VIII SA/Wa 601/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-09-12	
Data wpływu	2024-08-19	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Cezary Kosterna /sprawozdawca/
Iwona Szymanowicz-Nowak /przewodniczący/
Marek Wroczyński	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	I OSK 2443/24	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 390;  art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędzia WSA Cezary Kosterna (sprawozdawca), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 11 czerwca 2024 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę	
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania Sądu jest decyzja z 11 czerwca 2024 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy lub SKO), wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a. ), którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta P. (dalej: organ I instancji lub Burmistrz) z 25 kwietnia 2024 r. w sprawie odmowy przyznania A.N. (dalej: "skarżąca" lub "strona") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad siostrą A. W..

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie sprawy:

Decyzją Burmistrza odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowanego na A. W. (siostra).

W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji podał, że w dniu 24.11.2023 r. wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą siostrą P. A.W. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą 24- godzinnej opieki. Tata P. A.W. nie żyje, a mama legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie jest w stanie przejąć całodobowej opieki nad córką. Jedyną osobą, która może się nią zająć jest siostra, czyli skarżąca, która ze wzglądu na stan zdrowia siostry nie może podjąć zatrudnienia. Dalej organ powołał przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, tj. m.in. art. 17 ust. 1a pkt 1 wskazując w jego świetle, że tylko posiadanie przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza ją z obowiązku sprawowania opieki nad córką. P. M.W.. Matka jednak nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Ze względu zatem na niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach organ odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że od 8 lat mieszka z siostrą, mamą i córką. Sprawuje nad siostrą faktyczną opiekę. Matka M.W. ma 68 lat, jest schorowana, miała operację onkologiczną, radioterapię, trzy operacje na przepuklinę, choruje od ponad 20 lat, leczy się na cukrzycę, serce, nadciśnienie, jest w złym stanie psychicznym. Siostra A. od paru lat nie wychodzi sama z domu z powodu lęków i poczucia ciągłego zagrożenia. Mama nie jest w stanie zapewnić córce A. właściwej opieki, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Dalej powołała wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego i wskazała, że siostra nie ma zamiaru ubiegać się o świadczenie wspierające.

Kolegium, po rozpatrzeniu sprawy zaskarżoną i powołaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawiło na wstępie dotychczasowy przebieg postępowania. Przypomniało, że wnioskiem z 24.11.2023 r. Skarżąca zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą P. A.W..

Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023r., poz. 390 ze zm.; dalej "ustawą oświadczeniach rodzinnych", "ustawa"). Natomiast 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.). która określiła warunki nabywania prawa do świadczenia kierowanego do osób niepełnosprawnych mających potrzebę wsparcia oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Na mocy art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Kolegium uznało, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym. Podało, że P. A. W. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 17.11.2023 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności do 30.11.2025 r. Jednocześnie, w pkt IV ww. orzeczenia podano, że niepełnosprawność istnieje od 18-go roku życia, a w jego pkt V, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19.09.2023 r.

Z materiału dowodowego, w tym z przeprowadzonego w dniu 8.04.2024 r. wywiadu środowiskowego, złożonego przez Skarżącą oświadczenia w dniu 24.11.2023 r. wynika, że Skarżąca mieszka z niepełnosprawną siostrą, matką i córką. Skarżąca opiekuje się siostrą stale i systematycznie, co ustalił pracownik socjalny.

Ojciec P. A.W. nie żyje, żyje jej matka P. M.W., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 8.11.2023 r. nr [...] o zaliczeniu (do 30.11.2026 r.) do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. orzeczeniem z 7.02.2024 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 8.11.2023 r.

Zdaniem Kolegium, bezsporne pozostaje zatem, że P. M.W. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wskazało w tym względzie, że w rozpoznawanej sprawie istotnymi są regulacje zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach. Oznacza to, że P. A.W. ma matkę P. M.W., nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wynika wprost z materiału dowodowego. Zgodziło się zatem ze stanowiskiem organu I instancji, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1a ustawy. Mianowicie Skarżąca jest siostrą P. A.W., a więc osobą spokrewnioną z nią w dalszej kolejności niż jej matka P. M.W.. Jednocześnie matka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tylko w takiej sytuacji możliwe byłoby zaktualizowanie obowiązku alimentacyjnego Skarżącej jako siostry względem jej niepełnosprawnej siostry.

Stosownie bowiem do treści art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.o.) obowiązek alimentacyjny, to jest obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania - obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Przepis art. 129 k.r.o. reguluje kolejność obowiązku alimentacyjnego i jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.).

Podkreślić należy, co w okolicznościach niniejszej sprawy jest szczególnie istotne, że stosownie do treści art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Z unormowaniami powyższymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1a ustawy. Tym samym przepis ten, w konfrontacji z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy jednoznacznie wskazuje katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania.

Kolegium wskazało nadto na treść uchwały NSA z 14 listopada 2022r., sygn. akt I OPS 2/22 oraz podało sygnatury wyroków sądów administracyjnych z ugruntowana linią orzeczniczą w zakresie zachowania kolejności obowiązku alimentacyjnego akcentujące, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. Nadto, uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego dalsza osoba - w stosunku bliskości względem osoby wymagającej opieki - uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Przy czym Sądy wskazują wprost, że nie chodzi o jakiekolwiek przeszkody związane ze sprawowaniem opieki istniejące po stronie osoby zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności, ale o przeszkody związane ze stanem zdrowia takiej osoby, wskazujące na jego w tym względzie znaczny stopień niepełnosprawności, a nie o stany chorobowe, które sprawowanie takiej opieki jedynie utrudniają, czy w pewnym tylko zakresie ograniczają.

Wobec powyższego, w ocenie Kolegium sam fakt, że osoba wymagająca opieki P. A.W. ma matkę nie legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny względem córki, nie czyni Skarżącej osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. A skoro tak, to nie należy ona do kręgu osób ustawowo uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą.

Wykładnia językowa art. 17 ust. 1a ustawy pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ pierwszej instancji ani Kolegium nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.

Z materiału dowodowego wynika, że matka Skarżącej P. M.W. jest osobą mającą problemy zdrowotne, to jednak nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast z woli ustawodawcy tylko legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu uprawnia krewnych spokrewnionych w dalszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem tej opieki i rezygnacją z zatrudnienia z tego powodu.

Reasumując, Kolegium stwierdziło, że w okolicznościach niniejszej sprawy wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1a ustawy. Tylko legitymowanie się przez P. M.W. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej będącej siostrą P. A.W..

Odnosząc się do odwołania Kolegium stwierdziło, że podnoszone w nim zarzuty nie mają wpływu na rozstrzygnięcie. Istotne bowiem znaczenie ma brak formalnego legitymowania się przez P. M.W. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na marginesie, Kolegium wskazało, że wprowadzona zmiana regulacji prawnych dotyczących zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2024r. oraz wprowadzenie do systemu prawnego nowego świadczenia w postaci świadczenia wspierającego, którego celem jest udzielenie pomocy osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób, uniemożliwiło przyznanie od dnia 1.01.2024 r. świadczenia pielęgnacyjnego dla osób, które sprawują opiekę nad osobą w wieku powyżej 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej jako "Sąd") występując o uchylenie decyzji organów obydwu instancji skarżąca postawiła zarzuty naruszenia:

1. prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art 17 ust 1 pkt 4 w zw. 2 art 17 ust. 1a ustawy poprzez błędy interpretacyjne polegające na:

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy;

- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przeze mnie opieki nad moją niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą A.W. nie jest wystarczająca do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że A. W. ma matkę M. W., na której jako spokrewnionej w pierwszym stopniu spoczywa obowiązek opieki nad córką;

- uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny matki względem wymagającej opieki córki w wieku 32 lat bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza mój obowiązek alimentacyjny jako siostry, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, że w mojej sytuacji nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy z dn. 25 lutego 1964r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017r. poz. 682 ze zm.)- dalej k.r.o. obowiązek alimentacyjny względem mojej siostry co z kolei przesądziło o braku uznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- nieuprawionym przyjęciu, że przepisy ustawy o świadczeniach pozwalają organowi na ustalenie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczaniu w kompetencje zastrzeżone dla Sądu powszechnego;

2. przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:

- art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy odnoszących się do zakresu faktycznej opieki, na którą sprawuję nad siostrą i realnych możliwości sprawowania przez naszą matkę M.W. opieki nad córką w zakresie wymaganym stanem zdrowia M. W., a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczającego kolejność zobowiązanych do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę do nabycia przeze mnie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący z moim słusznym interesem;

- art 11 i art 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu skarżąca, podkreśliła w szczególności, że jej zdaniem w orzecznictwie sądowym przeważa jednak pogląd nakazujący brać pod uwagę ratio legis przepisów ustawy, tj. art 17 ust. 1 pkt 4 w związku a art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach i należy je odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rzeczywiście sprawuje opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną i wymagającą opieki. Uchwałę NSA (I OPS 2/22) uznała za niesłuszną i niezgodną z konstytucją.

W odpowiedzi na skargę, SKO wystąpiło o jej oddalenie wywodząc, jak

w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: ppsa), stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) – c) ppsa). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania.

Badając sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawne przesłanki wydania zaskarżonej decyzji zostały określone

w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odnosząc treść tych przepisów do realiów niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że

jej okoliczności nie są sporne. To znaczy ustalono, że w sprawie skarżąca 24.11.2023 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą siostrą P. A. W. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą 24- godzinnej opieki. Tata P. A.W. nie żyje, a mama legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie jest w stanie przejąć całodobowej opieki nad córką. Jedyną osobą, która może się nią zająć jest siostra, czyli skarżąca, która ze wzglądu na stan zdrowia siostry nie może podjąć zatrudnienia. Żyjąca matka (M.W.) nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Z tej przyczyny, z uwagi na niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach organy odmówiły stronie wnioskowanej pomocy.

Skarżąca z takim stanowiskiem się nie godzi argumentując, że przeważająca jednak jest linia orzecznicza sądów administracyjnych nakazująca brać pod uwagę ratio legis ustawy o świadczeniach i dokonywać jej interpretacji z poszanowaniem konstytucji. Jednocześnie neguje stanowisko zawarte w uchwale składu 7 sędziów

I OPS 2/22, które uznaje za krzywdzące. Podnosi, że jest wyłączną osobą mogącą sprawować osobistą opiekę nad siostrą z powodu tego, że matka jest osobą schorowaną i jej stan zdrowia wyklucza możliwość sprawowania tej opieki. Jednocześnie potwierdza, że matka posiada umiarkowany stopień o niepełnosprawności (orzeczenie w aktach).

Odnosząc się do tak zarysowanego sporu i argumentacji strony w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że w szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślono, że interpretacja przepisów prawa wyrażona w uchwale NSA jest pośrednio wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i dla rozszerzonych składów orzekających. Natomiast uchwała konkretna jest w danej sprawie sądowoadministracyjnej, w której została podjęta bezpośrednio wiążąca. Oznacza to, że skład sądu administracyjnego rozpoznający konkretną sprawę administracyjną nie jest uprawniony do samodzielnego przyjęcia wykładni przepisów prawa odmiennej od wykładni wyrażonej w treści sentencji uchwały NSA w granicach uzasadnionych treścią wniosku lub postanowienia. Ogólna moc wiążąca uchwały oznacza zatem w istocie to, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których miałby być stosowany interpretowany w uchwale przepis. Sąd orzekający w sprawie, w której pojawia się zagadnienie prawne rozstrzygnięte już w uchwale, bez zgłoszenia wniosku o podjęcie tak zwanej "uchwały przełamującej", nie może wyrazić innego poglądu niż ten sformułowany w uchwale przez Naczelny Sąd Administracyjny (zob.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2016 r., I OSK 2817/14, z dnia 8 czerwca 2017 r. o sygn. akt I FSK 1285/15 i z dnia 24 listopada 2020 r. o sygn. akt II GSK 1419/18 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w internecie pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy, artykuł 269 § 1 p.p.s.a. nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 października 2020 r., II GSK 3257/17). Celem przyjęcia rozwiązania z art. 269 p.p.s.a. było zapewnienie jednolitości orzecznictwa sądowoadministracyjnego, która stanowi gwarancję demokratycznego państwa prawa, w szczególności zaś pozytywnie wpływa na kształtowanie zaufania obywatela do państwa (por. szerzej wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2008 r., I OSK 1946/06) Podkreślić należy, że zwrot "stanowisko zajęte w uchwale" należy rozumieć ściśle, obejmując nim wykładnię zawartą w sentencji uchwały, tylko w granicach uzasadnionych treścią wniosku lub postanowienia. Wykładnia podana w sentencji uchwały, wykraczająca poza te granice, jak również te poglądy prawne wyrażone w uzasadnieniu uchwały, które nie mają bezpośredniego związku z "zajętym stanowiskiem", są pozbawione mocy wiążącej. Podkreślić przy tym należy, iż przepis art. 269 p.p.s.a. nie zawiera innych przesłanek upoważniających składy sędziowskie do odstąpienia od stanowiska wyrażonego w chwale (por. wyrok NSA z 11 lipca 2024r., sygn. I OSK 1669/23).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że ze stanowiska zajętego w powołanej wyżej uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., w sprawie sygn. akt I OPS 2/22 jednoznacznie wynika, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).

Uzasadniając powyższą uchwałę Naczelny Sąd Administracyjny dokonał analizy zmian stanu prawnego dotyczącego omawianego zagadnienia. Zwrócono uwagę, że przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. w pierwotnym brzmieniu (od 1 stycznia 2010 r.) zawierał przesłankę odnoszącą się do braku faktycznej możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą tej opieki wymagającą. Dopiero z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawodawca dokonał w tym zakresie zmiany i do przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadził przesłankę legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności. W ten sposób ustawodawca zarówno powielił kryterium, jakim już wcześniej posłużył się w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jak też odszedł od kryterium faktycznych możliwości sprawowania opieki przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności. Regulacja ta została skorelowana z przesłanką negatywną wprowadzoną z dniem 1 stycznia 2013 do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którą osoby wskazane w tym przepisie, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności rzutuje na możliwość sprawowania przez osoby, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. opieki nad inną osobą legitymującą się takim orzeczeniem lub orzeczeniem ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Przedstawione zmiany stanu prawnego wymagają uwzględnienia w procesie wykładni jako przejaw świadomej i celowej działalności prawodawcy.

Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w omawianej uchwale zwrócił uwagę, że w przypadku ostatecznej zmiany brzmienia art. 17 ust. 1a u.ś.r. - przed zmianą osoby inne, niż spokrewnione w pierwszym stopniu, mogły się ubiegać o świadczenie, jeżeli osoby spokrewnione w pierwszym stopniu faktycznie nie były w stanie sprawować opieki. Po zmianie kryterium to zastąpione zostało warunkiem, aby osoby uprawnione do świadczenia w pierwszej kolejności legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z domniemaniem interpretacyjnym, zmiana w brzmieniu przepisu powinna być wyjściowo traktowana jako wprowadzająca zmianę w dotychczasowym stanie prawnym i stan ten modyfikująca. Ustawodawca zastąpił przesłankę braku możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki na przesłankę legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyjściowo działanie prawodawcy musi być potraktowane jako zamierzone i celowe, to jest nakierowane na osiągnięcie skutku wyrażającego się zmianą normy prawnej. Dopiero obalenie tego domniemania w procesie wykładni mogłoby uzasadniać tezę, że mimo przeprowadzonej nowelizacji, stan prawny nie uległ zmianie. Wykładnia powinna w szczególności dostarczyć argumentów, że zmianie normy sprzeciwiają się względy systemowe (w tym konstytucyjne), funkcjonalne czy aksjologiczne, a ustawodawca przekroczył ograniczenia nałożone na niego normami Konstytucji.

Stanowisko wyrażone w przytoczonej uchwale podziela Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie. Stanowisko zajęte w uchwale wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (art. 269 § 1 p.p.s.a.).

Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest zatem legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie ma sporu w realiach rozpoznawanej sprawy, że w toku postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji ustalono, że żyje rodzic osoby niepełnosprawnej (matka), który nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prawidłowo zatem jest stanowisko organów orzekających w sprawie.

Przedstawiona wyżej wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r., zdaniem Sądu powoduje, że organy w sprawie wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Zatem art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 11, art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. nie zostały naruszone.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.