Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 12 września 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Protokolant Referendarz sądowy Magdalena Sieniuć, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2008 roku przy udziale - sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...].

Decyzją z dnia [...]r. [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104, art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 2 pkt 5 lit. a, art. 10a, art. 15 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) zmienił decyzję własną z dnia [...]r. znak [...] orzekającą o przyznaniu A.P. zaliczki alimentacyjnej na dziecko P.P., w części dotyczącej okresu przysługiwania świadczenia, w ten sposób, że postanowił przyznać zaliczkę alimentacyjną na dziecko P.P. na okres od 1 września 2005r. do 31 grudnia 2005r. w wysokości 200 zł miesięcznie. Pozostałe rozstrzygnięcia decyzji zmienianej pozostały bez zmian.

W uzasadnieniu organ powołał się na treść art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i wskazał, iż przedmiotowa zaliczka przysługuje osobie uprawnionej do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z kolei w myśl przepisu art. 3 pkt 17a powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba samotnie wychowująca dziecko to panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba, że wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Przenosząc powyższe na grunt sprawy z wniosku A.P. organ powołał się na oświadczenie wnioskodawczyni z dnia 12 grudnia 2007r. z którego wynika, iż A. P. wychowywała dziecko M.S. wraz z jego ojcem T.S. od października 2002r. do grudnia 2006r. Niewątpliwie zatem zaliczka alimentacyjna nie przysługiwała stronie w 2006 roku.

Odwołując się od powyższej decyzji A.P. podniosła, iż oświadczenie datowane na dzień 12 grudnia 2007r. zostało przez nią źle zrozumiane. Wyjaśniła, iż gdy urodził się syn M.S. nie mieszkała z jego ojcem, owszem pomagał on i łożył na utrzymanie ale wyłącznie syna M. Dodała, iż w 2005 roku mieszkała z ojcem M. ale w sierpniu 2006 roku definitywnie zakończył się ich związek, zaś data 12 grudnia 2007r., którą podała, jest datą złożenia pozwu o alimenty.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001r., Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 2 pkt 1 i pkt 5, art. 7 ust. 1 i ust. 2, art. 8 ust.3, art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przywołał dotychczasowy przebieg postępowania, zajmowane w nim stanowiska obu stron oraz szereg przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jak również ustawy o świadczeniach rodzinnych. Reasumując obszerne wywody oparte na powoływanych przepisach organ wywiódł, iż konsekwencją art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mającą wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę, była konieczność zmiany decyzji z dnia13 października 2005r. Strona wychowywała bowiem M.S. i P.P. wspólnie z T.S., ojcem syna M., w okresie od października 2002 roku do końca 2006 roku. W tym okresie nie kwalifikowała się jako osoba samotnie wychowująca dziecko w rozumieniu przepisu art. 3 pkt 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych – wychowywała co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem – a jest to przesłanka konieczna, obok bezskuteczności egzekucji, dla przyznania zaliczki alimentacyjnej, zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wyjaśnił, iż z przepisu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika definicja legalna osoby samotnie wychowującej dziecko, która stanowi, że wychowywanie wspólnie co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem, niezależnie od liczy i ojcostwa pozostałych dzieci w rodzinie nie spełnia wymogów osoby samotnie wychowującej dziecko w świetle tej ustawy. Tym samym nie ma znaczenia, iż strona wychowywała P. P. z ojcem syna M.S. Organ wskazał również, iż nie może dać wiary wyjaśnieniom strony, iż wspólnie z T.S. zamieszkiwała tylko do sierpnia 2006 roku, skoro w trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego, w piśmie z dnia 12 grudnia 2007r., oświadczyła, iż wspólnie mieszkała i wychowywała M.S. z T.S. od października 2002 roku do grudnia 2006 roku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.P. powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu. Podkreśliła, iż w 2005 roku mieszkała z T.S. ojcem syna M. jednakże nie opiekował się on jej drugim synem P.P., nie łożył na jego utrzymanie i nie pomagał w wychowaniu. Reasumując wskazała, iż nie zgadza się z zaskarżoną decyzją.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji i uwzględnienia zarzutów skargi, wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do argumentacji skargi organ podkreślił, iż strona w oświadczeniu z dnia 12 grudnia 2007r. wyraźnie wskazała, iż wspólnie mieszkała i wychowywała z T.S. syna M.S. od 2002 roku do grudnia 2006 roku, co potwierdziła w skardze określając ten okres na 2005 rok do 12 grudnia 2007r.

Postanowieniem z dnia 16 maja 2008r. Sąd zawiesił postępowanie w sprawie ze skargi A.P. na podstawie przepisu art. 125 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z uwagi na postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym, wszczęte postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2006r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt II SA/Gd 374/06.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie przepisu art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o zgodność art. 2 pkt 5 lit. a w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej oraz art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim pozbawia prawa do zaliczki alimentacyjnej osoby, które są wychowywane przez panny, kawalerów, wdowy, wdowców, osoby pozostające w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu lub osoby rozwiedzione, wychowujące co najmniej jedno inne dziecko wspólnie z jego rodzicem, jest zgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 27 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. 120, Nr 120 z 1991 r., poz. 526 ze zm.).

Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008r. sygnatura akt P 18/06 Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu z udziałem Sejmu oraz Prokuratora Generalnego połączonych pytań prawnych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy orzekł m.in. że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo:

a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim,

b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem,

do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka.

Postanowieniem z dnia 12 września 2008r. Sąd podjął z urzędu zawieszone postępowanie w sprawie ze skargi A.P., w związku z ustaniem przyczyny zawieszenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego.

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.), naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 §1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Z kolei zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień, niż te wskazane w skardze i właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Doszło bowiem do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, które to naruszenia w konsekwencji, zobowiązuje sąd administracyjny do rozstrzygnięcia zgodnie z art. 145 §1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. W myśl powołanej normy prawnej sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Uchylenie aktu następuje w wypadku stwierdzenia jednej z przesłanek wznowienia określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako "Kpa". Do przesłanek tych, zgodnie z art. 145a § 1 Kpa, należy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja.

W niniejszej sprawie takim orzeczeniem jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008r., sygn.akt P 18/06, w którym orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.

Z uwagi na fakt, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zapadło po wydaniu zaskarżonych decyzji, wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 18/06 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 7 lipca 2008r., Nr 119, poz. 770., wyjaśnić należy, iż również w takich przypadkach zachodzą podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego. Stanowisko to znajduje oparcie w orzecznictwie sądowym, w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2008r., sygn.akt II OSK 1745/07, publ. Lex Nr 357511, czytamy wprost, iż przepis uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny ma taki charakter od samego początku, tj. od dnia jego wejścia w życie. Fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego podjętego na podstawie niekonstytucyjnego przepisu.

Z tych wszystkich względów uzasadnione jest stwierdzenie, iż odpadła również podstawa rozstrzygnięcia zastosowana przez organy administracji w sprawie A.P. Przypomnieć wypada, iż organy działając w oparciu o przepis art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę, zmienił decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. przyznającą skarżącej zaliczkę alimentacyjną na syna P.P. na okres od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r. Organy powołały się na ustalenie, iż uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do zaliczki, gdyż w okresie od października 2002 roku do grudnia 2006r. strona skarżąca wychowywała dwójkę dzieci z ojcem jednego z synów. Zdaniem organów orzekających w świetle poczynionych ustaleń oraz treści przepisu art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych w związku z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w w/w okresie skarżąca nie kwalifikowała się do osób samotnie wychowujących dziecko, nie spełniała tym samym, w w/w okresie, przesłanek uprawniających ją do pobierania zaliczki alimentacyjnej. Konsekwentnie organ uznał, iż zasadna jest zmiana decyzji przyznającej zaliczkę.

Zgodnie z brzmieniem art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej, ilekroć w powołanej ustawie jest mowa o osobie uprawnionej - oznacza to m.in. osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych.

Z kolei w myśl art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ilekroć w ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko - oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Trybunał Konstytucyjny w powoływanym wyroku z dnia 23 czerwca 2008r. stwierdził, iż art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Niewątpliwie treść rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w pełni odnosi się do sytuacji faktycznej i prawnej skarżącej, obejmuje ono swym zakresem osoby, którym odmówiono prawa do zaliczki ponieważ są wychowywane przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Z akt sprawy wynika, iż A.P. wychowywała dwóch synów M. i P., jednakże w wychowywaniu syna M. brał udział jego ojciec, taka sytuacja dyskwalifikowała P.P. Skutkiem powyższego orzeczenia sprawa A.P. powróci do organów administracji celem ponownej analizy i rozstrzygnięcia.

Zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego, wynikającej z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji, uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny. Nie jest przy tym istotne, że podstawa wznowienia postępowania administracyjnego nie istniała w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji. Mimo że podstawa wznowienia postępowania określona w art. 145a § 1 k.p.a. nie istnieje w chwili wydawania decyzji, to orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności podstawy prawnej decyzji z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą przesądza o uznaniu naruszenia prawa w samej decyzji administracyjnej i powinno powodować jej uchylenie przez sąd administracyjny (wyrok WSA z dnia 16 czerwca 2004r., sygn.akt II SA/Gd 430/01, publ. Lex Nr 299433). Skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną decyzji jest powinność uchylenia takiej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jest bowiem zasadą, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego (wyrok WSA z dnia 21 czerwca 2006r., sygn.akt III SA/Gd 282/06, publ. System Informacji Prawnej LEX, Lex Nr 203309).

Zaznaczyć należy, iż również w Konstytucji RP w przepisie art. 190 ust. 4 widnieje zapis, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygniecie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w innych przepisach właściwych dla danego postępowania.

Reasumując, sprawa zaliczki alimentacyjnej dla syna skarżącej powróci do organów administracji, które po dokładnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem zmian wywołanych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, ponownie rozstrzygną sprawę mając na uwadze zasady określone w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego.

W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, iż sąd administracyjny na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 135 p.p.s.a. ma obowiązek uchylić zaskarżoną decyzję, jak również decyzję organu I instancji bowiem to samo naruszenie prawa wystąpiło w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

ar