Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. P. i W. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 września 2016 r. sygn. akt I SA/Po 809/16 w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. P. i W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 22 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt I SA/Po 809/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. P. i W. P. (dalej "skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 22 lutego 2016 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r.

Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że skarżący w skardze do WSA w Poznaniu zawarli wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, argumentując, że natychmiastowe wykonanie decyzji spowoduje ciężkie i trudne do odwrócenia skutki, w szczególności w stosunku do skarżącej, która była podatnikiem, ale nie prowadziła przedmiotowej działalności gospodarczej. Ewentualne konsekwencje związane z wszczęciem egzekucji mogą być niemożliwe do odwrócenia, a późniejszy zwrot tej kwoty może nie być w stanie przywrócić stanu sprzed egzekucji. Oddalając wniosek Sąd uznał, że skarżący zaniechali wykazania istnienia przesłanek przewidzianych w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej, jako: "p.p.s.a."). Z kolei sytuacja finansowa nie została w istocie zobrazowana.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący działający przez pełnomocnika zarzucili obrazę przepisów postępowania, tj. art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że strona nie wskazała, aby zaistniały ustawowe przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów - w tym załączników do wniosku o udzielenie prawa pomocy, wynikają okoliczności odmienne, uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że pomimo braku szczegółowego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, z dokumentacji w aktach sprawy, w postaci wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika że sytuacja finansowa skarżących jest bardzo ciężka, a zobowiązania i stałe wydatki z reguły przekraczają uzyskiwane dochody. Wskazano, że ze wspomnianych oświadczeń jednoznacznie wynika, że skarżący nie dysponują środkami umożliwiającymi pokrycie należności orzeczonej decyzją, a zatem natychmiastowe wykonanie decyzji skutkowałoby dla skarżących wyrządzeniem znacznej szkody czy też doprowadziło do spowodowania trudnych do odwrócenia skutków

W związku z powyższym pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie w tym zakresie sprawy WSA w Poznaniu do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Natomiast zgodnie z § 3 powołanego przepisu po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1 tego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Należy wskazać, że postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu w całości lub w części stanowi odstępstwo od generalnej reguły wyrażającej się w tym, że wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności i jest dopuszczalne jedynie po spełnieniu określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłanek, których istnienie musi wykazać wnioskodawca.

Należy zaznaczyć, że unormowana w art. 61 § 3 p.p.s.a. instytucja wstrzymania przez sąd wykonania zaskarżonej decyzji lub postanowienia ma charakter uznaniowy, stąd Naczelny Sąd Administracyjny – dokonując kontroli instancyjnej – nie może odnosić się do merytorycznej strony rozstrzygnięcia, bowiem wkraczałby wówczas w zakres władzy dyskrecjonalnej przyznanej mocą przepisów ustawy sądowi rozpoznającemu wniosek.

Z powyższych względów kontrola instancyjna dotyczyć może w tym wypadku jedynie proceduralnej strony postępowania wpadkowego. Zaznaczyć także należy, że podmiotem inicjującym postępowanie w przedmiocie przyznania środka ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym byli skarżący i to na nich ciążył – z mocy art. 61 § 3 p.p.s.a. – obowiązek wykazania, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające wstrzymanie zaskarżonej decyzji.

Analiza uzasadnienia wniosku doprowadziła Sąd pierwszej instancji do słusznej konstatacji, że wniosek ten nie został prawidłowo uzasadniony, tj. przede wszystkim nie wskazano w nim w sposób pełny i wyczerpujący okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie środka ochrony tymczasowej.

W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że podstawą badania zasadności wstrzymania wykonania decyzji lub aktu jest prawidłowo uzasadniony wniosek oraz zwracano uwagę na obowiązki ciążące w tym zakresie na wnioskodawcy. Dla przykładu, w postanowieniu z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 661/14, NSA stwierdził, że obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu spoczywa na stronie skarżącej, tak aby przekonać sąd o zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Nie wystarcza przy tym jedynie złożenie wniosku, a nawet przytoczenie w jego uzasadnieniu okoliczności, które teoretycznie mogą pojawić się na etapie wykonywania orzeczenia. Jednocześnie brak uzasadnienia takiego wniosku nie jest brakiem, którego uzupełnienia winien żądać sąd. Sąd musi bowiem dysponować wiarygodnie wykazanymi faktami, które pozwolą mu na zastosowanie przedmiotowej instytucji.

W tym miejscu należy podkreślić, że wbrew wskazaniom skarżących, działających przez pełnomocnika, przesłanek do przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 p.p.s.a., nie można utożsamiać z przesłankami, na podstawie, których sąd może orzec o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu (art. 61 § 3 p.p.s.a.). Postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy i postępowanie w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu to dwa odrębne postępowania, w których sąd rozstrzyga na podstawie innych przesłanek (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2010 r., II FZ 605/10, LEX nr 742664 i z dnia 16 października 2009 r., II FSK 1783/08, LEX nr 573464, z dnia 22 czerwca 2010 r., I FZ 189/10). W art. 61 § 3 p.p.s.a. chodzi o taką szkodę, która nie może zostać zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego. Wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, przewidziana w art. 61 § 3 p.p.s.a., nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Ciężar uprawdopodobnienia wspomnianych przesłanek spoczywa przy tym na wnioskodawcy. Zauważyć, ponadto należy, iż trudna sytuacja materialna wnioskodawcy może mieć niewątpliwie wpływ na przyznanie prawa pomocy, nie jest zaś wystarczającą okolicznością do wstrzymania wykonania zaskarżonych aktów.

Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący powołują się tylko na przesłanki, powołane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, który to został pozostawiony bez rozpoznania z uwagi na niezłożenie go na wymaganym urzędowym formularzu. Wskazują wyłącznie na trudną sytuację materialną, która jak wspomniano nie jest wystarczającą przesłanką przy postępowaniu wpadkowym, jakim jest wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Ponadto należy zauważyć, że skarżący nie potwierdzili swojej trudnej sytuacji majątkowej, na którą się powołują, żadnymi dokumentami, poza wnioskami o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym słuszne jest uznanie, że skarżący nie wykazali w dostatecznym stopniu, również na etapie zażalenia, że zachodzi możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Ogólnikowe wskazania zawarte we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji same w sobie nie mogły stanowić podstawy do uwzględnienia przedmiotowego wniosku.

Zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że strona nie wykazała przesłanek skutkujących uwzględnieniem wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji.

Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nadmienia, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności, o czym stanowi art. 61 § 4 p.p.s.a. To jednak w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, aby powołane w nim okoliczności wskazywały na wystąpienie w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie zawartych we wniosku twierdzeń stosownymi dokumentami. Sąd musi mieć bowiem wiedzę o okolicznościach przemawiających za wstrzymaniem wykonania aktu lub czynności, jak również możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za nienaruszające prawa i dlatego postanowił oddalić zażalenie skarżących na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.