I OSK 1903/16 - Wyrok

Data orzeczenia	2017-08-09	
Data wpływu	2016-08-01	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Jolanta Sikorska
Roman Ciąglewicz /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6321 Zasiłki stałe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	II SA/Łd 99/16	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę kasacyjną	
Powołane przepisy	Dz.U. 2016 nr 0 poz 930; art. 8 ust. 3 i 4, art. 37 ust. 1 pkt 1; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
Dz.U. 2016 nr 0 poz 23; art. 7, art. 75, art. 77; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia NSA Jolanta Sikorska sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Łd 99/16 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji zmieniającej w sprawie zasiłku stałego i opłacenia składki zdrowotnej oddala skargę kasacyjną.	
Uzasadnienie
Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 99/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi (SKO) z [...] grudnia 2015 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji zmieniającej w sprawie zasiłku stałego i opłacania składki zdrowotnej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z [...] grudnia 2015 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z 145 § 1 pkt 5 oraz art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 3, art. 7, art. 8, art. 12, art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.) – utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z [...] listopada 2015 r., którą uchylono decyzję z [...] października 2014 r., zmienioną decyzją z [...] października 2015 r., w sprawie przyznania A. S. pomocy w formie zasiłku stałego od 1 października 2014 r. do 30 września 2017 r. oraz opłacania składki zdrowotnej w okresie od 1 października 2014 r. do 30 września 2017 r. i odmówiono A. S. przyznania zasiłku stałego oraz opłacania składki zdrowotnej.

W uzasadnieniu decyzji SKO wyjaśniło, że przesłanką przyznania A. S. zasiłku stałego było ustalenie, że jest on osobą niepełnosprawną i nie uzyskuje żadnych dochodów. Przesłanką wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. było uzyskanie informacji o stanie majątkowym beneficjenta odmiennym, niż deklarowany. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. w dniu 16 października 2015 r. otrzymał informację, że A. S. jest właścicielem czterech aut oraz czterech nieruchomości, 2 domów mieszkalnych i od dwóch lat otrzymuje z tytułu wynajmu jednego z nich dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Z uwagi na dochód przekraczający kryterium ustawowe w okresie pobierania przez A. S. zasiłku stałego, organ I instancji stwierdził, iż brak jest podstaw uprawniających do otrzymywania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Dalej organ II instancji podkreślił, że w odwołaniu A. S. oświadczył, że nie jest właścicielem czterech działek znajdujących się w K. przy ul. P. Działki, które posiada znajdują się przy ul. P. [...] i [...], nie jest również właścicielem domu przy ul. P. [...], tym bardziej nie pobiera żadnych pieniędzy z tytułu najmu, nie posiada innych dochodów oprócz zasiłku stałego.

Zdaniem organu odwoławczego okolicznością, która ma zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości wzruszenia ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczeń w trybie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., jest fakt zatajenia przez A. S. faktycznej sytuacji materialnej. Jak wynika z załączonych do akt sprawy dokumentów A. S. jest właścicielem czterech działek mieszczących się w Gminie K., tj. przy ul. P. [...] (dwie działki) z budynkiem mieszkalnym o powierzchni [...]m2, przy ul. P. [...] z budynkiem mieszkalnym w trakcie budowy oraz przy ulicy B. Ponadto A.S. wynajmuje swój drugi dom mieszczący się przy ulicy P. [...] od dwóch lat i otrzymuje z tego tytułu dochód w wysokości po [...] zł miesięcznie. A. S. jest również właścicielem czterech aut, w tym trzech ciężarowych i osobowego M., rok produkcji 2003, nr rej. [...].

SKO podkreśliło, że w okresie pobierania przez A. S. zasiłku stałego jego dochód znacznie przekroczył kryterium ustawowe, uprawniające do otrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Na dochód odwołującego się składa się zasiłek stały w wysokości 529 zł i kwota [...] zł z tytułu wynajmu domu, zatem łączny dochód A. S. [...] zł i znacznie przekracza kryterium dochodowe umożliwiające objęcie powyższą pomocą. Fakty te na gruncie ustawy o pomocy społecznej, świadczą z jednej strony o możliwości przezwyciężania trudności życiowych bez dodatkowej ingerencji ze strony organów pomocowych, a z drugiej o zdecydowanej dysproporcji między udokumentowaną przez A. S. wysokością osiąganego dochodu, a jego rzeczywistą sytuacją majątkową i przekładają się na uprawnienia do otrzymania wsparcia finansowego w formie zasiłku stałego. Powyższe okoliczności, zgodnie z art. 2, art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 12 u.p.s. eliminowały A. S. z grona osób uprawnionych do objęcia pomocą z funduszy pomocy społecznej w dniu orzekania o przyznaniu zasiłku stałego.

Podstawę do wznowienia postępowania przez organ I instancji stanowił art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., dotyczący nowych, istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które musiały istnieć w dniu wydania decyzji i nie być znane organowi I instancji. Okolicznością taką niewątpliwie jest zatajenie przez A. S. faktu posiadania działek, na których znajdują się domy oraz posiadanie czterech pojazdów. Zdaniem organu odwoławczego majątek, jaki strona posiada, stanowi przysporzenie majątkowe i powinno być rozpatrywane w tych właśnie kategoriach.

SKO podkreśliło subsydiarny charakter pomocy społecznej. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy SKO stwierdziło, że A. S. w okresie objętym decyzją był w stanie samodzielnie funkcjonować przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości, a zatem jakakolwiek ingerencja organów pomocowych była w tym czasie zbędna. Udzielenie wsparcia finansowego, przy tak ustalonym stanie faktycznym, byłoby po pierwsze równoznaczne z marnotrawieniem funduszy pomocowych, po drugie kłóciłoby się z ogólnie przyjętymi celami ustawy o pomocy społecznej i po trzecie przekraczałoby granice uzasadniające udzielenie wsparcia. Tym samym zasadnym i prawidłowym jest eliminacja z obrotu prawnego decyzji uprawniającej do pobierania świadczeń z funduszy pomocy społecznej.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z [...] grudnia 2015 r. skargę do sądu administracyjnego złożył A. S., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: art. 77 k.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, a także art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie w sposób precyzyjny stanu faktycznego w sprawie, które to uchybienia miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Konsekwencją tych uchybień jest błędne ustalenie, że skarżący osiąga dochody w wysokości [...] zł z najmu nieruchomości, podczas gdy dom przy ul. [...][...] został oddany do użytku we wrześniu 2015 r. Brak w aktach dowodów potwierdzających, że jest właścicielem 4 samochodów, a jednocześnie SKO pominęło dowód w postaci dokumentów sprzedaży 3 aut. Skarżący posiada jedynie samochód marki M. rok prod. 2003. Fakt, że skarżący otrzymał od rodziny środki finansowe na zakup samochodu marki M. w żaden sposób nie przesądza o tym, że jego sytuacja uległa zmianie, a środki te należy zakwalifikować do dochodu skarżącego.

Skarżący podkreślił także, że ustalenia o dochodzie z najmu zostały dokonane wyłącznie na podstawie notatki służbowej pracowników socjalnych, jednak nie doszło do przesłuchania osoby wskazanej jako najemca. Tymczasem notatka służbowa nie może stanowić dowodu w sprawie. Skarżący złożył dokument potwierdzający oddanie domu do użytku we wrześniu 2015 r. W związku z powyższym, zdaniem skarżącego, w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego wskazanych w zarzutach skargi, których naruszenie w rezultacie spowodowało błąd w ustaleniach faktycznych. Uchybienia te miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem w wyniku ich powstania doszło do wydania decyzji niezgodnej z prawem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie.

Oddalając skargę wskazanym na wstępie wyrokiem z 27 kwietnia 2016 r., II SA/Łd 99/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że jest ona w sposób bezdyskusyjny bezpodstawna.

Zasadnie organ I instancji przyjął, iż w sprawie należało wznowić postępowanie z uwagi na ujawnienie okoliczności dotyczących sytuacji materialnej skarżącego, które istniały w dacie wydania decyzji przyznającej prawo do zasiłku stałego. Tymi okolicznościami były dane dotyczące stanu majątku skarżącego, w szczególności posiadania przez skarżącego nieruchomości i domów.

Trafnie wprawdzie skarżący zarzuca naruszenie przepisów postępowania w zakresie zgromadzenia dowodów i ich oceny. W szczególności organ przyjął na podstawie informacji Urzędu Miasta Ł. z [...] października 2015 r. (k. 10 akt adm.), że skarżący jest właścicielem 4 samochodów, w tym trzech ciężarowych i jednego osobowego. Nie dokonano jednak weryfikacji powyższego dokumentu z przedstawionymi przez skarżącego umowami sprzedaży (k. 4-6 akt adm.), których również organy nie oceniły. Czwarty z samochodów bezspornie został zakupiony we wrześniu 2015 r. Z pewnością świadczy to o niewystarczającej staranności organów w dokumentowaniu sytuacji majątkowej skarżącego. Kolejnym tego rodzaju błędem było podanie przez GOPS w K. wadliwego adresu skarżącego w zapytaniu do MOPS w Ł. o ewentualne formy pomocy udzielane A. S. i w konsekwencji nieustalenie tej okoliczności.

Powyższe uchybienia proceduralne nie mogły mieć jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia, z uwagi na pozostałe składniki majątku skarżącego, ustalone już w ocenie Sądu I instancji w sposób prawidłowy. Nie może bowiem odnieść skutku próba podważenia ustaleń co do pozostałych składników majątku skarżącego i faktu uzyskiwania przez niego dochodu z wynajmu domu. Organ I instancji wyjaśnił powyższe okoliczności na podstawie notatek służbowych, sporządzonych przez pracownice socjalne Ośrodka. Jak wynika z ich treści, wiadomości uzyskały od funkcjonariusza publicznego, jakim jest niewątpliwie policjant, i najemczyni domu. To policjant był pierwszym źródłem wiadomości o tym, że skarżący wynajmuje dom, w rozmowie z pracownicami socjalnymi, najemca domu potwierdziła ten fakt, usprawiedliwiając jednocześnie niezłożenie zeznań. Pracownicom organu okazano jednocześnie umowę najmu (notatki – k. 7 i 13 akt adm.). Okoliczność, że wiadomości uzyskane w ten sposób nie zostały zweryfikowane w toku formalnych zeznań nie dyskredytują tak uzyskanych ustaleń. Zgodnie bowiem z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Wymienienie powyższych dowodów expressis verbis nie oznacza braku akceptacji dla innych form dowodów. Oceniając zaś sporządzone w toku postępowania notatki, należy zwrócić uwagę, że ich autorki wyraźnie podały źródła uzyskanych informacji i dokonały ustaleń w analogiczny sposób, jak podczas wywiadu środowiskowego. Informacje te co do stanu własności nieruchomości potwierdzone zostały stosownym dokumentem Urzędu Gminy w K. (k.11 akt adm.), z którego wynika, ze skarżący jest płatnikiem podatku od czterech nieruchomości, ponadto na działkach znajdują się jeden budynek i jeden w trakcie budowy. Wbrew twierdzeniom skarżącego, ustaleniom o wynajmowaniu przez niego domu nie przeczy zawiadomienie skierowane do PINB o zakończeniu budowy, dotyczy ono bowiem innej nieruchomości. Ponadto nie wyklucza to wynajmowania domu czy jego części we wcześniejszym okresie.

Skarżący powołuje się również na fakt nabycia samochodu marki M. dopiero we wrześniu 2015 r. Niemniej dokonanie zakupu na kwotę 19.000 zł w trakcie pobierania zasiłku stałego świadczy, że beneficjent musiał dysponować nieujawnionymi dochodami, pozwalającymi na taki zakup, zwłaszcza, że początkowo twierdził, że nie korzysta z pomocy finansowej syna, składając stosowne oświadczenie w GOPS w październiku 2015 r.

Reasumując, trafnie organy uznały, ze skarżący ubiegając się o zasiłek stały nie ujawnił wszystkich dochodów i sytuacji majątkowej. W pełni zasadne było zatem wznowienie postępowania i dokonanie ponownej weryfikacji sytuacji beneficjenta. Sposób jej dokonania nie narusza norm postępowania w stopniu, który skutkowałby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Również wnioski organu, iż stan majątkowy skarżącego, jego zasoby i uzyskiwane dochody nie uprawniały go do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, zwłaszcza zasiłku stałego w pełni zasługuje na aprobatę.

Stosownie do art. 37 pkt 1 u.p.s., zasiłek stały przysługuje: pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Kryteria przyznawania zasiłku stałego należy rozpatrywać w kontekście zasad ogólnych pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Art. 3 ust. 1 u.p.s. stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Trafnie organ odwoławczy podkreślał subsydiarny charakter świadczeń pomocowych i konieczność współdziałania potencjalnych beneficjentów w dążeniu do samodzielnego zaspokajania potrzeb życiowych. Interwencja organów administracji w sprawy bytowe społeczeństwa jest dopuszczalna tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina starająca się o wsparcie rzeczywiście nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Organy przyznające świadczenia z funduszy pomocowych winny dlatego mieć pełne rozeznanie, co do faktycznej sytuacji osoby ubiegającej się o taką pomoc, jej uprawnień zawodowych, zasobów materialnych i perspektyw finansowych. Dane, podawane przez osoby ubiegające się o wsparcie muszą więc odzwierciedlać po pierwsze ich rzeczywisty stan rodzinny i majątkowy oraz po drugie być zgodne z prawdą. Nie można bowiem zapominać, że każde świadczenia z pomocy społecznej, każdorazowo dostosowywane jest do konkretnej sytuacji beneficjenta, a zatem za każdym razem w sposób indywidualny dokonywana jest przez organ pomocowy, weryfikacja możliwości udzielenia pomocy, przy założeniu, że spełnia ona cele i mieści się w graniach zakreślonych ustawą.

Z uwagi na powyższe, uznając, że organy administracji orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji, Sąd I instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 27 kwietnia 2016 r., II SA/Łd 99/16, wniósł A. S. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie:

I. przepisów postępowania polegające na:

1. niezastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z [...] grudnia 2015 r. utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję z [...] listopada 2015 r. odmawiającą przyznania zasiłku stałego oraz opłacania składki zdrowotnej, wydaną przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K., w sytuacji, w której decyzja SKO wydana została z naruszeniem art. 77, oraz art. 7, w zw. z art. 75 k.p.a.; wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy, ponieważ uwzględnienie wskazanego błędu w decyzji SKO skutkowałoby uwzględnieniem skargi;

2. niewłaściwym zastosowaniu art. 151 p.p.s.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi na decyzję SKO z [...] grudnia 2015 r. utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję z [...] listopada 2015 r. odmawiającą przyznania zasiłku stałego oraz opłacania składki zdrowotnej, wydaną przez GOPS, w sytuacji, w której decyzja SKO wydana została z naruszeniem art. 77, oraz art. 7, w zw. z art. 75 k.p.a.; wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy, ponieważ uwzględnienie wskazanego błędu w decyzji SKO skutkowałoby uwzględnieniem skargi;

II. prawa materialnego – art. 8 ust. 3 i ust. 4 pkt 4 w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że skarżący przekroczył próg dochodowy określony w w/w przepisach, gdyż zakupił w trakcie pobierania zasiłku samochód osobowy marki M., jak również, że posiada inne nieruchomości oraz osiąga nieujawniony dochód w wysokości [...]zł, skutkującą nieprawidłowym zastosowaniem wskazanych przepisów w przedmiotowej sprawie, tj. uznaniem, że skarżący przekroczył próg dochodowy uprawniający go do otrzymania zasiłku stałego.

W związku z powyższym skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 183 § 1 p.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły, zatem należało odnieść się do zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. W związku z tym rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy, stanowiący podstawę wydanego wyroku, został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ustalenia stanu faktycznego w sprawie z naruszeniem art. 77, art. 7 i art. 75 k.p.a. należy uznać za bezpodstawny. Opiera się on na założeniu (co wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej), że w trybie art. 75 k.p.a. nie można było dopuścić dowodu z notatki służbowej pracownika socjalnego sporządzonej na okoliczność dochodów skarżącego uzyskiwanych z najmu, w sytuacji, gdy nie przesłuchano w charakterze świadka osoby, która podawała się – zdaniem skarżącego kasacyjnie – za najemcę.

Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. "Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny." "Przepis art. 75 § 1 nakłada na organ administracji publicznej obowiązek dopuszczenia jako dowodu nie tylko środków dowodowych wymienionych w zdaniu drugim, lecz "wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem". Z brzmienia tego przepisu wynika, że przez pojęcie dowodu należy rozumieć także inne dowody niewymienione wyraźnie w tym przepisie. W tym sensie trafnie stwierdza się w piśmiennictwie, że art. 75 § 1 nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych dopuszczalnych w postępowaniu dowodowym, lecz że jest to jedynie wyliczenie przykładowe, na co wskazuje użycie zwrotu "w szczególności" w zdaniu drugim tego przepisu (J. Borkowski (w:) Komentarz, 1989, s. 160). (...) Kolejność, w jakiej art. 75 § 1 zdanie drugie wymienia środki dowodowe, oraz kolejność regulacji tych środków dowodowych w kodeksie nie określają bezwzględnej hierarchii ich wartości. Wymienienie zatem na pierwszym miejscu dowodu z dokumentu urzędowego nie oznacza, że dokument urzędowy posiada wyższą moc dowodową niż pozostałe środki dowodowe ani też, że inne dowody mogą być przeprowadzone tylko wówczas, gdy w sprawie brak dokumentu urzędowego albo że istnienie, ewentualnie nieistnienie pewnych faktów może być wykazane tylko dokumentem urzędowym" (A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 75 k.p.a., LEX/el., 2016).

Z faktu, że art. 75 § 1 k.p.a. nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych dopuszczalnych w postępowaniu dowodowym, ani hierarchii dowodów, należy wyprowadzić wniosek, że okoliczności ujawnione w notatkach służbowych z 16 i 30 października 2015 r. mogły być źródłem informacji na temat tego, że skarżący kasacyjnie wynajmuje od dwóch lat R. S. dom przy ul. P. [...] w K., a czynsz najmu wynosi [...] zł miesięcznie. Ustaleń tych dokonały osoby do tego uprawnione (pracownicy socjalni) w ramach swoich obowiązków służbowych, którym na dodatek przedstawiony został aneks do umowy najmu przedłużający umowę do 1 listopada 2016 r., czyli dokument prywatny potwierdzający okoliczności ustalone w notatce. Fakt posiadania tytułu prawnego do tego lokalu przez skarżącego kasacyjnie został natomiast wykazany dokumentem urzędowym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 października 2016 r., II GSK 2122/16, "Okoliczność, że z czynności nie sporządzono protokołów, lecz notatki służbowe nie oznacza, że materiały zgromadzone w toku przeprowadzania tych czynności nie mogą być przedmiotem dowodu. Zgodnie bowiem z treścią art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem" (LEX nr 2177443).

Dochodu skarżącego kasacyjnie z tytułu najmu domu nie sposób więc w tej sytuacji zakwestionować, mimo braku przesłuchania R. S. w charakterze świadka. Osoba wskazana w notatce uzasadniła odmowę formalnych zeznań obawą przed reperkusjami ze strony wynajmującego.

Ustalenia w ten sposób dokonane były natomiast wystarczające do stwierdzenia przekroczenia przez wnioskodawcę świadczenia z pomocy społecznej kryterium dochodowego i uznania tego za podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.), w konsekwencji czego odmówiono skarżącemu kasacyjnie prawa do zasiłku stałego. Bez znaczenia w takiej sytuacji są błędy organu popełnione w zakresie ustaleń dotyczących posiadanych przez skarżącego samochodów, co wyjaśnił już Sąd I instancji.

W sytuacji, gdy nie zostały skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne organu w zakresie uzyskiwanych przez skarżącego kasacyjnie dochodów, to zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 8 ust. 3 i ust. 4 pkt 4 w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. również należy uznać za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z tym ostatnim przepisem zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Wskazane kryterium w dniu wydawania decyzji wynosiło 634 zł i było wielokrotnie niższe niż dochód skarżącego.

Dla porządku jedynie zauważyć należy, że załączona do skargi kasacyjnej karta informacyjna świadczyć może co najwyżej o stanie zdrowia A. S., a nie o jego dochodach, czy jakichkolwiek świadczeniach w naturze, które nawet gdyby miały miejsce, nie miałyby wpływu na wynik sprawy.

W tej sytuacji uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, w oparciu o art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o jej oddaleniu.