Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

1. Wszczęcie postępowania likwidacyjnego w stosunku do przedsiębiorstwa państwowego nie ma wpływu na możliwość wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej.

2. Art. 204 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe /t.j. Dz.U. 1991 nr 118 poz. 512/, regulujący kwestię kolejności zaspokajania należności, jest jedynym przepisem tego rozporządzenia, który znajduje zastosowanie w procesie likwidacji przedsiębiorstwa państwowego.

Okręgowe Przedsiębiorstwo Surowców Wtórnych w P. postawione zostało w stan likwidacji z dniem 1 grudnia 1991 r.

W dniu 28 kwietnia 1992 r. zgłosiło ono zarzuty na prowadzone przez Urząd Skarbowy P.-W. postępowanie egzekucyjne wnosząc o jego umorzenie, gdyż zostało jego zdaniem wszczęte bezprawnie.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 6 maja 1992 r. zarzuty przedsiębiorstwa państwowego w likwidacji na prowadzone postępowane egzekucyjne dotyczące zajęć konta bankowego oddalił jako bezzasadne. Uzasadnia to tym, że postawienie przedsiębiorstwa w stan likwidacji i powołanie likwidatora nie stanowi przeszkody do prowadzenia egzekucji administracyjnej. Powołane w uzasadnieniu zarzutu przepisy dotyczą przedsiębiorstw, które ogłosiły upadłość, nie mają natomiast zastosowania na etapie likwidacji.

Izba Skarbowa w P. postanowieniem nr NNE-924/24/92 z dnia 2 czerwca 1992 r. utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie Urzędu Skarbowego P.-W. na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zdaniem Izby błędny jest pogląd przedsiębiorstwa w zakresie zastosowania przepisów prawa upadłościowego do procesu likwidacji przedsiębiorstwa państwowego i niedopuszczalności w związku z tym prowadzenia egzekucji administracyjnej w takim przedsiębiorstwie. Przedsiębiorstwo będące w likwidacji działa w oparciu o przepisy dotyczące funkcjonowania przedsiębiorstw państwowych i przepisy prawa upadłościowego nie mają do niego zastosowania. Jedynie do kolejności zaspokajania należności stosuje się przepisy art. 204 prawa upadłościowego /Dz.U. 1991 nr 118 poz. 312/. Zatem wszczęcie postępowania likwidacyjnego nie zwalnia przedsiębiorstwa od obowiązku bieżącego regulowania zobowiązań oraz nie pozbawia organów podatkowych możliwości dochodzenia egzekucyjnego podatków. Stąd też niewywiązywanie się z tych zobowiązań wobec Skarbu Państwa powoduje wszczęcie postępowania egzekucyjnego w trybie administracyjnym. Urząd Skarbowy, jako organ egzekucyjny, posiada uprawnienia do prowadzenia egzekucji zarówno przez zajęcie rachunku bankowego, jak i przez zastosowanie pozostałych środków egzekucyjnych. W myśl bowiem art. 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli dłużnik uchyla się od płacenia podatków, wierzyciel ma prawny obowiązek podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Izba Skarbowa zdając sobie sprawę z faktu, iż prowadzenie egzekucji jest barierą mogącą, ograniczyć prawidłową realizację procesu likwidacyjnego, zaleciła urzędom indywidualne rozpatrywanie każdego przypadku wszczęcia egzekucji w przedsiębiorstwie państwowym postawionym w stan likwidacji. W przypadku żalącego się przedsiębiorstwa - Urząd Skarbowy P.-W. ograniczył się do zajęcia konta bankowego do 25 proc. przeprowadzanych operacji.

Zdaniem Izby brak jest natomiast podstaw prawnych do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jedynie wszczęcie postępowania upadłościowego powoduje umorzenie postępowana egzekucyjnego i w przypadku, gdy należności nie są zabezpieczone hipoteką lub zastawem. Wszczęcie postępowania likwidacyjnego nie stoi w myśl art. 1 par. 3 prawa upadłościowego na przeszkodzie do ogłoszenia upadłości przedsiębiorstwa państwowego.

Okręgowe Przedsiębiorstwo Surowców Wtórnych w P. - w likwidacji - w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosi o uchylenie postanowienia Izby Skarbowej w P. z dnia 2 czerwca 1992 r. (...) i "decyzji" Urzędu Skarbowego P.-W. z dnia 2 kwietnia 1992 r. (...) oraz (...) w sprawie prowadzenia egzekucji. W uzasadnieniu swej skargi podnosi, że zgodnie z art. 19 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych - podlega likwidacji. Art. 25 tejże ustawy upoważnia Radę Ministrów w drodze rozporządzenia do określenia sposobu dysponowania składnikami materialnymi i niematerialnymi przedsiębiorstwa, a także sposobu zaspokojenia albo zabezpieczenia wierzycieli. par. 50 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. stanowi wprost o stosowaniu prawa upadłościowego w zakresie zaspokojenia wierzycieli, które następuje na zasadzie zatwierdzonego planu przez organ założycielski, zgodnie z art. 204 prawa upadłościowego. Wszczęcie egzekucji oraz zajęcie konta bankowego uniemożliwia przedsiębiorstwu przeprowadzenie procesu likwidacji. Zdaniem skarżącego, błędny jest pogląd Izby, że w zakresie zaspokojenia wierzytelności w odniesieniu do likwidacji przedsiębiorstwa zastosowanie ma wyłączne art. 204 prawa upadłościowego. Jego zdaniem par. 50 rozporządzenia Rady Ministrów wskazuje na zastosowanie prawa upadłościowego w zakresie zaspokojenia wierzyciela, co oznacza wyłączenie możliwości zaspokajania się wierzycieli we własnym zakresie w trybie egzekucji administracyjnej czy sądowej.

Dlatego też zastosowanie mają również inne przepisy prawa upadłościowego, m.in. zawarte w tytule drugim, w szczególności art. 62.

Izba Skarbowa w P. w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie, przytaczając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Naczelny Sąd Administracyjny, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył, co następuje:

Spór między stronami dotyczy interpretacji przepisów prawnych, a mianowicie tego, czy do przedsiębiorstwa państwowego będącego w likwidacji mają zastosowanie wszystkie przepisy prawa upadłościowego /jak twierdzi strona skarżąca/ czy też tylko art. 204 prawa upadłościowego /jak twierdzą organy podatkowe/.

Skarżące przedsiębiorstwo likwidowane jest w trybie art. 19 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych /t.j. Dz.U. 1991 nr 18 poz. 80/, a także według szczegółowych zasad określonych w rozporządzeniu wykonawczym Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych /Dz.U. nr 31 poz. 170/. par. 50 powyższego rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów w spornej pomiędzy stronami kwestii stanowi, że "Upłynnienie środków obrotowych, zagospodarowanie środków trwałych i zaspokojenie wierzytelności następuje na zasadach określonych w przepisach o upadłości przedsiębiorstw". Wykładnia gramatyczna tego odsyłającego przepisu nie powinna budzić wątpliwości, iż prawodawca przewiduje zastosowanie przepisów prawa upadłościowego nie do całego procesu likwidacji przedsiębiorstwa państwowego, a jedynie do kolejności zaspokojenia należności, o której mowa w art. 204 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - prawo upadłościowe /Dz.U. 1991 nr 118 poz. 512/.

Potwierdzeniem prawidłowości powyższej wykładni jest art. 24 ustawy o przedsiębiorstwach, który przewiduje postawienie przedsiębiorstwa państwowego w likwidacji w stan upadłości, na warunkach określonych w prawie upadłościowym.

Skarżące przedsiębiorstwo państwowe w likwidacji, stosowanie do postanowień art. 1 par. 3 prawa upadłościowego, może zatem zgłosić do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. W tej sytuacji do przedsiębiorstwa skarżącego ma zastosowane jedynie art. 204 prawa upadłościowego, a nie wszystkie postanowienia tego prawa.

Z tego więc względu zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne przez organy podatkowe i wniosek o jego umorzenie są pozbawione podstaw prawnych gdyż nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/.

W niniejszej sprawie nie może również mieć zastosowania art. 63 par. 1 prawa upadłościowego nakazujący zawieszenie postępowania egzekucyjnego wszczętego przed ogłoszeniem upadłości przeciw upadłemu z momentem ogłoszenie upadłości i jego umorzenia z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia sądu powszechnego o ogłoszeniu upadłości - gdyż nie ma on zastosowania do przedsiębiorstw państwowych w likwidacji, w których nie ogłoszono upadłości.

Z powyższych więc względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 5 Kpa orzekł jak w sentencji.