógł: zarządzić wysłanie skarżącemu wniesionej przez niego skargi ze zobowiązaniem do złożenia własnoręcznego podpisu na przesłanym egzemplarzu, albo zobowiązać skarżącego do nadesłania własnoręcznie podpisanego oryginału skargi bądź ostatecznie skarżący mógł zostać wezwany do osobistego stawiennictwa w sekretariacie Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w celu podpisania skargi znajdującej się w aktach sądowych. Przy formułowaniu wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi Przewodniczący winien mieć również na uwadze odległość dzielącą skarżącego, zamieszkałego w Z., od siedziby Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (niemalże 120 km).

Istotnym jest, że dla skuteczności wezwania konieczne było takie jego sformułowanie, by skarżący miał możliwość dokonania wyboru najdogodniejszego dla niego sposobu uzupełnienia braku formalnego skargi. Trzeba bowiem wziąć pod uwagę specyfikę przedmiotu niniejszej sprawy - skarżący zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z 16 stycznia 2024 r. odmawiającą przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, która winna obligować Sąd do wykazania się wrażliwością instytucjonalną wobec osób znajdujących się w nadzwyczaj trudnej sytuacji życiowej i upatrujących niezgodności z prawem decyzji organów administracji. W konsekwencji stwierdzonych uchybień w sformułowaniu wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi, 7-dniowy termin do uzupełnienia tego braku nie rozpoczął swojego biegu.

Podkreślenia wymaga również, że wskazanie stronie alternatywnych sposobów uzupełnienia braku formalnego skargi stanowi wyraz gwarancji prawa do sądu, które bezspornie jest jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP), jak i w normach prawa międzynarodowego. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym [...] (art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r., Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284 ze zm., dalej Konwencja). Ograniczenie prawa do sądu może zostać oczywiście ustanowione ze względu na inne wartości. Jak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11, "prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. (...) Ograniczenia prawa do sądu są zgodne z art. 6 jedynie wówczas, jeżeli nie ograniczają ani nie zmniejszają dostępu pozostawionego stronie postępowania sądowego w taki sposób lub w takim zakresie, że sama istota dostępu do sądu staje się upośledzona. Ograniczenia takie, ponadto, nie będą zgodne z art. 6 ust. 1 Konwencji, jeżeli nie realizują uzasadnionego prawnie celu lub jeżeli nie zachodzi rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma zostać osiągnięty." Stosowanie przepisów ustanawiających takie ograniczenia wymaga od sądu rozważenia, z uwzględnieniem aksjologii, czy chronione w ten sposób wartości przeważają nad konstytucyjnym i konwencyjnym uprawnieniem do rozpatrzenia sprawy przez sąd. Dopiero w sytuacji niewykonania przez skarżącego prawidłowego wezwania odpowiadającego wskazanym standardom lub jego niewykonania w zakreślonym terminie, możliwe byłoby odrzucenie skargi. Na obecnym etapie postanowienie o odrzuceniu skargi wobec jej niepodpisania uznać należy za przedwczesne.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.