Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 6 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi B. P. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SAB/Wa 175/20 ze skargi B. P. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Pismem z 24 lipca 2022 r. (wpływ do WSA w Warszawie: 28 lipca 2022 r.) B. P. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SAB/Wa 175/20. W środku zaskarżenia zawarł żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie, której skarga dotyczy, wydania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie zalecenia podjęcia w wyznaczonym terminie odpowiednich czynności oraz przyznania na rzecz skarżącego od Skarbu Państwa kwoty 10 000 zł.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że od daty wniesienia skargi upłynęły dwa lata, a nie została ona nadal rozpoznana. Skarżący podkreślił również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny podjął w trakcie postępowania szereg wadliwych czynności, doprowadzając do jego nieważności i powodując nieuzasadnioną zwłokę w rozpoznaniu sprawy. Podniósł też kierowanie do niego przez WSA korespondencji z pominięciem wskazanego w skardze adresu do doręczeń.

Z akt sprawy wynika, że B. P., pismem z 31 maja 2020 r., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (za pośrednictwem organu) skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącego

z 1 lutego 2020 r. o stwierdzenie nieważności m.in. decyzji Wojewody Piotrkowskiego z [...] lipca 1997 r., nr [...], stwierdzającej nabycie przez Miasto K. z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy K. z [...] maja 1985 r., nr [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...],

o powierzchni 440 m², w jedn. ewid. K., obr. [...].

Skarga została przekazana przez organ do Sądu 6 lipca 2020 r. (do Wydziału: 7 lipca 2020 r.) i zarejestrowana pod sygn. akt I SAB/Wa 175/20 - zarządzeniem

z 8 lipca 2020 r. W tym też dniu zarządzono doręczenie skarżącemu odpisu odpowiedzi na skargę i, na podstawie art. 57 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "ppsa"), rozdzielono skargę z 31 maja 2020 r. na trzy sprawy: 1. skargę na przewlekłość w rozpoznaniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Piotrkowskiego z dnia [...] lipca 1997 r., nr [...]; 2. skargę na przewlekłość w rozpoznaniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Piotrkowskiego z dnia [...] lipca 1997 r., nr [...]; 3. skargę na przewlekłość w rozpoznaniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Piotrkowskiego z dnia [...] lipca 1997 r., nr [...] - o czym poinformowano skarżącego.

Przy piśmie z 7 lipca 2020 r. (data wpływu do Wydziału I WSA w Warszawie:

8 lipca 2020 r.) przekazano do Wydziału I WSA w Warszawie urzędowy formularz wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie, który, zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 8 lipca 2020 r., zarejestrowano pod sygn. akt I SPP/Wa 132/20. Wniosek również rozdzielono na trzy sprawy w przedmiocie przyznania prawa pomocy, analogicznie do złożonej skargi z 31 maja 2020 r. – o czym poinformowano pismem z 23 września 2020 r. wnoszącego.

Pismami z 23 września 2020 r. przesłano skarżącemu informację

o rozdzieleniu skargi na trzy sprawy (sygn. akt: I SAB/Wa 175/20, I SAB/Wa 176/20

i I SAB/Wa 177/20) oraz doręczono mu odpis odpowiedzi organu na skargę.

Postanowieniem z 5 października 2020 r., w sprawie sygn. akt I SPP/Wa 132/20, odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia

z kosztów sądowych – powyższe postanowienie zostało zakwestionowane sprzeciwem z 7 listopada 2020 r.

Wnioskiem z 12 października 2020 r., B. P., zwrócił się

o ustanowienie pełnomocnika z urzędu - pismo zostało przez niego opatrzone sygnaturą akt I SPP/Wa 132/20 i zarejestrowane w Wydziale I WSA w Warszawie pod sygn. akt I SPP 254/20.

5 listopada 2020 r. (data wpływu do WSA), skarżący nadesłał dwa odpisy skargi do spraw o sygn. akt: I SAB/Wa 175/20, I SAB/Wa 176/20 i I SAB/Wa 177/20 – zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I z 9 listopada 2020 r. – sporządzono uwierzytelnione odpisy nadesłanych odpisów skargi z 31 maja 2020 r.

i dołączono je do spraw o sygn. akt I SAB/Wa 176/20 i I SAB/Wa 177/20.

Zarządzeniem starszego referendarza sądowego z 4 grudnia 2020 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień, dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie I SPP/Wa 254/20 – odpowiedzi na powyższe skarżący udzielił pismem z 3 stycznia 2021 r. (data wpływu do WSA:

7 stycznia 2021 r., do Wydziału: 11 stycznia 2021 r.).

Po nadesłaniu przez skarżącego dodatkowych oświadczeń wniosek złożony

w sprawie I SPP/Wa 254/22 rozpoznano odmownie 2 lutego 2021 r.

Skarżący zakwestionował również i to postanowienie, wnosząc sprzeciw z 20 lutego 2021 r. (data wpływu do WSA: 25 luty 2021 r., do Wydziału: 26 luty 2021 r.).

Postanowieniami z 12 maja 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie utrzymał w mocy postanowienia starszego referendarza sądowego

z 5 października 2020 r. (w sprawie I SPP/Wa 132/20) oraz z 2 lutego 2021 r.

(w sprawie I SPP/Wa 254/20) – odpisy postanowień skutecznie doręczono skarżącemu 19 lipca 2021 r.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I z 10 czerwca 2021 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi z 31 maja 2020 r.

Pismem z 21 lipca 2021 r. (data wpływu do WSA: 27 lipca 2021 r., do Wydziału: 28 lipca 2021 r.) skarżący zakwestionował prawidłowość powyższego zarządzenia, wnosząc zażalenie.

Środek odwoławczy przekazano do Naczelnego Sądu Administracyjnego przy piśmie z 30 sierpnia 2021 r., gdzie sprawę zarejestrowano pod sygn. akt I OZ 361/21 zarządzeniem z 6 września 2021 r.

Postanowieniem z 22 października 2021 r., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na opisane wyżej zarządzenie z 10 czerwca 2021 r. – akta zwrócono do sądu I instancji przy piśmie z 28 października 2021 r.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I z 2 listopada 2021 r. wobec postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 października 2021 r.,

sygn. akt I OZ 361/21 wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z 10 czerwca 2021 r. poprzez uiszczenie wpisu sądowego od skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia.

Wobec terminowego uiszczenia wpisu od skargi, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 10 stycznia 2022 r., skierowano sprawę do wyznaczenia na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym.

Następnie, zgodnie z uchwałą Kolegium Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 stycznia 2022 r., zmieniono sędziego sprawozdawcę w sprawie.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 2 marca 2022 r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym 22 kwietnia 2022 r. – w tej dacie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę, orzekając o jej oddaleniu.

17 maja 2022 r. (data wpływu do WSA) skarżący złożył kolejny wniosek

o przyznanie prawa pomocy, zarejestrowany pod sygnaturą akt I SPP/Wa 142/22, który wycofał pismem z 20 lipca 2022 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie sygn. akt I SAB/Wa 175/20 nie zasługuje na uwzględnienie i jako taka podlega oddaleniu.

Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75, ze zm., dalej: "ustawa"), skarga

o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Koniecznym staje się więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że była ona nieuzasadniona.

W myśl art. 2 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, w kontekście oceny terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena taka nie może być jednak oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.

Stosownie do art. 2 ust. 2 powołanej ustawy, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Z przepisów ustawy nie wynika wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Brzmienie art. 14 ustawy wskazuje jednak, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie z upływem

12 miesięcy, od daty wydania przez sąd orzeczenia, o określonego w art. 12 ustawy.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż

12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (zob. postanowienia NSA: z 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14; z 25 lipca 2013 r., sygn. akt II OPP 25/13, z 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OPP 27/11, z 13 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OPP 48/21, czy z 3 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OPP 12/22).

Mając na uwadze wyżej wymienione normy ustawy stwierdzić należy, że w ocenianej sprawie brak było podstaw do zarzucenia Sądowi I instancji przewlekłości postępowania, ponieważ poszczególne czynności podejmowane były prawidłowo

i bez nieuzasadnionej zwłoki.

Od daty wpływu sprawy do Sądu I instancji do dnia jej rozstrzygnięcia przez ten Sąd upłynęło wprawdzie prawie dwa lata, jednak w tym czasie bez zbędnej zwłoki dokonywano czynności niezbędnych dla przygotowania sprawy do jej rozstrzygnięcia przez Sąd. Skarżący, podnosząc zarzut przewlekłego prowadzenia postępowania przez WSA, winien mieć na uwadze czas, który upłynął w wyniku rozpoznawania składanych przez niego wniosków (trzy wnioski o przyznanie prawa pomocy – I SPP/Wa 132/20, I SPP/Wa 254/20 i cofniętego pismem z 20 lipca 2022 r. I SPP/Wa 142/22), a także procedurę związaną z przekazaniem i rozpoznaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi (sprawa I OZ 361/21 – zarejestrowana 6 września 2021 r. i rozpoznana 22 października 2021 r.).

Zwrócić tu trzeba uwagę, że dopiero z chwilą, gdy zakończone zostaną wszystkie postępowania wpadkowe (m.in.: w zakresie przyznania prawa pomocy), skarga może być merytorycznie rozpoznana przez sąd administracyjny (wydaniem wyroku). Od tego zatem momentu należy oceniać terminowość rozpoznania skargi (zob. np. postanowienia NSA: z 12 lutego 2010 r., sygn. akt I OPP 4/10, czy

z 23 listopada 2012 r., sygn. akt II OPP 19/12). Jak wskazano już wyżej, w sprawie złożono trzy wnioski o przyznanie prawa pomocy (w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w całości, w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu i w zakresie zwolnienia z uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku) – każde z rozstrzygnięć referendarza sądowego zostało przez skarżącego zakwestionowane sprzeciwem, którego rozpoznanie wymagało wydania odrębnego postanowienia przez Sąd. Nadto, sprawa została przedstawiona Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu celem rozpoznania zażalenia skarżącego

w przedmiocie prawidłowości zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi – sprawę prawomocnie rozstrzygnięto 22 października 2021 r.

Niewątpliwie powyższe okoliczności miały wpływ na wydłużenie postępowania, mającego na celu merytoryczne rozpoznanie skargi, jednakże nie można uznać,

że winę za taki stan rzeczy ponosi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Działania Sądu I instancji w zakresie terminowości rozpoznawania wnoszonych przez skarżącego wniosków o przyznanie prawa pomocy i przekazania zażalenia Sądowi nadrzędnemu należy uznać za prawidłowe.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że pierwsza korespondencja

w sprawie została skierowana na nieprawidłowy adres skarżącego (z pominięciem wskazanego adresu korespondencyjnego), jednak nieprawidłowość ta została skorygowana i nie wpłynęła w sposób znaczący na wydłużenie postępowania.

Podobnie, za okoliczność niezależną od Sądu I instancji uznać należało zmianę sędziego sprawozdawcy w sprawie, powodowaną wykonaniem uchwały Kolegium Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 stycznia

2022 r. w związku z przejściem poprzedniego sędziego sprawozdawcy w stan spoczynku.

Konkludując stwierdzić należy, że w toku postępowania nie wystąpiły

w czynnościach Sądu I instancji nieprawidłowości, których charakter znacznie przedłużyłyby czas postępowania. Istotnymi czynnikami, które zaś spowodowały wydłużenie jej rozpoznania były składane przez skarżącego wnioski, a także duża liczba spraw oczekujących na rozpoznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie. Pamiętać bowiem należy, że sprawy wpływające do Sądu są rozpoznawane, co do zasady, według kolejności ich wpływu, z wyłączeniem spraw, które są rozpoznawane poza tą kolejnością, z uwagi na przepisy szczególne nakazujące ich rozpoznanie przez Sąd w krótszych terminach. Sytuacja ta ma również wpływ na wydłużenie czasu oczekiwania na rozpoznanie spraw pozostałych.

Jednocześnie podkreślić należy, że od marca 2020 r. zarówno Sądy, jak

i wszystkie organy państwowe działały w reżimie sanitarnym w związku z epidemią COVID 19, co także miało wpływ na czas oczekiwania.

Poprzez przewlekłość postępowania rozumie się brak czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy, zachodzących dłużej niż jest to konieczne. Można więc uznać, że do przewlekłości postępowania dochodzi jedynie wtedy, gdy zwłoka w czynnościach sądowych jest nadmierna (rażąca) i nie znajduje uzasadnienia w obiektywnych okolicznościach sprawy. W okolicznościach niniejszej sprawy stan taki nie występuje.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, orzekł jak w sentencji.