IV SA/Wr 495/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2026-03-31	
Data wpływu	2024-10-30	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu	
Sędziowie	Andrzej Nikiforów
Aneta Brzezińska /sprawozdawca/
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6320 Zasiłki celowe i okresowe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	*Oddalono skargę w całości	
Powołane przepisy	Dz.U. 2025 nr 0 poz 1214;  art. 39, art. 41, art. 106; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca), Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 31 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 20 sierpnia 2024 r. nr SKO 4511.66.2024 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę w całości.	
Uzasadnienie
Z akt sprawy wynika, że pismem z 22 kwietnia 2022 r. (data wpływu do organu) skarżąca wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu z wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej z przeznaczeniem na opłaty miesięczne za dom (w tym energię, gaz, wodę, wywóz nieczystości stałych – szamba, podatek od nieruchomości), zakup leków, środków czystości i higieny, biletów MPK oraz żywności dietetycznej i odzieży jesiennej.

Decyzją z 15 lipca 2022 r. działający z upoważnienia Prezydenta Wrocławia, Specjalista Pracy Socjalnej Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej Nr 2 Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu (dalej: organ I instancji) odmówił skarżącej przyznania prawa do zasiłku celowego z powodu braku możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: SKO) z 8 września 2022 r., od której to skarżąca wywiodła skargę do WSA we Wrocławiu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu – po rozpoznaniu skargi skarżącej – wyrokiem z 19 grudnia 2023 r. o sygn. akt IV SA/Wr 16/23 uchylił decyzje organów obu instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika (w szczególności), że zawiadomienie o terminie wywiadu środowiskowego skarżąca odebrała (po dwukrotnym awizowaniu) po dacie wyznaczonego wywiadu. Tym samym, skarżąca nie była skutecznie poinformowana o terminie wywiadu i nie znając daty jego przeprowadzenia, nie miała obowiązku przebywać w miejscu zamieszkania. Dlatego też, jak wskazał Sąd, organy ponownie prowadząc postępowanie powinny wyznaczyć nową datę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej z odpowiednim wyprzedzeniem czasowym, tj. tak aby informacja o tym wywiadzie (dniu i godzinie jego przeprowadzenia) dotarła do skarżącej przed datą jego przeprowadzenia.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania w sprawie, organ I instancji decyzją z 28 czerwca 2024 r. (MOPS/ZTPS2/ZC/005304/2024) odmówił skarżącej przyznania prawa do zasiłku celowego z powodu uniemożliwienia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania i dokonania ustaleń faktycznych dotyczących aktualnej sytuacji bytowej rodziny strony. Uzasadniając podjętą decyzję organ I instancji wskazał, że wyznaczył skarżącej dwa terminy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, tj. 23 kwietnia i 14 maja 2024 r., w godzinach 11:00 - 14:30. Ponadto poinformował, że gdyby ww. terminy nie odpowiadały skarżącej, powinna się skontaktować z pracownikiem socjalnym, celem uzgodnienia innej daty wywiadu. Pouczył też, że niezastosowanie się do zawiadomienia może stanowić, zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy, podstawę odmowy przyznania pomocy. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone skarżącej 25 kwietnia 2024 r. (w trybie art. 44 k.p.a.), a więc przed upływem drugiego z wyznaczonych terminów. Ponadto kolejnym zawiadomieniem organ ponownie poinformował skarżącą o wyznaczonym terminie przeprowadzania wywiadu środowiskowego na dzień 14 maja 2024 r. Zawiadomienie to skarżąca odebrała 13 maja 2024 r., a więc przed upływem wyznaczonego terminu. Zgodnie z wyznaczonymi wyżej datami, pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania skarżącej w celu przeprowadzenia wywiadu. Brama wejściowa na teren posesji była zamknięta, a nie ma przy niej dzwonka. Pomimo stukania w furtkę, nikt z domowników nie wyszedł do pracowników socjalnych. Organ I instancji wskazał, że ostatni wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej został przeprowadzony ponad trzy lata temu. Organ podkreślił, że nie może opierać się na gromadzonych dokumentach w okresie korzystania z pomocy finansowej, bez ustalenia aktualnej sytuacji rodziny. Organ stwierdził również, że z dniem 1 lipca 2023 r. przestał obowiązywać w Polsce stan zagrożenia epidemicznego (związany z zakażeniem wirusem SARS CoV - 2). Poinformował także, że stosownie do art. 107 ust. 4a ustawy, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej.

Zawiadomieniem z 17 maja 2024 r. (odebranym 3 czerwca 2024 r.) skarżąca została poinformowana m.in. o możliwości wypowiedzenia się odnośnie do zgromadzonych przez MOPS dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań, a także o konsekwencjach braku zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ustosunkowując się do treści zawiadomienia strona ponownie podkreśliła, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania.

SKO, po rozpatrzeniu odwołania strony, zaskarżoną decyzją z 20 sierpnia 2024 r. (4511.66.2024), utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu SKO we Wrocławiu w pierwszej kolejności przywołało regulacje art. 2-3, art. 8, art. 39 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901, dalej: u.p.s.) traktujące o instytucji i zadaniach pomocy społecznej, w tym również dotyczące przyznania zasiłku celowego.

Dalej – przywołując przepisy art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i ust. 4a u.p.s. – SKO dowodziło, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz że brak zgody na jego przeprowadzenie skutkuje odmową przyznania świadczenia. SKO przeprowadziło również szerszy wywód wskazujący na to, że wydanie decyzji w przedmiocie zasiłku celowego może nastąpić po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, a w przypadku osób ubiegających się ponownie o to świadczenie po przeprowadzeniu jego aktualizacji, przy czym wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. W tej mierze SKO wskazało na orzeczenia sądów administracyjnych.

SKO wskazało, że skarżąca we wniosku z 22 kwietnia 2022 r., jak i w odwołaniu, wyraźnie wyartykułowała, że wywiad jest zmuszona przeprowadzić wyłącznie telefonicznie i pisemnie, w formie oświadczenia. Jednocześnie, wbrew swoim deklaracjom, od kilkudziesięciu miesięcy nie nawiązała kontaktu telefonicznego z MOPS, a jego pracownicy nie mogą z kolei zadzwonić do skarżącej, ponieważ nie znają jej numeru telefonu. Pracownicy socjalni, w związku z regularnym napływem wniosków skarżącej o udzielenie pomocy, wielokrotnie stawiali się w jej miejscu zamieszkania w celu przeprowadzenia wywiadu. Nigdy nie zostali wpuszczeni na posesję. Za każdym razem brama wjazdowa była zamknięta na klucz i żadna z domowniczek do nich nie wyszła. SKO wskazało na przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. i podkreśliło obowiązek współdziałania beneficjenta pomocy społecznej.

SKO zwróciło również uwagę, że przeprowadzenie wywiadu w sposób przewidziany w art. 15o ustawy covidowej, w tym na podstawie rozmowy telefonicznej oraz oświadczenia, ma charakter fakultatywny i jest możliwe szczególnie w sytuacji poddania osoby kwarantannie, w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej (co nie dotyczy skarżącej, ani jej rodziny). Przeprowadzanie wywiadu w tej formie jest wyjątkiem od zasady, którą jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy.

SKO podkreśliło, że niezrozumiała postawa skarżącej, rodzi pytania o jej przyczynę i dodatkowo sprawia, iż przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania jest konieczne. SKO zaakcentowało, że zasadności przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego nie wykluczała również sytuacja zdrowotna skarżącej, która nie była poddana kwarantannie, czy izolacji. Jednocześnie w odwołaniu skarżąca nie wskazała na istnienie innego typu przeszkód, które uniemożliwiałyby przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania. Skarżąca nie podjęła żadnej próby nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym, celem ustalenia nowego terminu przeprowadzenia wywiadu, czy ustosunkowania się do nowego terminu przeprowadzenia wywiadu. SKO wskazało, że z urzędu wie, że sytuacja tak utrzymuje się od kilku lat. Skarżąca praktycznie każdorazowo podejmuje korespondencję od organu po dwukrotnym jej awizowaniu, w przypadku zawiadomienia o terminie rodzinnego wywiadu środowiskowego z reguły miało to miejsce po kilku dniach od zaplanowanego terminu jego przeprowadzenia. Nie podejmuje również żadnych starań celem umożliwienia pracownikom organu przeprowadzenia wywiadu. Co ma szczególne znaczenie, zważywszy, że pracownicy socjalni nie mają możliwości nawiązania telefonicznego kontaktu ze stroną, ponieważ ta utrzymuje, że własnego telefonu nie posiada. Nie ma również możliwości wejścia na teren posesji skarżącej (z uwagi na zamknięcie bramy łańcuchem i kłódką, czy brak dzwonka). SKO przypomniało, że w okresie w którym skarżąca umożliwiała organowi ustalenie jej aktualnej sytuacji życiowej, organ wspierał ją finansowo w zaspokajaniu zgłaszanych potrzeb. Z uwagi na wielokrotne korzystanie z pomocy społecznej skarżąca wie, że zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych z udziałem środków publicznych, musi zostać poprzedzone oceną ich faktycznego istnienia oraz ustaleniem zakresu wydatków koniecznych na ich zaspokojenie, w szczególności poprzez przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji.

SKO podkreśliło, że w sprawie organ pomocy społecznej zaproponował skarżącej dwa terminy na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, tj. 23 kwietnia i 14 maja 2024 r. Zawiadomienie o powyższym fakcie doręczono skarżącej 25 kwietnia 2024 r. (w trybie art. 44 k.p.a.), a więc przed upływem drugiego z wyznaczonych terminów. Ponadto kolejnym zawiadomieniem organ ponownie poinformował skarżącą o wyznaczonym terminie przeprowadzania wywiadu środowiskowego na dzień 14 maja 2024 r. Zawiadomienie to skarżąca odebrała 13 maja 2024 r., a więc przed upływem wyznaczonego terminu. Skarżąca została więc prawidłowo poinformowana o terminie przeprowadzenia wywiadu, jednak pomimo obecności pracowników socjalnych w miejscu jej zamieszkania w terminie wskazanym na przeprowadzenie wywiadu, nie wpuściła ich do domu, ani na teren posesji.

SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżąca swoim postępowaniem uniemożliwiła przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (jego aktualizacji), celem ustalenia w sposób obiektywny i niebudzący wątpliwości, jej sytuacji rodzinnej. Okoliczność ta – stosownie do art. 107 ust. 4a u.p.s. – sama w sobie uzasadnia odmowę udzielenia stronie wnioskowanej pomocy. Poza tym – jak dalej podniosło SKO – innym istotnym faktem, który determinuje sposób rozstrzygnięcia sprawy, jest okoliczność, że dochód matki skarżącej uzyskiwany z tytułu emerytury, który wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w 2022 r. wynosił 1.878,82 zł. Gdyby rodzina nie uzyskiwała żadnego innego dochodu poza dochodem matki skarżącej, to już jego wysokość wyklucza możliwość przyznania jej zasiłku celowego, gdyż przekracza ustawowe kryterium dochodowe, które dla trzyosobowej rodziny wynosi 1.800 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca uznała decyzję Kolegium za krzywdzącą, zaś w jej uzasadnieniu przywołała okoliczności odnoszące się do zasadności udzielenia jej wnioskowanej pomocy. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie, która odbyła się przed tutejszym Sądem 31 marca 2026 r. ustanowiony, w ramach przyznanego prawa pomocy, adwokat z urzędu, podtrzymał skargę oraz wniósł o przyznanie od Skarbu Państwa na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dalej podnieść należy, iż niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w dniu 19 grudnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wr 16/23. Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Dlatego też w związku z treścią art. 153 p.p.s.a. oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w ww. wyroku WSA we Wrocławiu z 19 grudnia 2023 r. związane były organy ponownie rozpoznające sprawę skarżącej, a także związany jest obecnie orzekający Sąd w sprawie skarżącej. Przepis art. 153 ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże ich w sprawie (wyrok NSA z 21 marca 2014 r., I GSK 534/12, LEX nr 1487724, wyrok NSA z 24 czerwca 2015 r., II FSK 1404/13, LEX nr 1774161).

W tym miejscu przypomnienia wymaga, że z treści uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 19 grudnia 2023 r. wynika (w szczególności), że zawiadomienie o terminie wywiadu środowiskowego skarżąca odebrała po dacie wyznaczonego wywiadu. Tym samym, skarżąca nie była skutecznie poinformowana o terminie wywiadu i nie znając daty jego przeprowadzenia, nie miała obowiązku przebywać w miejscu zamieszkania. Dlatego też, jak wskazał Sąd, organy prowadząc ponownie postępowanie powinny wyznaczyć nową datę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej z odpowiednim wyprzedzeniem czasowym, tj. tak aby informacja o tym wywiadzie (dniu i godzinie jego przeprowadzenia) dotarła do skarżącej przed datą jego przeprowadzenia. Z uzasadnienia tegoż wyroku wynika również, że Sąd podzielił stanowisko organów co do konieczności przeprowadzania wywiadu środowiskowego i negatywnych skutków dla skarżącej w sytuacji, w której uniemożliwia ona przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, iż organy ponownie rozpoznając sprawę w pierwszej kolejności prawidłowo wykonały ww. wskazania Sądu, w konsekwencji czego podjęły prawidłowe rozstrzygnięcie w sprawie trafnie przywołując przepisy mające zastosowanie w sprawie.

Zgodnie z art. 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214 ze. zm., dalej: u.p.s.), w brzmieniu obowiązującym w sprawie, zasadą jest, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom, których dochód nie przekracza ustawowo określonego kryterium, wynoszącego dla osób samotnie gospodarujących i osób w rodzinie w okresie od 1 stycznia 2022 r. odpowiednio po 776 zł i 600 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 - pkt 15 u.p.s., tj.m.in. niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby. Przyznaniu celowej pomocy finansowej służy zasiłek celowy, który w myśl art. 39 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (ust. 1), w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Przyznaniu celowej pomocy finansowej, dla osób przekraczających kryterium dochodowe, służy natomiast specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 u.p.s. Stosownie zaś do art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego.

W myśl art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu; w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych - nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Według natomiast art. 107 ust. 4a u.p.s., niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zgodnie zaś z regulacjami § 3 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021 r. poz. 893) wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy podmiotu uprawnionego, albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Wywiad przeprowadza się w terminie 14 dni roboczych od dnia powzięcia wiadomości o konieczności jego przeprowadzenia.

Rodzinny wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej i pełni on w sprawach pomocowych niezwykle ważną rolę. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest on ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), szczególnym rodzajem postępowania dowodowego. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy (wyrok NSA z 23 maja 2017 r., I OSK 3469/15, LEX nr 2325373). Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest zatem obligatoryjną czynnością organu przed dokonaniem rozstrzygnięcia w sprawie w drodze decyzji administracyjnej przyznającej prawo do świadczenia z pomocy społecznej lub takiego prawa odmawiającej. Utrudnianie lub uniemożliwianie przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Nie można zastąpić czynności wywiadu środowiskowego innymi środkami dowodowymi, co oznacza, że strona musi liczyć się z koniecznością ścisłej aktywności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (wyrok NSA z 5 października 2021 r., I OSK 502/21, LEX nr 3267412).

Ustawodawca zwraca również uwagę na konieczność współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Wyrazem tego jest w szczególności treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. wymienia szereg okoliczności, związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej, które mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. W świetle tych unormowań nie budzi wątpliwości, że brak aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia.

Zważywszy na powyższe przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej było wymagane. Uzasadniał to ponad trzyletni brak bezpośredniego kontaktu pracowników socjalnych ze skarżącą w miejscu jej zamieszkania. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika zaś, że pierwotnie organ I instancji wyznaczył skarżącej dwa terminy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, tj. 23 kwietnia i 14 maja 2024 r., w godzinach 11:00 - 14:30. Ponadto poinformował, że gdyby ww. terminy nie odpowiadały skarżącej, powinna się skontaktować z pracownikiem socjalnym, celem uzgodnienia innej daty wywiadu. Pouczył też, że niezastosowanie się do zawiadomienia może stanowić, zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s., podstawę odmowy przyznania pomocy. Niemniej jednak z uwagi na okoliczność, że zawiadomienie to doręczono skarżącej 25 kwietnia 2024 r., a więc po upływie pierwszego z wyznaczonych terminów, lecz przed upływem drugiego terminu, organ skierował do skarżącej ponowne zawiadomienie o terminie wywiadu na 14 maja 2024 r. Zawiadomienie to doręczono skarżącej 13 maja 2024 r., a zatem przed upływem drugiego z dwóch wyznaczonych terminów. Tym samym zatem, organ I instancji, będąc związanym na podstawie art. 153 p.p.s.a wytycznymi tutejszego Sądu zawartymi w wyroku z 19 grudnia 2023 r., IV SA/Wr 16/23, prawidłowo wykonał zalecenia w nim zawarte i wyznaczył "nową datę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej z odpowiednim wyprzedzeniem czasowym, tj. tak aby informacja o tym wywiadzie (dniu i godzinie jego przeprowadzenia) dotarła do skarżącej przed datą jego przeprowadzenia".

W konsekwencji tego, skarżąca (tym razem) została więc prawidłowo poinformowana o terminach przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 14 maja 2024 r. W konsekwencji czego w wyznaczonych terminach podjęto próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej. Próby te (również tym razem) okazały się bezskuteczne. Skarżąca nie wpuściła pracowników socjalnych do domu, ani na teren posesji. Równocześnie Sądowi z urzędu wiadomo, że w innych postępowaniach administracyjnych, toczących się przed SKO we Wrocławiu, a które były przedmiotem kontroli tutejszego Sądu, organ I instancji kilkukrotnie podejmował bezskuteczne próby wejścia do domu zajmowanego przez skarżącą. Przyczyną tego było m.in. zachowanie skarżącej, która nie wpuszczała pracowników socjalnych do domu, ani na teren posesji.

Powyższe okoliczności wskazują jednoznacznie, że skarżąca miała wiedzę, co do konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu i formie wskazywanej przez organ, jako niezbędnego warunku rozpatrzenia zgłoszonego przez nią żądania. Pomimo tego, działania strony skarżącej skutecznie uniemożliwiły przeprowadzenie tego obligatoryjnego dowodu.

Odnosząc się do art. 15o ustawy covidowej, wskazać należy, że jak już przesądził tutejszy Sąd w wyroku z19 grudnia 2023 r., możliwość odstąpienia od przeprowadzenia wywiadu w sposób określony w ustawie o pomocy społecznej musi być traktowana jako wyjątek od reguły, a samo odstąpienie od przeprowadzenia wywiadu winno wynikać z podejrzenia zakażenia lub wystąpienia choroby zakaźnej. Jako szczególny przykład sytuacji kwalifikującej się do przeprowadzenia wywiadu za pośrednictwem środków wymienionych w art. 15o ustawy covidowej wskazano poddanie osoby, czy rodziny, u której miał zostać przeprowadzony wywiad środowiskowy, kwarantannie.

W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły natomiast żadne okoliczności, które w myśl powyższej regulacji kwalifikowałyby przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w szczególnej formie opisanej w art. 15o ustawy covidowej. Zarówno w stosunku do skarżącej, jej siostry oraz matki, nie istniało podejrzenie zakażenia, czy wystąpienia choroby zakaźnej. Zarówno strona, jak też członkinie jej rodziny, nie były poddane kwarantannie lub izolacji. Takie okoliczności nie wynikały bowiem ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji, a także nie były zgłaszane przez skarżącą do organów administracji publicznej. Skarżąca nie przedstawiła żadnego argumentu uzasadniającego przeprowadzenie wywiadu w formie telefonicznej. W konsekwencji powyższego w sprawie nie wystąpiły żadne zdarzenia pozwalające na uznanie, że doszło do spełnienia się przesłanek zawartych art. 15o ustawy covidowej, umożliwiających zaniechanie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony. Jednocześnie skarżąca nie wskazała na istnienie innego typu przeszkód, które uniemożliwiały przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. Nie sposób również nie dostrzec, że skarżąca nie podjęła jakiejkolwiek próby nawiązania kontaktu z pracownikami socjalnymi w celu ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, czy też ustosunkowania się do zawiadomienia o zebranym w sprawie materiale dowodowym, w którym podkreślono ponownie konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co ma szczególne znaczenie, zważywszy, że pracownicy socjalni nie mają możliwości nawiązania telefonicznego kontaktu ze stroną, która nie podała im numeru telefonu, utrzymując, że własnego telefonu nie posiada. Ostatecznie zresztą, jak słusznie podniosły organy, stan zagrożenia epidemicznego przesłał już obowiązywać z dniem 1 lipca 2023 r., a tym samym zarzuty związane z "uniemożliwieniem skarżącej odbycia wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej", czy też nieprawidłowe "zaniechanie przeprowadzenia wywiadu" w formie szczególnej, należało uznać za chybione.

Reasumując należało uznać, że organy administracji obu instancji ponownie rozpoznając sprawę zasadnie uznały, iż postępowanie skarżącej wypełnia przesłankę braku współdziałania z organem, które, jak wcześniej wskazano, jest obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej (art. 4 u.p.s.), a w świetle brzmienia art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a u.p.s. może stanowić powód wydania decyzji odmownej. Ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego wynika dostatecznie, że skarżąca choć została tym razem prawidłowo poinformowana o terminie i dacie wywiadu środowiskowego (14 maja 2024 r.) nie miała woli współdziałania z organem. Toteż zasadnie doszło (już tylko z tego powodu) do odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia. Z tych też powodów Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.