Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) sędzia NSA Karol Kiczka Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Ol 632/20 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 17 lutego 2020 r. nr Rep. 297/FA/20 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z 8 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Ol 632/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie: 1. oddalił skargę A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 17 lutego 2020 r. nr Rep. 297/FA/20 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; 2. przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz r. pr. M.S. kwotę 240 zł, powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu (k. 40, 51-57v akt sądowych).

Skargę kasacyjną wywiodła A.B. (dalej skarżąca), reprezentowana przez r. pr. M.S., zaskarżając wyrok II SA/Ol 632/20 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa polegające na nieuwzględnieniu skargi przez Sąd I instancji i nieuchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji, podczas gdy istniały po temu podstawy, tj. w postępowaniu przed organem doszło do naruszenia przepisów postępowania - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 kpa przez:

a. nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w kwestii ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącej, na które to pojęcia niewątpliwie składa się całokształt sytuacji osobistej, w tym uzyskiwane dochody, status materialny, stan zdrowia i sytuacja życiowa;

b. przyjęcie dowolnej oceny dowodów w wyniku braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego przyjęcia przez organ (w oparciu o bezpodstawne przypuszczenie), że sytuacja skarżącej może ulec zmianie i może ona zyskać możliwość zarobkowania w przyszłości, mimo że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca ma trwały niedowład ręki, zaś niepełnosprawność jej synów, zwłaszcza dziecka chorego na autyzm, wykluczają możliwość podjęcia przez skarżącą w przyszłości jakiejkolwiek pracy zarobkowej, co doprowadziło do błędnego uznania, że sytuacja życiowa skarżącej nie uzasadnia zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przewidzianej w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz [zwrotu] kosztów postępowania według norm przepisanych; przyznanie na rzecz r. pr. M.S. nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu za obie instancje, według norm przepisanych, powiększonych o należną kwotę podatku VAT, wskazując, że nie zostały one zapłacone w całości ani w części; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (k. 62-68 akt sądowych).

Pismem z 26 sierpnia 2021 r. skarżąca kasacyjnie wniosła o dopuszczenie [i przeprowadzenie] dowodów z załączonych dokumentów na okoliczność aktualnego stanu jej zadłużenia z tytułu alimentów, jej sytuacji rodzinnej i finansowej; braku możliwości zarobkowych z uwagi na niepełnosprawność jej i jej małoletnich dzieci. Wskazała, że możliwość powołania wnioskowanych dowodów powstała dopiero na obecnym etapie postępowania, a ich dopuszczenie nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy (k. 77-92 akt sądowych).

Pismem z 5 października 2021 r. skarżąca kasacyjnie wniosła o dopuszczenie [i przeprowadzenie] dowodów z załączonych dokumentów: orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego W.B.; zaświadczenia lekarskiego i informacji o diagnozie dotyczących I.B. - na okoliczność niepełnosprawności jej obu synów. Wskazała, że jest to najnowsza dokumentacja medyczna, dlatego możliwość jej przedłożenia powstała dopiero na obecnym etapie postępowania (k. 94-104 akt sądowych).

Pismem z 29 listopada 2021 r. skarżąca kasacyjnie wniosła o dopuszczenie [i przeprowadzenie] dowodów z załączonych dokumentów: pisma Komendanta Powiatowego Policji z 27 października 2021 r. i potwierdzenia przekazania terenu objętego działaniem ratowniczym celem wykazania faktu, że 23 [października 2021 r. w wyniku] pożaru budynek warsztatowy stanowiący własność jej męża uległ spaleniu wraz ze znajdującym się w nim sprzętem i dwoma pojazdami, co drastycznie pogorszyło sytuację finansową rodziny; opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka i dokumentacji medycznej małoletniego I.B. na okoliczność, że cierpi on na autyzm i wymaga stałej opieki (k. 106-117 akt sądowych).

Na rozprawie 26 lipca 2023 r. skarżąca kasacyjnie złożyła dokumenty dotyczące jej stanu zdrowia i orzeczenie z 21 lipca 2023 r. o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych wobec jej syna W.B. (k. 127-135v akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Według art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku pierwszej instancji.

Zakres rozpoznawania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez wskazanie podstaw kasacyjnych. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które - jej zdaniem - zostały naruszone przez Sąd I instancji (art. 174 i 176 ppsa). Przytoczenie podstaw kasacyjnych winno polegać na wskazaniu konkretnych przepisów, konkretnego aktu normatywnego i stopnia ich naruszenia. Ma to istotne znaczenie, bowiem zgodnie z art. 183 § 1 ppsa sąd II instancji jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania (postanowienie NSA z 24.11.2004 r. OSK 948/04; wyrok NSA z 19.1.2012 r. II GSK 1449/10, aprobowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu administracyjnym. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 897, nb 19).

Skargę kasacyjną oparto wyłącznie na jednej podstawie kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 ppsa, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. Oceny zarzutów procesowych powiązanych z naruszeniem przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 kpa należy dokonać przez pryzmat normy materialnoprawnej zawartej w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 r. poz. 670, zm. poz. 730; z 2018 r. poz. 2432; z 2019 r. poz.1802 i 1818, dalej upal), która odnosi się wprost do istoty niniejszej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił wnioski dowodowe skarżącej kasacyjnie zawarte w pismach z: 26 sierpnia 2021 r., 5 października 2021 r. i 29 listopada 2021 r., dopuszczając i przeprowadzając wnioskowane dowody (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z art. 2432 kpc), które okazały się wiarygodne i jako takie miały moc dowodową umożliwiającą ustalenie nowych faktów w sprawie. Uwzględnienia wymagał, przede wszystkim, fakt narodzin w dniu 10 marca 2020 r. I.B. i dokumentacja medyczna świadcząca o procesie diagnostycznym dziecka w kierunku autyzmu, jak i fakt, że 23 października 2021 r. spłonął warsztat samochodowy obecnego małżonka skarżącej kasacyjnie z dwoma pojazdami w środku i sprzętem warsztatowym. Sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu [...] (art. 133 § 1 ppsa; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 343-344, uw. 1), dlatego dokumenty i odpisy dokumentów, dotyczące stanu zdrowia skarżącej, jej dzieci, pożaru garażu męża, dotyczące zdarzeń po dniu 7 stycznia 2020 r., nie mogły mieć wpływu na ocenę zaskarżonego wyroku.

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 kpa okazał się niezasadny.

Istotą sporu w tej sprawie było rozstrzygnięcie, czy w okolicznościach faktycznych tej sprawy organy słusznie odmówiły stronie umorzenia jej należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, mając na uwadze jej sytuację dochodową i rodzinną.

Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2 upal). Zgodnie z treścią cytowanego przepisu - organ może, a nie musi -umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej strony wnioskującej o zastosowanie wobec niej tego dobrodziejstwa, co przesądza o fakultatywnym charakterze tego przepisu.

Decyzje w przedmiotowym zakresie podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia "uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny". Wybór ten poprzedzać ma należyte zgromadzenie i zanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. W szczególności, gdy decyzja jest dla strony niekorzystna, organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny i przebieg rozumowania prowadzącego do wydania rozstrzygnięcia (G. Krawiec, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2022, wyd. 1, s. 155, uw. 5 do art. 30).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się konieczność należytego wyważenia dwojakiego rodzaju interesów, o których stanowi art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej kpa): interesu społecznego oraz interesu obywateli przy podejmowaniu decyzji opartej na uznaniu administracyjnym (wyroki NSA z: 20.3.2002 r. V SA 2036/01, 21.6.2001 r. V SA 3718/00, 30.6.2000 r. V SA 2880/99, cbosa). Dyrektywa postępowania zamieszczona w art. 7 kpa nie jest "martwym", nic nie znaczącym nakazem, a winna znaleźć właściwe odzwierciedlenie w postępowaniu organu administracji. Organ zobowiązany jest po zgromadzeniu pełnego materiału dowodowego w sprawie (w myśl art. 77 § 1 kpa) uwzględnić oba aspekty: ogólny i konkretny sprawy i wyważyć, który z nich zasługuje w danym wypadku na ochronę. Podkreślić należy, że w art. 7 kpa brak jest jakiejkolwiek szczególnej podstawy do przedkładania względu społecznego nad indywidualnym: z założenia są to dobra o równej wartości (wyrok WSA w Białymstoku z 21.2.2008 r. II SA/Bk 887/07, cbosa; G. Krawiec - op. cit., s. 155-156, uw. 6 do art. 30).

Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności i wymaga uzasadnienia odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 kpa. Decyzje uznaniowe winny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak by nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Organ winien również rozważyć, czy za wydaniem konkretnej decyzji przemawia interes społeczny, czy też słuszny interes obywatela, zgodnie z art. 7 kpa (G. Krawiec - op. cit., s. 156, uw. 7 do art. 30).

Uznanie administracyjne w tym przypadku nie nosiło znamion dowolności. Wbrew twierdzeniu skarżącej kasacyjnie organy administracyjne rozpatrujące niniejszą sprawę dostatecznie wyjaśniły stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrawszy i rozpatrzywszy cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Brak jest podstaw do twierdzenia, by organy nie oceniły stopnia udowodnienia okoliczności faktycznych powoływanych przez stronę na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 kpa). Organy administracji obu instancji, przeprowadziły kompleksowe i wyczerpujące postępowanie dowodowe odnośnie do rzeczywistej sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej. W wyniku tego postępowania prawidłowo ustaliły stan faktyczny, które następnie poddały ocenie. Ocena odpowiadała normie prawa materialnego (art. 30 ust. 2 upal).

Zasadą jest, że dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (art. 27 ust. 1 upal). Umorzenie długu alimentacyjnego i powstałych w jego wyniku odsetek za opóźnienie stanowi odstępstwo od tej zasady. Instytucja ta może znaleźć zastosowanie w danej sprawie, jeżeli szczególne okoliczności przemawiają za słusznością takiej decyzji. Nie każda trudna sytuacja dochodowa lub rodzinna uzasadnia umorzenie długu alimentacyjnego. Zasadą jest, że Państwo winno wspierać rodzinę. Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. z 2019 r. poz. 2086, zm. poz. 2089, dalej kro).

Zadłużenie alimentacyjne skarżącej i obowiązek jego uregulowania wynika z zaniechania polegającego na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego, który na niej spoczywał, względem jej dzieci pochodzących z poprzedniego małżeństwa: Z.T., J.T. i N.T.. Kwoty odpowiadające alimentom, których skarżąca kasacyjnie nie łożyła, zostały wypłacone z funduszu alimentacyjnego ojcu uprawnionych dzieci – S.T., z którym skarżąca kasacyjnie rozwiodła się 4 września 2012 r. Jakkolwiek skarżąca kasacyjnie założyła nową rodzinę z K.B., z którym ma troje małoletnich dzieci: N.B., W.B. i I.B. (urodzonego 10 marca 2020 r. - po wydaniu zaskarżonej decyzji), a nadto pod jej opieką pozostaje syn z poprzedniego małżeństwa M.T., nie oznacza to, że przestały istnieć jej obowiązki alimentacyjne względem dzieci pochodzących z poprzedniego związku małżeńskiego (art. 128, 129 § 1 i art. 133 § 1 kro). Obowiązek spoczywający na skarżącej wynika z odpowiedzialności rodzica za dzieci, jak i zachowania polegającego na uchylaniu się od tej odpowiedzialności. Co do zasady, Państwo nie może przejmować na siebie ciężaru alimentowania dzieci osoby, która zaniechuje swych prawnych obowiązków w tym zakresie. W istocie bowiem powstały dług alimentacyjny musieliby ponieść wszyscy podatnicy zamiast obowiązanej z tytułu alimentacji skarżącej, a tego rodzaju rozwiązanie możliwe jest tylko w wyjątkowej sytuacji.

Skarżąca kasacyjnie podniosła argument, że nie sposób zgodzić się z twierdzeniem Sądu, że sama przyczyniła się ona do powstania zadłużenia z tytułu alimentów, ponieważ trzeba wziąć pod uwagę całokształt okoliczności, które spowodowały, że nie była ona w stanie wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego względem córek. Wskazała, że na ów całokształt okoliczności składają się jej sytuacja życiowa i dochodowa, która uniemożliwiła jej wywiązywanie się z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. Stwierdziła, że jej stan niewypłacalności jest skutkiem czynników obiektywnych, na które nie miała wpływu. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skarżącej w tym aspekcie. Całokształt okoliczności - jej sytuacja życiowa i dochodowa nie są kategoriami abstrakcyjnymi, które zaistniały mimowolnie, bez wpływu skarżącej. To zachowania skarżącej doprowadziły do jej trudnego położenia jako rodzica zobligowanego do alimentacji córek z poprzedniego małżeństwa. Wynikały one z konkretnych decyzji życiowych podejmowanych przez skarżącą, zarówno w sferze życia prywatnego, jak i zawodowego. Zamknięcie nieopłacalnej działalności gospodarczej nie zwalnia rodzica obowiązanego do alimentacji odnośnie do jego obowiązków w tym zakresie. Jeżeli dotychczasowa działalność, z jakichkolwiek przyczyn, nie przynosiła dochodów, należało wówczas rozważyć zmianę profilu działalności lub zatrudnienie na etacie lub w ramach umowy cywilnoprawnej. W odniesieniu do obowiązku alimentacyjnego istotne są możliwości zarobkowe i majątkowe obowiązanego do alimentacji, a nie jego faktycznie osiągane dochody. Niejednokrotnie zdarza się, że obowiązany do alimentacji celowo zaniża osiągane przez siebie dochody, by odpowiednio dążyć do zmniejszenia wymiaru obciążających go świadczeń alimentacyjnych lub całkowicie się od nich uchylić. Takie zachowanie nie zasługuje na aprobatę. Skutecznie można je podjąć wyłącznie w postępowaniu o zmianę wysokości alimentów przed Sądem rodzinnym (art. 138 kro; K. Pietrzykowski w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 1095, nb 4 do art. 138). Dlatego ustawodawca uzależnił wymiar świadczeń alimentacyjnych, m.in., od możliwości zarobkowych i majątkowych obowiązanego do alimentacji. Skarżąca nie wykazała w niniejszym postępowaniu, że jest całkowicie niezdolna do pracy, a więc, że nie może podjąć żadnej działalności zarobkowej, która przynosiłaby jej faktyczny dochód. Umiarkowany stopień niepełnosprawności nie eliminuje jej z rynku pracy. Przy współczesnym poziomie komputeryzacji, oprzyrządowania stanowisk pracy, młodym wieku skarżącej (urodzonej w 1978 r.), nawet osoba zaliczona do miarkowanego stopnia niepełnosprawności może pracować - skarżąca na stanowisku przystosowanym (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 24 września 2013 r. - k. 86 akt sądowych). Podobnie ocenić należy postawę obecnego małżonka skarżącej, który zrezygnował z zatrudnienia, by pobierać świadczenie pielęgnacyjne na małoletniego W. Zważenia wymaga zatem, czy małżonkowi skarżącej bardziej opłaca się rezygnacja z zatrudnienia i otrzymywanie świadczenia pielęgnacyjnego na jedno dziecko, podczas gdy we wspólnym gospodarstwie pozostaje jeszcze troje pozostałych dzieci (w tym dwoje ze związku małżeńskiego ze skarżącą) i niepracująca skarżąca, czy też wykonywanie pracy, z której dochód mógłby być wyższy niż świadczenie pielęgnacyjne. Wskazać należy, że w 2023 r. płaca minimalna jest o ok. 1000 zł wyższa niż świadczenie pielęgnacyjne. O ile pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się z możliwością sprawowania nieprzerwanej opieki nad dzieckiem, o tyle zatrudnienie już takiej możliwości nie daje. W niniejszej sprawie istotne jest jednak, że zarówno skarżąca, jak i jej obecny małżonek nie pracują, a co za tym idzie mają możliwość sprawowania opieki nad dziećmi wymagającymi opieki. Racjonalne zachowanie nakazywałoby przynajmniej jednemu z rodziców podjęcie pracy dla optymalnego zaspokajania usprawiedliwionych kosztów utrzymania ich małoletnich dzieci. Nie jest wykluczone, że wówczas możliwe byłoby również spłacanie przez skarżącą zadłużenia alimentacyjnego względem jej dzieci z poprzedniego małżeństwa. O ile Sąd nie bagatelizuje schorzeń zarówno skarżącej kasacyjnie, jak i jej synów z obecnego małżeństwa (autyzm, obustronny niedosłuch, krzywica kończyn u W., ADHD u N. i podejrzenie autyzmu u I.), o tyle nie są to schorzenia na tyle ciężkie, że uniemożliwiałyby podjęcie przez skarżącą aktywności zawodowej, biorąc pod uwagę, że ojciec tych dzieci nie pracuje, pobierając świadczenie pielęgnacyjne związane z opieką nad jednym z nich, i utrudniało tym samym możliwość spłacania długu alimentacyjnego skarżącej związanego z utrzymaniem jej córek z poprzedniego małżeństwa. Niewątpliwie, sytuacja życiowa skarżącej jest trudna, ale nie jest ona trudna w stopniu szczególnym, który - przy zastosowaniu zasady słuszności i zasad współżycia społecznego, a także z uwzględnieniem doświadczenia życiowego - nie dawałby organom możliwości uznania administracyjnego co do złożonego przez nią wniosku o umorzenie długu alimentacyjnego niż uwzględnienie tego wniosku, mimo fakultatywnego charakteru normy z art. 30 ust. 2 upal. Kwestionowana przez skarżącą dokonana przez Sąd I instancji ocena decyzji obu instancji nie odbiega od norm zakreślonych przez obowiązujące przepisy i mieści się w dopuszczalnej swobodzie uznania administracyjnego właściwego dla instytucji z art. 30 ust. 2 upal, odpowiadając prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę nowe okoliczności w sprawie, które wynikały z dowodów zawnioskowanych, a w konsekwencji dopuszczonych i przeprowadzonych w postępowaniu kasacyjnym: narodziny kolejnego dziecka z podejrzeniem autyzmu; pożar warsztatu samochodowego, w którym oprócz nieruchomości spłonęły także dwa samochody i ruchomości warsztatowe. Narodziny kolejnego dziecka nie stanowią nadzwyczajnej przyczyny mogącej zwolnić skarżącą z obowiązku spłaty zadłużenia alimentacyjnego. Pojawienie się nowego członka rodziny stanowi okoliczność obciążającą domowy budżet, ale nie jest to sytuacja wyjątkowa; stanowić może o zmianie stosunków w rozumieniu art. 138 kro. Choroba małoletniego nie została potwierdzona ostateczną diagnozą. Pożar warsztatu ujawnił majątek rodziny, który mógł zostać spieniężony, by zapewnić jej ciągłość finansową, szczególnie że wartość utraconych dóbr była znaczna (k. 107 akt sądowych). Brak ubezpieczenia nieruchomości, pojazdów czy pozostałego sprzętu świadczy o lekkomyślności skarżącej i jej małżonka, a nie o braku środków na pokrycie tego wydatku. Możliwe było bowiem częściowe, stopniowe spieniężanie tego majątku, aby opłacić ubezpieczenie lub inne wydatki, a także by spłacić obciążające rodzinę długi. Warto zauważyć, że we wniosku z 3 kwietnia 2020 r. o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie wskazała, jakoby posiadała nieruchomości (poza najmem domu) - warsztat oraz ruchomości, w tym pojazdy mechaniczne lub maszyny, których wartość przekraczała 50.000 zł (k. 2-4v akt II SPP/Ol 95/20). Nawet jeżeli formalnie rzeczy te należały do obecnego małżonka skarżącej, to miały realny i wymierny wpływ na możliwości majątkowe rodziny, a poza tym ich utrata w wyniku pożaru stanowiła argument skarżącej, podniesiony chociażby w piśmie z 29 października 2021 r., który miałby przemawiać za uznaniem, że jej sytuacja dochodowa i rodzinna uległa znacznemu pogorszeniu, a tym samym wpływać na treść rozstrzygnięcia w tej sprawie. Swoboda skarżącej w wykorzystywaniu określonych faktów na potrzeby niniejszej sprawy nie świadczy o jej rzetelności w odniesieniu do jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Postawa taka nie zasługuje na aprobatę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, słusznie Sąd I instancji akceptował stanowisko organów administracyjnych, że brak było w niniejszej sprawie przesłanek do umorzenia wobec skarżącej jej należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami. Organy administracji rozpoznały istotę sprawy. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej postępowanie administracyjne w tej sprawie w pełni odpowiadało prawu. Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli decyzji podjętych przez organy w niniejszej sprawie. Skarżąca nie sprostała spoczywającemu na niej ciężarowi dowodu i nie wykazała, że jej sytuacja dochodowa i rodzinna jednoznacznie wskazuje, że przy uwzględnieniu zasady słuszności, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa), na potrzebę uwzględnienia wniosku skarżącej i umorzenie powstałych po jej stronie należności wobec funduszu alimentacyjnego. Odmienne uznanie administracyjne organów obu instancji w tym zakresie niż oczekiwane przez skarżącą nie wykraczało poza granice swobody właściwej dla uznania administracyjnego. Uznanie to znajdowało oparcie w obowiązujących przepisach prawa, w tym odpowiadało przepisom postępowania administracyjnego, których naruszenia dopatrywała się skarżąca kasacyjnie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 kpa) i treści normy materialnoprawnej zawartej w art. 30 ust. 2 upal. Ocena legalności zaskarżonych decyzji dokonana przez Sąd I instancji była prawidłowa. Zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.

Z odrębnym wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, wraz z właściwym oświadczeniem, pełnomocnik z urzędu winna wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie (art. 258 § 2 pkt 8 ppsa).